INHOUDSOPGAVE CRIMINOLOGISCHE PSYCHOLOGIE (C03C6a/C9XA9A)
AJ 2025-2026
Prof. dr. Lore Mergaerts
DEEL I. EEN INLEIDING IN DE CRIMINOLOGISCHE PSYCHOLOGIE
2.2.3.1 EEN SCHETS VAN DE CRIMINOLOGISCHE PSYCHOLOGIE
1.1. VERSCHILLENDE VORMEN VAN BINNEN DE CRIMINOLOGIE TOEGEPASTE
PSYCHOLOGIE
1. Forensische Psychologie
o Psychologische principes toegepast in een juridische context.
o Richt zich op slachtoffers en individuele situaties binnen het recht.
2. Rechtspsychologie (Gerechtelijke Psychologie)
o Brede focus op besluitvorming en bewijsgaring binnen het recht.
o Niet beperkt tot strafrecht (bv. geloofwaardigheid van asielzoekers, kinderverklaringen bij
echtscheidingen…).
3. Investigative Psychology
o Gericht op daderprofilering en opsporing.
o Analyseert plaats delict en crimineel gedrag om politieonderzoek te ondersteunen.
4. Police Psychology
o Selectie, training en psychologische ondersteuning van politiemensen.
o Helpt agenten omgaan met bevoegdheden en werkdruk.
5. Correctional Psychology
o Psychologie toegepast in correctionele instellingen (bv. gevangenissen).
o Voert risico-inschattingen uit op recidive en re-integratie.
6. Criminologische Psychologie (criminal / criminological psychology)
o Richt zich op verklaringen waarom mensen misdrijven plegen.
1
, o Focus op daders en verdachten, minder op slachtoffers.
Overzicht van Raakvlakken tussen Psychologische Disciplines binnen de Criminologie:
A: Criminologische, Forensische en Rechtspsychologie: daders & strafrecht
l Combineert elementen uit alle 3 disciplines.
l Focus op daders en verdachten binnen strafrechtelijke context.
B: Forensische en Rechtspsychologie: slachtoffers & niet- strafrechtelijke zaken
l Richt zich op slachtoffers binnen zowel strafrecht als burgerlijke en jeugdzaken.
l Toepassing buiten strafrecht, bv. asielprocedures en echtscheidingen
C: Criminologische en Rechtspsychologie : Groepsonderzoek & besluitvorming
l Onderzoek op groepsniveau om trends en patronen te herkennen.
l Verschil met forensische psychologie: minder individuele focus, meer op data en brede inzichten.
D: Rechtspsychologie en Police Psychology : politie & verhoortechnieken
l Bestudeert politiegedrag bij verhoren en bewijsgaring.
l Ondersteunt politiewerk met psychologische inzichten.
2
,Specifieke Toepassingen:
A + C: Investigative Psychology : Daderprofilering & Opsporing
l Gericht op het opsporen en analyseren van dadergedrag
l Toepassing binnen politieonderzoek en criminologische psychologie
Tussen A en Forensische Psychologie: Correctional Psychology : Gevangenissen & Recidiverisico
l Psychologie toegepast in gevangenissen en correctionele instellingen
l Beoordeling van recidiverisico en gedragsinterventies
1.2. WAT IS CRIMINOLOGISCHE PSYCHOLOGIE?
§ Geen haarscherp afgelijnde discipline
§ Raakvlakken en overlap met aanverwante disciplines
§ Geen eenduidigheid, maar wel enkele gemene delers
o Focus op plegers (zekerheid) en verdachten (vermoeden) van crimineel gedrag
o Psychologische verklaringen voor het plegen van crimineel gedrag
o Hoe met plegers en verdachten moet worden omgegaan in strafrechtspleging Hoofdvragen:
§ Welke factoren dragen bij tot crimineel gedrag?
§ Hoe kunnen we crimineel gedrag verminderen?
§ Waarom zijn er verschillen tussen mensen/periodes/landen/plaatsen/… op vlak van crimineel gedrag?
psychologisch perspectief : focus ligt op individu
3
, 1.3. DE ONTWIKKELING VAN DE CRIMINOLOGISCHE PSYCHOLOGIE
Grondleggers:
1) Stern § Grondlegger rechtspsychologie
§ Onderzoek rond ooggetuigenverklaringen: Toonde feilbaarheid van het
geheugen en waarneming van mensen aan.
§ Experimentele methode: Voerde in scène gezette misdrijven (mock crimes) uit
in collegezalen en analyseerde de variatie en fouten in getuigenverklaringen.
§ Invloed:
> Eerste toepassing van psychologie binnen een juridisch kader.
> Legde basis voor verdere studies en onderzoek.
> Speelde cruciale rol in praktijk als getuigendeskundige in de rechtbank,
waar hij ooggetuigenverklaringen kritisch analyseerde.
2) Münsterberg §
Claimde de eerste te zijn die psychologie toepaste op het recht
§ Bouwde voort op onderzoek van Stern, maar erkende diens bijdrage niet.
§ Stelde zich extreem kritisch op tegenover anderen, wat zijn reputatie
schaadde
§ Schreef een belangrijk werk over psychologie en recht, maar inzichten werden
door zijn negatieve houding minder serieus genomen
3) Cesaare Lombroso Stelde dat criminaliteit aangeboren kan zijn. En dat je criminelen kan
§ herkennen aan fysieke kenmerken
§ Hij noemde dit de ‘atavistische misdadiger’ mensen die biologisch
voorbestemd zijn om misdaden te plegen.
- Verschoof de focus van de daad naar de dader
- Eerste systematische poging om criminaliteit wetenschappelijk te verklaren.
4) Gross § Grondlegger criminologische psychologie in EU
§ Belangrijkste werk: Kriminalpsychologie
§ Brede toepassing van psychologie binnen het recht
4
AJ 2025-2026
Prof. dr. Lore Mergaerts
DEEL I. EEN INLEIDING IN DE CRIMINOLOGISCHE PSYCHOLOGIE
2.2.3.1 EEN SCHETS VAN DE CRIMINOLOGISCHE PSYCHOLOGIE
1.1. VERSCHILLENDE VORMEN VAN BINNEN DE CRIMINOLOGIE TOEGEPASTE
PSYCHOLOGIE
1. Forensische Psychologie
o Psychologische principes toegepast in een juridische context.
o Richt zich op slachtoffers en individuele situaties binnen het recht.
2. Rechtspsychologie (Gerechtelijke Psychologie)
o Brede focus op besluitvorming en bewijsgaring binnen het recht.
o Niet beperkt tot strafrecht (bv. geloofwaardigheid van asielzoekers, kinderverklaringen bij
echtscheidingen…).
3. Investigative Psychology
o Gericht op daderprofilering en opsporing.
o Analyseert plaats delict en crimineel gedrag om politieonderzoek te ondersteunen.
4. Police Psychology
o Selectie, training en psychologische ondersteuning van politiemensen.
o Helpt agenten omgaan met bevoegdheden en werkdruk.
5. Correctional Psychology
o Psychologie toegepast in correctionele instellingen (bv. gevangenissen).
o Voert risico-inschattingen uit op recidive en re-integratie.
6. Criminologische Psychologie (criminal / criminological psychology)
o Richt zich op verklaringen waarom mensen misdrijven plegen.
1
, o Focus op daders en verdachten, minder op slachtoffers.
Overzicht van Raakvlakken tussen Psychologische Disciplines binnen de Criminologie:
A: Criminologische, Forensische en Rechtspsychologie: daders & strafrecht
l Combineert elementen uit alle 3 disciplines.
l Focus op daders en verdachten binnen strafrechtelijke context.
B: Forensische en Rechtspsychologie: slachtoffers & niet- strafrechtelijke zaken
l Richt zich op slachtoffers binnen zowel strafrecht als burgerlijke en jeugdzaken.
l Toepassing buiten strafrecht, bv. asielprocedures en echtscheidingen
C: Criminologische en Rechtspsychologie : Groepsonderzoek & besluitvorming
l Onderzoek op groepsniveau om trends en patronen te herkennen.
l Verschil met forensische psychologie: minder individuele focus, meer op data en brede inzichten.
D: Rechtspsychologie en Police Psychology : politie & verhoortechnieken
l Bestudeert politiegedrag bij verhoren en bewijsgaring.
l Ondersteunt politiewerk met psychologische inzichten.
2
,Specifieke Toepassingen:
A + C: Investigative Psychology : Daderprofilering & Opsporing
l Gericht op het opsporen en analyseren van dadergedrag
l Toepassing binnen politieonderzoek en criminologische psychologie
Tussen A en Forensische Psychologie: Correctional Psychology : Gevangenissen & Recidiverisico
l Psychologie toegepast in gevangenissen en correctionele instellingen
l Beoordeling van recidiverisico en gedragsinterventies
1.2. WAT IS CRIMINOLOGISCHE PSYCHOLOGIE?
§ Geen haarscherp afgelijnde discipline
§ Raakvlakken en overlap met aanverwante disciplines
§ Geen eenduidigheid, maar wel enkele gemene delers
o Focus op plegers (zekerheid) en verdachten (vermoeden) van crimineel gedrag
o Psychologische verklaringen voor het plegen van crimineel gedrag
o Hoe met plegers en verdachten moet worden omgegaan in strafrechtspleging Hoofdvragen:
§ Welke factoren dragen bij tot crimineel gedrag?
§ Hoe kunnen we crimineel gedrag verminderen?
§ Waarom zijn er verschillen tussen mensen/periodes/landen/plaatsen/… op vlak van crimineel gedrag?
psychologisch perspectief : focus ligt op individu
3
, 1.3. DE ONTWIKKELING VAN DE CRIMINOLOGISCHE PSYCHOLOGIE
Grondleggers:
1) Stern § Grondlegger rechtspsychologie
§ Onderzoek rond ooggetuigenverklaringen: Toonde feilbaarheid van het
geheugen en waarneming van mensen aan.
§ Experimentele methode: Voerde in scène gezette misdrijven (mock crimes) uit
in collegezalen en analyseerde de variatie en fouten in getuigenverklaringen.
§ Invloed:
> Eerste toepassing van psychologie binnen een juridisch kader.
> Legde basis voor verdere studies en onderzoek.
> Speelde cruciale rol in praktijk als getuigendeskundige in de rechtbank,
waar hij ooggetuigenverklaringen kritisch analyseerde.
2) Münsterberg §
Claimde de eerste te zijn die psychologie toepaste op het recht
§ Bouwde voort op onderzoek van Stern, maar erkende diens bijdrage niet.
§ Stelde zich extreem kritisch op tegenover anderen, wat zijn reputatie
schaadde
§ Schreef een belangrijk werk over psychologie en recht, maar inzichten werden
door zijn negatieve houding minder serieus genomen
3) Cesaare Lombroso Stelde dat criminaliteit aangeboren kan zijn. En dat je criminelen kan
§ herkennen aan fysieke kenmerken
§ Hij noemde dit de ‘atavistische misdadiger’ mensen die biologisch
voorbestemd zijn om misdaden te plegen.
- Verschoof de focus van de daad naar de dader
- Eerste systematische poging om criminaliteit wetenschappelijk te verklaren.
4) Gross § Grondlegger criminologische psychologie in EU
§ Belangrijkste werk: Kriminalpsychologie
§ Brede toepassing van psychologie binnen het recht
4
