Samenvatting P&S = Eerste 3 weken samenvatting
Politicologie/ politieke wetenschap= de studie van de theorie en de praktijk van overheid en
politiek. Politicologen kijken naar de opbouw en de veranderingen van instituties, naar
politieke processen en naar politiek gedrag (sociale wetenschap + vergelijken).
- Vergelijken helpt om algemene regels/patronen over politiek te ontdekken en
gebeurtenissen te voorspellen. 4 functies van vergelijkende politiek = beschrijven,
verklaren/begrijpen, generaliseren, voorspellen.
- Collectieve activiteit tussen mensen, beslissingen nemen of conflict oplossen en
bindend zijn voor de groep. 2 visies =
(1) ideale visie aristoteles: nature politieke wezens, draait om discussie, samenwerking en
gemeenschappelijk belang, samen tot beslissingen.
(2) Realistische visie Lasswell: strijd macht en middelen, winnaars en verliezers, politiek leidt
tot manipulatie, corruptie en geweld.
Sociale wetenschap = de studie van de menselijke samenleving en van de gestructureerde
interacties tussen mensen binnen de samenleving (moeilijker studeren mensen
onvoorspelbaar zijn: theorieën, waarschijnlijkheden).
Instellingen = politiek zoals uitvoerende, wetgevende en rechterlijke macht.
Overheid = de instituties en processen waarlangs samenlevingen worden bestuurd.
- Governance wijst op het besturen: op wat er gebeurt en hoe dat gaat, daardoor
bestaat er mondiale governance zonder dat er een wereldregering is.
- Goede governance legt verantwoording af en is transparant, efficiënt, responsief en
inclusief.
Bestuur = Het proces en de kwaliteit van collectieve besluitvorming: verantwoordelijkheid,
transparant, efficiënt, inclusief.
Institutie = een formele/informele organisatie met eigen regels en procedures. Een institutie
gaat lang mee en zit vanbinnen ingewikkeld in elkaar.
Politiek = het proces waarin mensen onderhandelen en met elkaar concurreren over
beslissingen die voor de hele groep gelden. Politiek gaat zowel over het nemen als over het
uitvoeren van die beslissingen.
- 3 vaste kenmerken:
1. Collectieve activiteit = groepen staan centraal
2. Verschillende gezichtspunten/belangen = conflict oplossen
3. Gezaghebbende beleid = in uiterste geval dwang (geweldsmonopolie)
Nauwe definitie = traditionele visie alles dat met instituties van de staat te maken heeft
Ruime definitie = moderne visie politiek bestaat ook buiten de grenzen van het politieke
systeem, in de publieke ruimte (zorg, politie) of zelfs voorbij de publieke ruimte (familie,
kantoren).
Macht = Het vermogen om te handelen. Het vermogen om de effecten te bereiken die
iemand voor ogen heeft, invloed uitoefenen. Mogelijkheid actoren aan te sturen iets te laten
doen wat ze anders niet zouden doen. Lukes (2021) 3 dimensies van macht:
1. De eerste dimensie = de pluralistische visie. Besluitvorming = Wie trekt aan langste
eind bij een conflict?
, Kern = macht zichtbaar wanneer er een openlijk conflict is tussen verschillende belangen
definitie Dahl: “A heeft macht over B voor zover A B iets kan laten doen dat B anders niet
zou doen”. Preferenties en besluitvorming staan centraal, macht bij actor waar zijn
preferentie belangrijker is dan andere actoren (eigen ideeën slagen in regeringsakkoord)
2. Tweede dimensie van macht (Bachrach & Baratz) =
Kern = macht gaat niet alleen over beslissingen, maar ook voorkomen dat bepaalde
onderwerpen überhaupt op de politieke agenda komen (agenda-setting). Eerste visie te
beperkt, macht heeft twee gezichten =
(1): Mobilisatie van bias = organisaties, regels en gewoonten zo ingericht dat sommige
onderwerpen onderdrukt worden voordat ze überhaupt worden besproken.
(2)Non-decision making = bewuste actie, machthebbers zorgen ervoor dat conflicten
onschadelijk blijven voor zichzelf door ze van agenda te houden. Niet alleen kijken naar
potential issues (onderwerpen die mogelijk belangrijk zijn, niet op politieke agenda komt)
Vijf vormen van macht = dwang, invloed, autoriteit, geweld en manipulatie.
3. De derde dimensie (radicale visie van lukes) Voorkeuren = Wie beïnvloedt
voorkeuren?
Mensen die beseffen niet dat hun belangen worden geschaad. Machthebbers beïnvloeden
via media, onderwijs, cultuur en instituties (thought control) hoe mensen de wereld zien en
wat zij normaal of wenselijk vinden. Daardoor denken mensen nu eenmaal dat zo hoort
hierdoor geen conflict, omdat mensen niet weten dat er een probleem of alternatief is. Lukes
stelt dat mensen een subjectief belang kunnen hebben terwijl hun echte belang heel anders
is. Er is dus latent conflict bestaan = wel tegenstelling tussen iemands echte belangen en
die van die machthebber, maar persoon zelf beseft dat niet (kijk voorbeeldcasus
luchtvervuiling Lukes aantekeningen)
Autoriteit = het recht om te regeren. Wie autoriteit heeft, krijgt daarmee macht zolang
mensen aanvaarden dat hij beslissingen mag nemen.
- Aanvaarding = niet dat iedereen het met elke wet eens is, maar dat mensen de
overheid het recht geven om wetten te maken en zichzelf de plicht te gehoorzamen.
Autoriteit fundament van de staat
Regime = een politiek type, herkenbaar aan zijn beginselen, normen, regels en
besluitvormingsprocedures.
Politiek systeem = de instituties en het samenspel daartussen die samen een regime
vormen. Easton omschrijft het als de interacties waarlangs waarden met gezag over een
samenleving worden verdeeld.
Typologie = een indeling van soorten op grond van gemeenschappelijke kenmerken.
Typologieën scheppen orde, maken brede uitspraken over hele groep landen mogelijk.
- BBP per hoofd = economische welvaart vergelijken en HDI = menselijke
ontwikkelingen vergelijken.
Gezag = macht die als legitiem wordt ervaren/beschouwd.
Volgens webers drie vormen van gezag:
1. Traditioneel gezag = respect voor traditie en gewoonten
2. Charismatisch gezag = persoonlijkheid machthebber
3. Rationeel legalistisch gezag = respect voor regels, functie bepaald dat macht als
legitiem wordt beschouwd.
Politicologie/ politieke wetenschap= de studie van de theorie en de praktijk van overheid en
politiek. Politicologen kijken naar de opbouw en de veranderingen van instituties, naar
politieke processen en naar politiek gedrag (sociale wetenschap + vergelijken).
- Vergelijken helpt om algemene regels/patronen over politiek te ontdekken en
gebeurtenissen te voorspellen. 4 functies van vergelijkende politiek = beschrijven,
verklaren/begrijpen, generaliseren, voorspellen.
- Collectieve activiteit tussen mensen, beslissingen nemen of conflict oplossen en
bindend zijn voor de groep. 2 visies =
(1) ideale visie aristoteles: nature politieke wezens, draait om discussie, samenwerking en
gemeenschappelijk belang, samen tot beslissingen.
(2) Realistische visie Lasswell: strijd macht en middelen, winnaars en verliezers, politiek leidt
tot manipulatie, corruptie en geweld.
Sociale wetenschap = de studie van de menselijke samenleving en van de gestructureerde
interacties tussen mensen binnen de samenleving (moeilijker studeren mensen
onvoorspelbaar zijn: theorieën, waarschijnlijkheden).
Instellingen = politiek zoals uitvoerende, wetgevende en rechterlijke macht.
Overheid = de instituties en processen waarlangs samenlevingen worden bestuurd.
- Governance wijst op het besturen: op wat er gebeurt en hoe dat gaat, daardoor
bestaat er mondiale governance zonder dat er een wereldregering is.
- Goede governance legt verantwoording af en is transparant, efficiënt, responsief en
inclusief.
Bestuur = Het proces en de kwaliteit van collectieve besluitvorming: verantwoordelijkheid,
transparant, efficiënt, inclusief.
Institutie = een formele/informele organisatie met eigen regels en procedures. Een institutie
gaat lang mee en zit vanbinnen ingewikkeld in elkaar.
Politiek = het proces waarin mensen onderhandelen en met elkaar concurreren over
beslissingen die voor de hele groep gelden. Politiek gaat zowel over het nemen als over het
uitvoeren van die beslissingen.
- 3 vaste kenmerken:
1. Collectieve activiteit = groepen staan centraal
2. Verschillende gezichtspunten/belangen = conflict oplossen
3. Gezaghebbende beleid = in uiterste geval dwang (geweldsmonopolie)
Nauwe definitie = traditionele visie alles dat met instituties van de staat te maken heeft
Ruime definitie = moderne visie politiek bestaat ook buiten de grenzen van het politieke
systeem, in de publieke ruimte (zorg, politie) of zelfs voorbij de publieke ruimte (familie,
kantoren).
Macht = Het vermogen om te handelen. Het vermogen om de effecten te bereiken die
iemand voor ogen heeft, invloed uitoefenen. Mogelijkheid actoren aan te sturen iets te laten
doen wat ze anders niet zouden doen. Lukes (2021) 3 dimensies van macht:
1. De eerste dimensie = de pluralistische visie. Besluitvorming = Wie trekt aan langste
eind bij een conflict?
, Kern = macht zichtbaar wanneer er een openlijk conflict is tussen verschillende belangen
definitie Dahl: “A heeft macht over B voor zover A B iets kan laten doen dat B anders niet
zou doen”. Preferenties en besluitvorming staan centraal, macht bij actor waar zijn
preferentie belangrijker is dan andere actoren (eigen ideeën slagen in regeringsakkoord)
2. Tweede dimensie van macht (Bachrach & Baratz) =
Kern = macht gaat niet alleen over beslissingen, maar ook voorkomen dat bepaalde
onderwerpen überhaupt op de politieke agenda komen (agenda-setting). Eerste visie te
beperkt, macht heeft twee gezichten =
(1): Mobilisatie van bias = organisaties, regels en gewoonten zo ingericht dat sommige
onderwerpen onderdrukt worden voordat ze überhaupt worden besproken.
(2)Non-decision making = bewuste actie, machthebbers zorgen ervoor dat conflicten
onschadelijk blijven voor zichzelf door ze van agenda te houden. Niet alleen kijken naar
potential issues (onderwerpen die mogelijk belangrijk zijn, niet op politieke agenda komt)
Vijf vormen van macht = dwang, invloed, autoriteit, geweld en manipulatie.
3. De derde dimensie (radicale visie van lukes) Voorkeuren = Wie beïnvloedt
voorkeuren?
Mensen die beseffen niet dat hun belangen worden geschaad. Machthebbers beïnvloeden
via media, onderwijs, cultuur en instituties (thought control) hoe mensen de wereld zien en
wat zij normaal of wenselijk vinden. Daardoor denken mensen nu eenmaal dat zo hoort
hierdoor geen conflict, omdat mensen niet weten dat er een probleem of alternatief is. Lukes
stelt dat mensen een subjectief belang kunnen hebben terwijl hun echte belang heel anders
is. Er is dus latent conflict bestaan = wel tegenstelling tussen iemands echte belangen en
die van die machthebber, maar persoon zelf beseft dat niet (kijk voorbeeldcasus
luchtvervuiling Lukes aantekeningen)
Autoriteit = het recht om te regeren. Wie autoriteit heeft, krijgt daarmee macht zolang
mensen aanvaarden dat hij beslissingen mag nemen.
- Aanvaarding = niet dat iedereen het met elke wet eens is, maar dat mensen de
overheid het recht geven om wetten te maken en zichzelf de plicht te gehoorzamen.
Autoriteit fundament van de staat
Regime = een politiek type, herkenbaar aan zijn beginselen, normen, regels en
besluitvormingsprocedures.
Politiek systeem = de instituties en het samenspel daartussen die samen een regime
vormen. Easton omschrijft het als de interacties waarlangs waarden met gezag over een
samenleving worden verdeeld.
Typologie = een indeling van soorten op grond van gemeenschappelijke kenmerken.
Typologieën scheppen orde, maken brede uitspraken over hele groep landen mogelijk.
- BBP per hoofd = economische welvaart vergelijken en HDI = menselijke
ontwikkelingen vergelijken.
Gezag = macht die als legitiem wordt ervaren/beschouwd.
Volgens webers drie vormen van gezag:
1. Traditioneel gezag = respect voor traditie en gewoonten
2. Charismatisch gezag = persoonlijkheid machthebber
3. Rationeel legalistisch gezag = respect voor regels, functie bepaald dat macht als
legitiem wordt beschouwd.
