Methoden voor praktijkonderzoek in de gezondheidszorg
Handhygiëne in verpleeghuis Wittenborgh
Door: Marianne Jonk
Studentnummer: 121807290
Inzendcode: 291W4
LOI Hogeschool / Spaarne Gasthuis
21 februari 2022
1
,Inhoudsopgave
Hoofdstuk 1........................................................................................................................................................................................................................................ 4
1.1 Aanleiding................................................................................................................................................................................................................................. 4
1.2 Doelen....................................................................................................................................................................................................................................... 6
1.3 Doelgroepen............................................................................................................................................................................................................................. 6
1.3.1 Analyse van de doelgroepen.............................................................................................................................................................................................. 6
Huidige situatie doelgroepen...................................................................................................................................................................................................... 7
Gewenste situatie doelgroepen.................................................................................................................................................................................................. 8
Belemmeringen bij de doelgroepen om tot de vernieuwing te leiden........................................................................................................................................8
Bevorderingen bij de doelgroepen die tot de vernieuwing leiden..............................................................................................................................................9
1.4 Huidige situatie....................................................................................................................................................................................................................... 10
1.5 Vernieuwing............................................................................................................................................................................................................................ 10
1.6 Analyse van de context........................................................................................................................................................................................................... 12
Sociale context.......................................................................................................................................................................................................................... 12
Organisatorische context.......................................................................................................................................................................................................... 12
Economische, politieke en juridische context........................................................................................................................................................................... 12
1.7 Gewenste situatie................................................................................................................................................................................................................... 13
Structuurindicator..................................................................................................................................................................................................................... 13
Procesindicatoren..................................................................................................................................................................................................................... 13
Uitkomstindicatoren................................................................................................................................................................................................................. 14
1.8 Factoren die de toepassing van handhygiëne negatief beïnvloeden......................................................................................................................................15
Individuele zorgverlener factoren............................................................................................................................................................................................. 15
2
, Professionele interactie............................................................................................................................................................................................................ 15
Organisatorische factoren......................................................................................................................................................................................................... 15
Prioriteit voor handhygiëne...................................................................................................................................................................................................... 15
1.9 Factoren die de toepassing van handhygiëne positief beïnvloeden.......................................................................................................................................17
Individuele zorgverlener factoren............................................................................................................................................................................................. 17
Professionele interactie............................................................................................................................................................................................................ 17
Organisatorische factoren......................................................................................................................................................................................................... 17
Hoofdstuk 2...................................................................................................................................................................................................................................... 19
2.1 Hoe de verandering gaat plaatsvinden................................................................................................................................................................................... 19
2.2 Implementatiestrategieën en activiteiten............................................................................................................................................................................... 21
Strategieën................................................................................................................................................................................................................................ 21
Activiteiten................................................................................................................................................................................................................................ 21
2.3 Planning.................................................................................................................................................................................................................................. 24
Evaluatie indicatoren.................................................................................................................................................................................................................... 27
Literatuurlijst.................................................................................................................................................................................................................................... 29
Bijlage 1 – Doelgroep analyse........................................................................................................................................................................................................... 31
Bijlage 2 – Contextanalyse................................................................................................................................................................................................................ 32
Bijlage 3 – Strategie kiezen............................................................................................................................................................................................................... 34
3
, Hoofdstuk 1
1.1 Aanleiding
In verpleeghuis Wittenborgh is onlangs weer een uitbraak van het norovirus geweest. Dit norovirus (een virus zonder envelop) is zeer besmettelijk
en goed in staat om buiten de gastheer te overleven. Norovirusinfecties kunnen het hele jaar door worden gezien met een piek in de
wintermaanden tot aan het vroege voorjaar. De incubatieperiode in vrijwilligersstudies is minimaal 8 en maximaal 51 uur. Misselijkheid, braken,
hoofdpijn, buikpijn, diarree en milde koorts zijn de meest voorkomende klinische symptomen maar ook asymptomatische infecties komen
veelvuldig voor. Ouderen hebben hierbij een hoger risico op een ernstiger beloop voornamelijk als gevolg van uitdroging. Uitscheiding van
norovirus vindt plaats via feces en/of braken. Transmissie van norovirus van mens op mens vindt fecaal-oraal plaats of indirect bijvoorbeeld via
besmette oppervlakken, materialen, voedsel of water of via druppels vanuit braaksel (aerosolen) (Werkgroep infectie preventie, 2016).
Per dag overlijden zelfs wereldwijd duizenden mensen aan zorg gerelateerde infecties. Dit zijn infecties die voorkomen in ziekenhuizen,
verpleeghuizen en kinderdagverblijven. Handen zijn namelijk een uitstekend "vervoermiddel" voor ziekteverwekkende bacteriën. Handhygiëne is
daarom de meest effectieve manier om verspreiding te verminderen en daarmee zorg gerelateerde infecties te voorkomen (ZonMw, z.d.)
Zoals in de eerste alinea te lezen valt, hebben voornamelijk ouderen een hoger risico op het krijgen van een infectie en op een ernstiger
ziekteverloop na infectie dan mensen uit andere leeftijdsgroepen. Dit is het gevolg van onderliggende chronische ziekten, functiebeperkingen,
ondervoeding en polyfarmacie bij deze ouderen. Vooral kwetsbare ouderen in instellingen voor langdurige zorg, zoals verpleeghuis Wittenborgh,
lopen het risico om zorg gerelateerde infecties op te lopen vanwege hun afhankelijkheid van zorg, het delen van faciliteiten met andere bewoners
en wonen in een besloten omgeving. Infecties bij inwoners van instellingen voor langdurige zorg zijn in verband gebracht met hoge morbiditeit en
mortaliteit en substantiële zorgkosten (Haenen et al., 2019)
De bewoners van verpleeghuis Wittenborgh zijn allemaal gediagnosticeerd met dementie.
Dementie is een verzamelnaam voor meerder soorten hersenziekten. Het verloop en de ziekteverschijnselen van dementie zijn afhankelijk van de
vorm en van welke hersenfuncties beschadigd zijn. Er zijn ruim vijftig verschillende vormen van dementie. De ziekte van Alzheimer en vasculaire
dementie komen het meest voor. Daarnaast verschilt het verloop van de ziekte per persoon. Op den duur zal iemand met dementie waarschijnlijk
24 uur per dag zorg nodig hebben. Uiteindelijk raken mensen door de gevolgen van dementie zo verzwakt dat een andere ziekte of infectie de
uiteindelijke doodsoorzaak kan zijn (Alzheimer Nederland, z.d.)
In onderzoek van Nivel en IQ Healthcare (2017) blijkt dat op het gebied van infectiepreventie en het voorkomen van de verspreiding van bijzonder
resistente micro-organismen verpleegkundigen en verzorgenden meerdere knelpunten op verschillende niveaus ervaren, te weten gebrek aan
kennis en vaardigheden, onvoldoende bewustzijn en gemakzucht.
4
Handhygiëne in verpleeghuis Wittenborgh
Door: Marianne Jonk
Studentnummer: 121807290
Inzendcode: 291W4
LOI Hogeschool / Spaarne Gasthuis
21 februari 2022
1
,Inhoudsopgave
Hoofdstuk 1........................................................................................................................................................................................................................................ 4
1.1 Aanleiding................................................................................................................................................................................................................................. 4
1.2 Doelen....................................................................................................................................................................................................................................... 6
1.3 Doelgroepen............................................................................................................................................................................................................................. 6
1.3.1 Analyse van de doelgroepen.............................................................................................................................................................................................. 6
Huidige situatie doelgroepen...................................................................................................................................................................................................... 7
Gewenste situatie doelgroepen.................................................................................................................................................................................................. 8
Belemmeringen bij de doelgroepen om tot de vernieuwing te leiden........................................................................................................................................8
Bevorderingen bij de doelgroepen die tot de vernieuwing leiden..............................................................................................................................................9
1.4 Huidige situatie....................................................................................................................................................................................................................... 10
1.5 Vernieuwing............................................................................................................................................................................................................................ 10
1.6 Analyse van de context........................................................................................................................................................................................................... 12
Sociale context.......................................................................................................................................................................................................................... 12
Organisatorische context.......................................................................................................................................................................................................... 12
Economische, politieke en juridische context........................................................................................................................................................................... 12
1.7 Gewenste situatie................................................................................................................................................................................................................... 13
Structuurindicator..................................................................................................................................................................................................................... 13
Procesindicatoren..................................................................................................................................................................................................................... 13
Uitkomstindicatoren................................................................................................................................................................................................................. 14
1.8 Factoren die de toepassing van handhygiëne negatief beïnvloeden......................................................................................................................................15
Individuele zorgverlener factoren............................................................................................................................................................................................. 15
2
, Professionele interactie............................................................................................................................................................................................................ 15
Organisatorische factoren......................................................................................................................................................................................................... 15
Prioriteit voor handhygiëne...................................................................................................................................................................................................... 15
1.9 Factoren die de toepassing van handhygiëne positief beïnvloeden.......................................................................................................................................17
Individuele zorgverlener factoren............................................................................................................................................................................................. 17
Professionele interactie............................................................................................................................................................................................................ 17
Organisatorische factoren......................................................................................................................................................................................................... 17
Hoofdstuk 2...................................................................................................................................................................................................................................... 19
2.1 Hoe de verandering gaat plaatsvinden................................................................................................................................................................................... 19
2.2 Implementatiestrategieën en activiteiten............................................................................................................................................................................... 21
Strategieën................................................................................................................................................................................................................................ 21
Activiteiten................................................................................................................................................................................................................................ 21
2.3 Planning.................................................................................................................................................................................................................................. 24
Evaluatie indicatoren.................................................................................................................................................................................................................... 27
Literatuurlijst.................................................................................................................................................................................................................................... 29
Bijlage 1 – Doelgroep analyse........................................................................................................................................................................................................... 31
Bijlage 2 – Contextanalyse................................................................................................................................................................................................................ 32
Bijlage 3 – Strategie kiezen............................................................................................................................................................................................................... 34
3
, Hoofdstuk 1
1.1 Aanleiding
In verpleeghuis Wittenborgh is onlangs weer een uitbraak van het norovirus geweest. Dit norovirus (een virus zonder envelop) is zeer besmettelijk
en goed in staat om buiten de gastheer te overleven. Norovirusinfecties kunnen het hele jaar door worden gezien met een piek in de
wintermaanden tot aan het vroege voorjaar. De incubatieperiode in vrijwilligersstudies is minimaal 8 en maximaal 51 uur. Misselijkheid, braken,
hoofdpijn, buikpijn, diarree en milde koorts zijn de meest voorkomende klinische symptomen maar ook asymptomatische infecties komen
veelvuldig voor. Ouderen hebben hierbij een hoger risico op een ernstiger beloop voornamelijk als gevolg van uitdroging. Uitscheiding van
norovirus vindt plaats via feces en/of braken. Transmissie van norovirus van mens op mens vindt fecaal-oraal plaats of indirect bijvoorbeeld via
besmette oppervlakken, materialen, voedsel of water of via druppels vanuit braaksel (aerosolen) (Werkgroep infectie preventie, 2016).
Per dag overlijden zelfs wereldwijd duizenden mensen aan zorg gerelateerde infecties. Dit zijn infecties die voorkomen in ziekenhuizen,
verpleeghuizen en kinderdagverblijven. Handen zijn namelijk een uitstekend "vervoermiddel" voor ziekteverwekkende bacteriën. Handhygiëne is
daarom de meest effectieve manier om verspreiding te verminderen en daarmee zorg gerelateerde infecties te voorkomen (ZonMw, z.d.)
Zoals in de eerste alinea te lezen valt, hebben voornamelijk ouderen een hoger risico op het krijgen van een infectie en op een ernstiger
ziekteverloop na infectie dan mensen uit andere leeftijdsgroepen. Dit is het gevolg van onderliggende chronische ziekten, functiebeperkingen,
ondervoeding en polyfarmacie bij deze ouderen. Vooral kwetsbare ouderen in instellingen voor langdurige zorg, zoals verpleeghuis Wittenborgh,
lopen het risico om zorg gerelateerde infecties op te lopen vanwege hun afhankelijkheid van zorg, het delen van faciliteiten met andere bewoners
en wonen in een besloten omgeving. Infecties bij inwoners van instellingen voor langdurige zorg zijn in verband gebracht met hoge morbiditeit en
mortaliteit en substantiële zorgkosten (Haenen et al., 2019)
De bewoners van verpleeghuis Wittenborgh zijn allemaal gediagnosticeerd met dementie.
Dementie is een verzamelnaam voor meerder soorten hersenziekten. Het verloop en de ziekteverschijnselen van dementie zijn afhankelijk van de
vorm en van welke hersenfuncties beschadigd zijn. Er zijn ruim vijftig verschillende vormen van dementie. De ziekte van Alzheimer en vasculaire
dementie komen het meest voor. Daarnaast verschilt het verloop van de ziekte per persoon. Op den duur zal iemand met dementie waarschijnlijk
24 uur per dag zorg nodig hebben. Uiteindelijk raken mensen door de gevolgen van dementie zo verzwakt dat een andere ziekte of infectie de
uiteindelijke doodsoorzaak kan zijn (Alzheimer Nederland, z.d.)
In onderzoek van Nivel en IQ Healthcare (2017) blijkt dat op het gebied van infectiepreventie en het voorkomen van de verspreiding van bijzonder
resistente micro-organismen verpleegkundigen en verzorgenden meerdere knelpunten op verschillende niveaus ervaren, te weten gebrek aan
kennis en vaardigheden, onvoldoende bewustzijn en gemakzucht.
4
