,1. Een inleiding op praktijkonderzoek........................................................................................4
1.1 Een positiebepaling van praktijkonderzoek......................................................................4
1.2 De methode van praktijkonderzoek.................................................................................5
1.3 Functies van praktijkonderzoek voor professionals.........................................................6
1.4 Kenmerken van praktijkonderzoek...................................................................................7
1.5 Het gebruik van artificiële intelligentie bij praktijkonderzoek.........................................7
1.6 Kwaliteit van praktijkonderzoek.......................................................................................8
2. De context in kaart brengen...................................................................................................9
2.1 Zicht krijgen op wat jou kenmerkt als praktijkonderzoeker.............................................9
2.2 Zicht krijgen op de belanghebbenden............................................................................10
2.3 Zicht krijgen op de beroepspraktijk................................................................................11
2.4 Zicht krijgen op de externe omgeving............................................................................12
2.5 Rekening houden met de context gedurende het praktijkonderzoek...........................13
3. Oriënteren............................................................................................................................14
3.1 De verkennende onderzoeksfase plannen.....................................................................14
3.2 Een praktijkprobleem signaleren....................................................................................15
3.3 Een praktijkprobleem selecteren...................................................................................16
3.4 Een praktijkprobleem verkennen...................................................................................16
3.5 Een beeld van het praktijkprobleem creëren.................................................................17
4. Richten..................................................................................................................................19
4.1 Het praktijkprobleem afbakenen en kaderen................................................................19
4.2 Het doel van het praktijkonderzoek bepalen.................................................................20
4.3 De hoofdvraag van het praktijkonderzoek bepalen.......................................................20
4.4 De hoofdvraag uitwerken...............................................................................................21
4.5 De onderzoeksvraag controleren...................................................................................22
4.6 Opbrengsten verspreiden...............................................................................................22
Deel 2 – Verdiepende onderzoeksfase.....................................................................................23
5. Plannen.................................................................................................................................23
5.1 Een plan voor het vervolg van het praktijkonderzoek uitwerken..................................23
5.2 Methoden bepalen voor het verzamelen, analyseren & concluderen..........................24
5.3 Bepalen wie op welke wijze betrokken wordt................................................................25
,6. Verzamelen...........................................................................................................................25
6.1 Instrumenten voor dataverzameling ontwikkelen.........................................................25
6.2 Hoofdvorm: bestuderen.................................................................................................26
6.3 Hoofdvorm: observeren en meten.................................................................................27
6.4 Hoofdvorm: bevragen....................................................................................................27
6.5 Hoofdvorm: laten vertellen............................................................................................28
6.6 Hoofdvorm: keuzes laten maken....................................................................................29
6.7 Hoofdvorm: (laten) reflecteren......................................................................................29
6.8 Hoofdvorm: laten verbeelden........................................................................................30
6.9 Hoofdvorm: simuleren...................................................................................................30
6.10 Hoofdvorm: bezoeken..................................................................................................31
7. Analyseren en concluderen..................................................................................................32
7.1 Data vastleggen en uitwerken........................................................................................32
7.2 Verzamelde data ordenen per deelvraag.......................................................................33
7.3 Verzamelde data reduceren...........................................................................................33
7.4 Combineren en overzicht creëren..................................................................................34
7.5 Conclusies trekken..........................................................................................................34
7.6 Algemene aanbevelingen bij het analyseren en concluderen.......................................34
Deel 3 – Innovatiefase..............................................................................................................35
8. Ontwerpen, testen en evalueren.........................................................................................35
8.1 Bepalen hoe de innovatiefase wordt doorlopen............................................................35
8.2 De innovatiecyclus uitvoeren: ontwerpen.....................................................................36
8.3 De innovatiecyclus uitvoeren: testen (verzamelen).......................................................36
8.4 De innovatiecyclus uitvoeren: evalueren (analyseren en concluderen)........................37
9. Implementeren.....................................................................................................................38
9.1 Het praktijkonderzoek evalueren...................................................................................38
9.2 De implementatiefase....................................................................................................38
9.3 Doelgroepen bepalen.....................................................................................................38
9.4 Inzichten verspreiden.....................................................................................................38
9.5 Innovatie invoeren..........................................................................................................39
9.6 Inspelen op belemmeringen..........................................................................................39
Onderzoekscyclus – één compleet stappenplan......................................................................39
, Onderzoeksvraag-checklist.......................................................................................................41
Onderzoeksmethoden vergelijken...........................................................................................42
1. Een inleiding op praktijkonderzoek
1.1 Een positiebepaling van praktijkonderzoek
Praktijkonderzoek is systematisch en doelgericht onderzoeken van een beroepspraktijk om deze te begrijpen,
onderbouwen en/of verbeteren. Het onderzoek staat niet los van het dagelijks handelen, maar is ermee
verweven.
Kernformule
Praktijkprobleem → onderzoek → inzicht → handelen → verbetering
Het centrale uitgangspunt is:
Niet onderzoeken om het onderzoeken, maar onderzoeken om het professionele handelen beter te
begrijpen en waar nodig te verbeteren.
Praktijkonderzoek verbindt daarmee kennisontwikkeling met praktijkverbetering.
Belangrijk onderscheid
Praktijkonderzoek Puur theoretisch onderzoek
Vertrekt vanuit beroepspraktijk Vertrekt vooral vanuit kennisprobleem
Praktijkgericht Theoriegericht
Betrokkenen spelen actieve rol Onderzoeker vaker op afstand
Resultaat moet bruikbaar zijn Resultaat vooral kennisbijdrage
Context is essentieel Context kan gecontroleerd/beperkt worden
Onderzoeken én leren Primair kennis genereren
Praktijkgericht betekent niet onwetenschappelijk
Praktijkonderzoek blijft systematisch, navolgbaar en onderbouwd. Praktische bruikbaarheid vervangt dus niet
de eis van methodische kwaliteit.
Praktijkrelevantie + systematiek + onderbouwing = verantwoord praktijkonderzoek
1.1 Een positiebepaling van praktijkonderzoek......................................................................4
1.2 De methode van praktijkonderzoek.................................................................................5
1.3 Functies van praktijkonderzoek voor professionals.........................................................6
1.4 Kenmerken van praktijkonderzoek...................................................................................7
1.5 Het gebruik van artificiële intelligentie bij praktijkonderzoek.........................................7
1.6 Kwaliteit van praktijkonderzoek.......................................................................................8
2. De context in kaart brengen...................................................................................................9
2.1 Zicht krijgen op wat jou kenmerkt als praktijkonderzoeker.............................................9
2.2 Zicht krijgen op de belanghebbenden............................................................................10
2.3 Zicht krijgen op de beroepspraktijk................................................................................11
2.4 Zicht krijgen op de externe omgeving............................................................................12
2.5 Rekening houden met de context gedurende het praktijkonderzoek...........................13
3. Oriënteren............................................................................................................................14
3.1 De verkennende onderzoeksfase plannen.....................................................................14
3.2 Een praktijkprobleem signaleren....................................................................................15
3.3 Een praktijkprobleem selecteren...................................................................................16
3.4 Een praktijkprobleem verkennen...................................................................................16
3.5 Een beeld van het praktijkprobleem creëren.................................................................17
4. Richten..................................................................................................................................19
4.1 Het praktijkprobleem afbakenen en kaderen................................................................19
4.2 Het doel van het praktijkonderzoek bepalen.................................................................20
4.3 De hoofdvraag van het praktijkonderzoek bepalen.......................................................20
4.4 De hoofdvraag uitwerken...............................................................................................21
4.5 De onderzoeksvraag controleren...................................................................................22
4.6 Opbrengsten verspreiden...............................................................................................22
Deel 2 – Verdiepende onderzoeksfase.....................................................................................23
5. Plannen.................................................................................................................................23
5.1 Een plan voor het vervolg van het praktijkonderzoek uitwerken..................................23
5.2 Methoden bepalen voor het verzamelen, analyseren & concluderen..........................24
5.3 Bepalen wie op welke wijze betrokken wordt................................................................25
,6. Verzamelen...........................................................................................................................25
6.1 Instrumenten voor dataverzameling ontwikkelen.........................................................25
6.2 Hoofdvorm: bestuderen.................................................................................................26
6.3 Hoofdvorm: observeren en meten.................................................................................27
6.4 Hoofdvorm: bevragen....................................................................................................27
6.5 Hoofdvorm: laten vertellen............................................................................................28
6.6 Hoofdvorm: keuzes laten maken....................................................................................29
6.7 Hoofdvorm: (laten) reflecteren......................................................................................29
6.8 Hoofdvorm: laten verbeelden........................................................................................30
6.9 Hoofdvorm: simuleren...................................................................................................30
6.10 Hoofdvorm: bezoeken..................................................................................................31
7. Analyseren en concluderen..................................................................................................32
7.1 Data vastleggen en uitwerken........................................................................................32
7.2 Verzamelde data ordenen per deelvraag.......................................................................33
7.3 Verzamelde data reduceren...........................................................................................33
7.4 Combineren en overzicht creëren..................................................................................34
7.5 Conclusies trekken..........................................................................................................34
7.6 Algemene aanbevelingen bij het analyseren en concluderen.......................................34
Deel 3 – Innovatiefase..............................................................................................................35
8. Ontwerpen, testen en evalueren.........................................................................................35
8.1 Bepalen hoe de innovatiefase wordt doorlopen............................................................35
8.2 De innovatiecyclus uitvoeren: ontwerpen.....................................................................36
8.3 De innovatiecyclus uitvoeren: testen (verzamelen).......................................................36
8.4 De innovatiecyclus uitvoeren: evalueren (analyseren en concluderen)........................37
9. Implementeren.....................................................................................................................38
9.1 Het praktijkonderzoek evalueren...................................................................................38
9.2 De implementatiefase....................................................................................................38
9.3 Doelgroepen bepalen.....................................................................................................38
9.4 Inzichten verspreiden.....................................................................................................38
9.5 Innovatie invoeren..........................................................................................................39
9.6 Inspelen op belemmeringen..........................................................................................39
Onderzoekscyclus – één compleet stappenplan......................................................................39
, Onderzoeksvraag-checklist.......................................................................................................41
Onderzoeksmethoden vergelijken...........................................................................................42
1. Een inleiding op praktijkonderzoek
1.1 Een positiebepaling van praktijkonderzoek
Praktijkonderzoek is systematisch en doelgericht onderzoeken van een beroepspraktijk om deze te begrijpen,
onderbouwen en/of verbeteren. Het onderzoek staat niet los van het dagelijks handelen, maar is ermee
verweven.
Kernformule
Praktijkprobleem → onderzoek → inzicht → handelen → verbetering
Het centrale uitgangspunt is:
Niet onderzoeken om het onderzoeken, maar onderzoeken om het professionele handelen beter te
begrijpen en waar nodig te verbeteren.
Praktijkonderzoek verbindt daarmee kennisontwikkeling met praktijkverbetering.
Belangrijk onderscheid
Praktijkonderzoek Puur theoretisch onderzoek
Vertrekt vanuit beroepspraktijk Vertrekt vooral vanuit kennisprobleem
Praktijkgericht Theoriegericht
Betrokkenen spelen actieve rol Onderzoeker vaker op afstand
Resultaat moet bruikbaar zijn Resultaat vooral kennisbijdrage
Context is essentieel Context kan gecontroleerd/beperkt worden
Onderzoeken én leren Primair kennis genereren
Praktijkgericht betekent niet onwetenschappelijk
Praktijkonderzoek blijft systematisch, navolgbaar en onderbouwd. Praktische bruikbaarheid vervangt dus niet
de eis van methodische kwaliteit.
Praktijkrelevantie + systematiek + onderbouwing = verantwoord praktijkonderzoek
