Psychiatrie voor Juristen samenvatting – Rik Bouwels
Inhoud
Psychiatrie voor Juristen samenvatting – Rik Bouwels...........................................................................1
I: Psychiatrische stoornis en diagnostiek................................................................................................4
II: Behandelmethoden..........................................................................................................................10
II.I Psychofarmaca.............................................................................................................................10
II.I.I Antipsychotica.......................................................................................................................10
II.I.II Antidepressiva......................................................................................................................11
II.I.III Stemmingsstabilisator.........................................................................................................12
II.I.IV Kalmerings- en slaapmiddelen (benzodiazepinen)..............................................................12
II.I.V Psychostimulantia.................................................................................................................12
II.II Elektroconvulsieve therapie (ECT)..............................................................................................13
II.III Psychotherapieën......................................................................................................................13
II.III.I Psychoanalytische psychotherapie......................................................................................13
II.III.II Cognitieve gedragstherapie................................................................................................14
II.III.III Gezins-, relatie- en groepstherapie....................................................................................14
II.VI Psychosociale behandelmethoden............................................................................................14
II.VI.I Psychosociale interventies...................................................................................................14
II.VI.II (functie) Assertive Community Treatment.........................................................................14
II.V Forensische aspecten.................................................................................................................15
II.VI Aandachtspunten......................................................................................................................17
III: Posttraumatische-stressstoornis en dissociatieve stoornissen........................................................18
III.I PTSS............................................................................................................................................18
III.II Dissociatieve stoornissen...........................................................................................................19
III.III Forensische aspecten................................................................................................................19
III.IV Aandachtspunten.....................................................................................................................20
IV: Somatische-symptoomstoornissen en simulatie.............................................................................21
IV.II Forensische aspecten................................................................................................................23
IV.III Aandachtspunten.....................................................................................................................23
V: Psychotische stoornissen..................................................................................................................24
V.I Schizofrenie.................................................................................................................................25
V.II Waanstoornis.............................................................................................................................27
V.III Schizoaffectieve stoornis...........................................................................................................27
V.IV Kortdurende psychotische stoornis...........................................................................................27
V.V Psychotische stoornis door drugsgebruik...................................................................................27
1
,Psychiatrie voor Juristen samenvatting – Rik Bouwels
V.VI Psychotische stoornis door somatische aandoening.................................................................27
V.VI Forensische aspecten................................................................................................................28
V.VII Aandachtspunten.....................................................................................................................28
VI: Stemmingsstoornissen....................................................................................................................29
VI.I Depressieve stoornis..................................................................................................................29
VI.II Manie........................................................................................................................................31
VI.III Kraambedpsychose..................................................................................................................32
VI.IV Forensische aspecten...............................................................................................................33
VI.V Aandachtspunten......................................................................................................................33
VII: Gedragsstoornissen........................................................................................................................34
VII.I Periodiek explosieve stoornis (PES)...........................................................................................34
VII.II Kleptomanie.............................................................................................................................35
VII.III Pyromanie...............................................................................................................................36
VII.IV Gokstoornis.............................................................................................................................36
VII.V Antisociaal-gedragsstoornis.....................................................................................................37
VII.VI Oppositionele-opstandige stoornis.........................................................................................38
VII.VII Forensische aspecten.............................................................................................................38
VII.VIII Aandachtspunten..................................................................................................................38
VIII: Persoonlijkheidsstoornissen..........................................................................................................39
VIII.I Algemene kenmerken..............................................................................................................39
VIII.II Paranoïde persoonlijkheidsstoornis........................................................................................41
VIII.III Borderline-persoonlijkheidsstoornis (BPS).............................................................................41
VIII.IV Narcistische-persoonlijkheidsstoornis....................................................................................43
VIII.V Antisociale-persoonlijkheidsstoornis.......................................................................................43
VIII.VI Forensische aspecten.............................................................................................................46
VIII.VII Aandachtspunten..................................................................................................................46
IX: Verslavingsstoornissen....................................................................................................................48
IX.I Alcohol........................................................................................................................................50
IX.II Stimulantia.................................................................................................................................51
IX.III Cocaïne.....................................................................................................................................52
IX.IV Opioïden (morfine, heroïne en methadon)..............................................................................53
IX.V Cannabis (hasj en marihuana)...................................................................................................55
IX.VI XTC (ecstacy)............................................................................................................................56
IX.VII Gamma-hydroxybutaanzuur (GHB).........................................................................................56
IX.VIII Forensische aspecten.............................................................................................................57
IX.IX Aandachtspunten.....................................................................................................................57
2
,Psychiatrie voor Juristen samenvatting – Rik Bouwels
X: Parafiele stoornissen........................................................................................................................58
X.I Typen parafiele stoornissen.........................................................................................................58
X.II Forensische aspecten.................................................................................................................63
X.III Aandachtspunten......................................................................................................................63
XI: Autismespectrumstoornis (ASS)......................................................................................................64
XI.I Kenmerken.................................................................................................................................64
XI.II Diagnostiek................................................................................................................................64
XI.III Forensische aspecten...............................................................................................................66
XI.IV Aandachtspunten.....................................................................................................................66
XII: Verstandelijke beperking (VB)........................................................................................................68
XII.I Kenmerken................................................................................................................................68
XII.II Forensische aspecten...............................................................................................................70
XII.III Aandachtspunten....................................................................................................................70
XIII: Medicijnlijst...................................................................................................................................72
3
, Psychiatrie voor Juristen samenvatting – Rik Bouwels
I: Psychiatrische stoornis en diagnostiek
Psychiatrie: geneeskunde die zich bezighoudt met preventie, diagnostiek en behandeling van
psychische stoornis.
Psychiatrische stoornis: Een stoornis in de cognitieve, affectieve en/of conatieve functies, die
gepaard gaat met significant lijden en/of sociaal disfunctioneren
Trias psychica
Tabel 1: Cognitieve functies (denken)
Functie Definitie
Bewustzijn Toestand van besef van zichzelf en van de
omgeving
Aandacht Het vermogen om zich te richten of om gericht
te blijven op een ervaring of activiteit waarmee
men bezig is of wil zijn
Oriëntatie Het vermogen zichzelf te situeren in de tijd, in
de ruimte, tegenover andere personen en de
eigen persoon
Geheugen Het vermogen om nieuwe informatie kort vast
te houden en te reproduceren, om nieuwe
informatie op te slaan en om oude informatie te
reproduceren
Oordeelsvermogen Het vermogen om eigen mogelijkheden en
beperkingen in te schatten, besef van de
normen te hebben, de sociale situatie correct te
beoordelen en passende doelen te kiezen met
daarbij geschikte en sociaal aanvaardbare
middelen om deze doelen te bereiken
Realiteitsbesef Het vermogen om onderscheid te maken tussen
de externe werkelijkheid en de eigen
denkbeelden en fantasieën
Ziekte-inzicht De mate waarin de betrokkene besef heeft van
de aard en de oorzaken van de psychiatrische
stoornis en van de noodzaak om hiervoor
professionele hulp te aanvaarden
Executieve functies Het plannen maken voor en het initiëren, in
samenhang en logische volgorde uitvoeren,
controleren en stoppen van ingewikkelde
handelingen
Intelligentie Het vermogen om vergaarde kennis en ervaring
op een rationele manier te gebruiken voor het
hanteren van nieuwe situaties
Waarneming Het door middel van de zintuigen verkrijgen van
informatie uit de omgeving en uit het eigen
lichaam, waarbij materiele informatie wordt
omgezet in psychische informatie
Denken Een doelgerichte, logische geordende reeks
voorstellingen, ideeën en symbolen, op gang
gebracht door een probleem of een taak en
leidend tot een op de werkelijkheid gerichte
4
Inhoud
Psychiatrie voor Juristen samenvatting – Rik Bouwels...........................................................................1
I: Psychiatrische stoornis en diagnostiek................................................................................................4
II: Behandelmethoden..........................................................................................................................10
II.I Psychofarmaca.............................................................................................................................10
II.I.I Antipsychotica.......................................................................................................................10
II.I.II Antidepressiva......................................................................................................................11
II.I.III Stemmingsstabilisator.........................................................................................................12
II.I.IV Kalmerings- en slaapmiddelen (benzodiazepinen)..............................................................12
II.I.V Psychostimulantia.................................................................................................................12
II.II Elektroconvulsieve therapie (ECT)..............................................................................................13
II.III Psychotherapieën......................................................................................................................13
II.III.I Psychoanalytische psychotherapie......................................................................................13
II.III.II Cognitieve gedragstherapie................................................................................................14
II.III.III Gezins-, relatie- en groepstherapie....................................................................................14
II.VI Psychosociale behandelmethoden............................................................................................14
II.VI.I Psychosociale interventies...................................................................................................14
II.VI.II (functie) Assertive Community Treatment.........................................................................14
II.V Forensische aspecten.................................................................................................................15
II.VI Aandachtspunten......................................................................................................................17
III: Posttraumatische-stressstoornis en dissociatieve stoornissen........................................................18
III.I PTSS............................................................................................................................................18
III.II Dissociatieve stoornissen...........................................................................................................19
III.III Forensische aspecten................................................................................................................19
III.IV Aandachtspunten.....................................................................................................................20
IV: Somatische-symptoomstoornissen en simulatie.............................................................................21
IV.II Forensische aspecten................................................................................................................23
IV.III Aandachtspunten.....................................................................................................................23
V: Psychotische stoornissen..................................................................................................................24
V.I Schizofrenie.................................................................................................................................25
V.II Waanstoornis.............................................................................................................................27
V.III Schizoaffectieve stoornis...........................................................................................................27
V.IV Kortdurende psychotische stoornis...........................................................................................27
V.V Psychotische stoornis door drugsgebruik...................................................................................27
1
,Psychiatrie voor Juristen samenvatting – Rik Bouwels
V.VI Psychotische stoornis door somatische aandoening.................................................................27
V.VI Forensische aspecten................................................................................................................28
V.VII Aandachtspunten.....................................................................................................................28
VI: Stemmingsstoornissen....................................................................................................................29
VI.I Depressieve stoornis..................................................................................................................29
VI.II Manie........................................................................................................................................31
VI.III Kraambedpsychose..................................................................................................................32
VI.IV Forensische aspecten...............................................................................................................33
VI.V Aandachtspunten......................................................................................................................33
VII: Gedragsstoornissen........................................................................................................................34
VII.I Periodiek explosieve stoornis (PES)...........................................................................................34
VII.II Kleptomanie.............................................................................................................................35
VII.III Pyromanie...............................................................................................................................36
VII.IV Gokstoornis.............................................................................................................................36
VII.V Antisociaal-gedragsstoornis.....................................................................................................37
VII.VI Oppositionele-opstandige stoornis.........................................................................................38
VII.VII Forensische aspecten.............................................................................................................38
VII.VIII Aandachtspunten..................................................................................................................38
VIII: Persoonlijkheidsstoornissen..........................................................................................................39
VIII.I Algemene kenmerken..............................................................................................................39
VIII.II Paranoïde persoonlijkheidsstoornis........................................................................................41
VIII.III Borderline-persoonlijkheidsstoornis (BPS).............................................................................41
VIII.IV Narcistische-persoonlijkheidsstoornis....................................................................................43
VIII.V Antisociale-persoonlijkheidsstoornis.......................................................................................43
VIII.VI Forensische aspecten.............................................................................................................46
VIII.VII Aandachtspunten..................................................................................................................46
IX: Verslavingsstoornissen....................................................................................................................48
IX.I Alcohol........................................................................................................................................50
IX.II Stimulantia.................................................................................................................................51
IX.III Cocaïne.....................................................................................................................................52
IX.IV Opioïden (morfine, heroïne en methadon)..............................................................................53
IX.V Cannabis (hasj en marihuana)...................................................................................................55
IX.VI XTC (ecstacy)............................................................................................................................56
IX.VII Gamma-hydroxybutaanzuur (GHB).........................................................................................56
IX.VIII Forensische aspecten.............................................................................................................57
IX.IX Aandachtspunten.....................................................................................................................57
2
,Psychiatrie voor Juristen samenvatting – Rik Bouwels
X: Parafiele stoornissen........................................................................................................................58
X.I Typen parafiele stoornissen.........................................................................................................58
X.II Forensische aspecten.................................................................................................................63
X.III Aandachtspunten......................................................................................................................63
XI: Autismespectrumstoornis (ASS)......................................................................................................64
XI.I Kenmerken.................................................................................................................................64
XI.II Diagnostiek................................................................................................................................64
XI.III Forensische aspecten...............................................................................................................66
XI.IV Aandachtspunten.....................................................................................................................66
XII: Verstandelijke beperking (VB)........................................................................................................68
XII.I Kenmerken................................................................................................................................68
XII.II Forensische aspecten...............................................................................................................70
XII.III Aandachtspunten....................................................................................................................70
XIII: Medicijnlijst...................................................................................................................................72
3
, Psychiatrie voor Juristen samenvatting – Rik Bouwels
I: Psychiatrische stoornis en diagnostiek
Psychiatrie: geneeskunde die zich bezighoudt met preventie, diagnostiek en behandeling van
psychische stoornis.
Psychiatrische stoornis: Een stoornis in de cognitieve, affectieve en/of conatieve functies, die
gepaard gaat met significant lijden en/of sociaal disfunctioneren
Trias psychica
Tabel 1: Cognitieve functies (denken)
Functie Definitie
Bewustzijn Toestand van besef van zichzelf en van de
omgeving
Aandacht Het vermogen om zich te richten of om gericht
te blijven op een ervaring of activiteit waarmee
men bezig is of wil zijn
Oriëntatie Het vermogen zichzelf te situeren in de tijd, in
de ruimte, tegenover andere personen en de
eigen persoon
Geheugen Het vermogen om nieuwe informatie kort vast
te houden en te reproduceren, om nieuwe
informatie op te slaan en om oude informatie te
reproduceren
Oordeelsvermogen Het vermogen om eigen mogelijkheden en
beperkingen in te schatten, besef van de
normen te hebben, de sociale situatie correct te
beoordelen en passende doelen te kiezen met
daarbij geschikte en sociaal aanvaardbare
middelen om deze doelen te bereiken
Realiteitsbesef Het vermogen om onderscheid te maken tussen
de externe werkelijkheid en de eigen
denkbeelden en fantasieën
Ziekte-inzicht De mate waarin de betrokkene besef heeft van
de aard en de oorzaken van de psychiatrische
stoornis en van de noodzaak om hiervoor
professionele hulp te aanvaarden
Executieve functies Het plannen maken voor en het initiëren, in
samenhang en logische volgorde uitvoeren,
controleren en stoppen van ingewikkelde
handelingen
Intelligentie Het vermogen om vergaarde kennis en ervaring
op een rationele manier te gebruiken voor het
hanteren van nieuwe situaties
Waarneming Het door middel van de zintuigen verkrijgen van
informatie uit de omgeving en uit het eigen
lichaam, waarbij materiele informatie wordt
omgezet in psychische informatie
Denken Een doelgerichte, logische geordende reeks
voorstellingen, ideeën en symbolen, op gang
gebracht door een probleem of een taak en
leidend tot een op de werkelijkheid gerichte
4
