Maatschappijwetenschappen Seneca 2
Hoofdstuk 6
§6.1 – Casus
- Vroeger was schaarste een groot probleem in de samenlevingen. De mensen moesten
keuzes maken omdat ze beperkte middelen hadden.
- Het probleem om de samenleving in stand te houden speelde zowel op korte termijn een
rol als op lange termijn:
o Korte termijn: grond moest voldoende opbrengen, voldoende water en zon nodig
o Lange termijn: klimaatverandering (wegtrekken), ziekten (uitsterving).
- Maar hoe is dit probleem in de samenleving opgelost?
§6.2 – Samenwerking en conflict
- Bij samenwerking is er sprake van een gemeenschappelijk doel. Mensen maken dan
afspraken om hun doel te bereiken. Voorbeelden:
o Jagers hebben als doel om samen een dier te vangen voor voedsel
o Leerlingen werken samen aan een schoolopdracht
o Politieke partijen werken samen in de regering
- Samenwerking vindt plaats op verschillende niveaus, op korte termijn en lange termijn.
- Er zijn verschillende redenen waarom actoren kiezen voor samenwerking. Bijvoorbeeld
‘samen staan we sterker’ en om te profiteren van elkaars sterkste punten.
- Voor een samenwerking denken actoren eerst na: willen we iets opgeven van ons eigen
doel en vertrouwen we de actoren met wie we gaan samenwerken?
- Als actoren hun eigen doel willen behalen ten koste van anderen is er sprake van een
conflict: groepen werken elkaar tegen om hun eigen doel te bereiken. Voorbeelden:
Frankrijk en Duitsland hebben een conflict over gebieden met steenkool
Werknemers gaan staken om een loonsverhoging van hun werkgever
Samenwerking gemeenschappelijk doel handelen op elkaar afstemmen
Conflict eigen doel elkaar tegenwerken
- Bij een algemeen belang of een collectief goed gaat het over het realiseren van een
ideaal waar iedereen baat bij heeft, en niet alleen de mensen die samenwerken.
- Ze hebben als belangrijkste kenmerk dat ze non-exclusief zijn: van een collectief goed
kan niemand worden uitgesloten.
o Voorbeelden: schoon drinkwater, onderwijs, infrastructuur, veiligheid
- Bij private goederen gaat het over goederen waar mensen voor moeten betalen. Als je
deze niet kan betalen krijg je ze ook niet. Je kan hier dus van worden uitgesloten.
o Voorbeelden: eten en drinken, abonnement op de sportschool, een vakantie
, - Als mensen samenwerken om een collectief goed te realiseren, noem je dit een
collectieve actie. Mensen hebben de keus om wel of niet mee te werken: het dilemma
van de collectieve actie. Actoren die wèl profiteren, maar niets bijdragen zijn free riders.
o Voorbeeld free riders: mensen die belasting ontduiken
§6.3 – Paradigma’s over conflict
- Paradigma’s zijn verwant omdat ze vergelijkbare verklaringen hebben voor
maatschappelijke verschijnselen. Toch zijn ze op 2 dimensies te onderscheiden:
o Actor vs structuur (niveau van interacties en relaties of op macroniveau)
o Consensus vs conflict (evenwicht en stabiliteit of strijd en conflict)
- De paradigma’s hebben verschillende opvattingen over deze verschijnselen:
Functionalisme: Er wordt meer gekeken naar structuren dan actoren en gaat men meer
uit van consensus dan conflict. In de samenleving hebben alle mensen een eigen functie.
Conflicten ontstaan door slechte relaties tussen actoren en moeten zoveel mogelijk
voorkomen worden, omdat het de maatschappelijke orde aantast.
Conflict: Er wordt meer gekeken naar structuren dan actoren, maar men gaat meer uit
van conflict dan consensus. Conflicten zijn niet altijd negatief: ze horen bij de
samenleving en zijn nodig voor noodzakelijke veranderingen.
Sociaalconstructivisme: De structuur van een samenleving is niet het belangrijkste, maar
het gedrag van individuele actoren. Actoren geven een betekenis aan handelingen van
henzelf of anderen in situaties van bijvoorbeeld een conflict of samenwerking.
Rationele-actor: De nadruk ligt op het gedrag van actoren, en vooral op hoe zij omgaan
met tegengestelde doelen of belangen: werken ze samen of kiezen ze voor een conflict?
Als actoren samenwerken waarbij ze geven en nemen, zullen ze op ten duur meer
voordelen hebben van samenwerken dan van elkaar tegenwerken (conflict).
§6.4 – Oplossing en ontwikkeling
- Door technologie en innovaties ontstonden de eerste landbouwsamenlevingen. Er waren
veel veranderingen: mensen kregen andere taken. Zo had je boeren, ploegsmeden en
molenaars. Mensen gingen de natuur beheren in plaats van zich aanpassen (gewassen).
- In de verandering van jager-verzamelaar samenlevingen naar landbouwsamenlevingen is
het proces van rationalisering te herkennen. Dit proces bestaat uit twee delen:
o Technische rationaliteit: doelgericht inzetten van middelen om zo efficiënt en
effectief mogelijke resultaten te bereiken.
o Wetenschappelijke rationaliteit: het ordenen en systematiseren van de
werkelijkheid met de bedoeling haar voorspelbaar en beheersbaar te maken
- De technische en wetenschappelijke rationaliteit hebben gevolgen voor het menselijk
samenleven: mensen ontwikkelen organisaties, instellingen en wetten die worden
toegepast in de samenleving. Dit wordt ook wel maatschappelijke rationaliteit genoemd.
Hoofdstuk 6
§6.1 – Casus
- Vroeger was schaarste een groot probleem in de samenlevingen. De mensen moesten
keuzes maken omdat ze beperkte middelen hadden.
- Het probleem om de samenleving in stand te houden speelde zowel op korte termijn een
rol als op lange termijn:
o Korte termijn: grond moest voldoende opbrengen, voldoende water en zon nodig
o Lange termijn: klimaatverandering (wegtrekken), ziekten (uitsterving).
- Maar hoe is dit probleem in de samenleving opgelost?
§6.2 – Samenwerking en conflict
- Bij samenwerking is er sprake van een gemeenschappelijk doel. Mensen maken dan
afspraken om hun doel te bereiken. Voorbeelden:
o Jagers hebben als doel om samen een dier te vangen voor voedsel
o Leerlingen werken samen aan een schoolopdracht
o Politieke partijen werken samen in de regering
- Samenwerking vindt plaats op verschillende niveaus, op korte termijn en lange termijn.
- Er zijn verschillende redenen waarom actoren kiezen voor samenwerking. Bijvoorbeeld
‘samen staan we sterker’ en om te profiteren van elkaars sterkste punten.
- Voor een samenwerking denken actoren eerst na: willen we iets opgeven van ons eigen
doel en vertrouwen we de actoren met wie we gaan samenwerken?
- Als actoren hun eigen doel willen behalen ten koste van anderen is er sprake van een
conflict: groepen werken elkaar tegen om hun eigen doel te bereiken. Voorbeelden:
Frankrijk en Duitsland hebben een conflict over gebieden met steenkool
Werknemers gaan staken om een loonsverhoging van hun werkgever
Samenwerking gemeenschappelijk doel handelen op elkaar afstemmen
Conflict eigen doel elkaar tegenwerken
- Bij een algemeen belang of een collectief goed gaat het over het realiseren van een
ideaal waar iedereen baat bij heeft, en niet alleen de mensen die samenwerken.
- Ze hebben als belangrijkste kenmerk dat ze non-exclusief zijn: van een collectief goed
kan niemand worden uitgesloten.
o Voorbeelden: schoon drinkwater, onderwijs, infrastructuur, veiligheid
- Bij private goederen gaat het over goederen waar mensen voor moeten betalen. Als je
deze niet kan betalen krijg je ze ook niet. Je kan hier dus van worden uitgesloten.
o Voorbeelden: eten en drinken, abonnement op de sportschool, een vakantie
, - Als mensen samenwerken om een collectief goed te realiseren, noem je dit een
collectieve actie. Mensen hebben de keus om wel of niet mee te werken: het dilemma
van de collectieve actie. Actoren die wèl profiteren, maar niets bijdragen zijn free riders.
o Voorbeeld free riders: mensen die belasting ontduiken
§6.3 – Paradigma’s over conflict
- Paradigma’s zijn verwant omdat ze vergelijkbare verklaringen hebben voor
maatschappelijke verschijnselen. Toch zijn ze op 2 dimensies te onderscheiden:
o Actor vs structuur (niveau van interacties en relaties of op macroniveau)
o Consensus vs conflict (evenwicht en stabiliteit of strijd en conflict)
- De paradigma’s hebben verschillende opvattingen over deze verschijnselen:
Functionalisme: Er wordt meer gekeken naar structuren dan actoren en gaat men meer
uit van consensus dan conflict. In de samenleving hebben alle mensen een eigen functie.
Conflicten ontstaan door slechte relaties tussen actoren en moeten zoveel mogelijk
voorkomen worden, omdat het de maatschappelijke orde aantast.
Conflict: Er wordt meer gekeken naar structuren dan actoren, maar men gaat meer uit
van conflict dan consensus. Conflicten zijn niet altijd negatief: ze horen bij de
samenleving en zijn nodig voor noodzakelijke veranderingen.
Sociaalconstructivisme: De structuur van een samenleving is niet het belangrijkste, maar
het gedrag van individuele actoren. Actoren geven een betekenis aan handelingen van
henzelf of anderen in situaties van bijvoorbeeld een conflict of samenwerking.
Rationele-actor: De nadruk ligt op het gedrag van actoren, en vooral op hoe zij omgaan
met tegengestelde doelen of belangen: werken ze samen of kiezen ze voor een conflict?
Als actoren samenwerken waarbij ze geven en nemen, zullen ze op ten duur meer
voordelen hebben van samenwerken dan van elkaar tegenwerken (conflict).
§6.4 – Oplossing en ontwikkeling
- Door technologie en innovaties ontstonden de eerste landbouwsamenlevingen. Er waren
veel veranderingen: mensen kregen andere taken. Zo had je boeren, ploegsmeden en
molenaars. Mensen gingen de natuur beheren in plaats van zich aanpassen (gewassen).
- In de verandering van jager-verzamelaar samenlevingen naar landbouwsamenlevingen is
het proces van rationalisering te herkennen. Dit proces bestaat uit twee delen:
o Technische rationaliteit: doelgericht inzetten van middelen om zo efficiënt en
effectief mogelijke resultaten te bereiken.
o Wetenschappelijke rationaliteit: het ordenen en systematiseren van de
werkelijkheid met de bedoeling haar voorspelbaar en beheersbaar te maken
- De technische en wetenschappelijke rationaliteit hebben gevolgen voor het menselijk
samenleven: mensen ontwikkelen organisaties, instellingen en wetten die worden
toegepast in de samenleving. Dit wordt ook wel maatschappelijke rationaliteit genoemd.
