Tijdvak 5 t/m 7: vroegmoderne tijd (1500 - 1800)
Tijdvak 5: De Tijd van Ontdekkers en Hervormers (1500 - 1600)
● Ontdekkers:
○ KA: Het begin van de Europese overzeese expansie (5a)
● Hervormingen:
○ 1. Renaissance
■ KA: het veranderende mens- en wereldbeeld van de renaissance
en het begin van een nieuwe wetenschappelijke belangstelling
(5b)
■ KA: de hernieuwde oriëntatie op het erfgoed van de klassieke
oudheid (5c)
○ 2. Reformatie
■ KA: de protestantse Reformatie die splitsing van de christelijke
kerk in West-Europa tot gevolg had (5d)
○ 3. Nederlandse Opstand
■ KA: het conflict in de Nederlanden dat resulteerde in de
stichting van een Nederlandse Staat (5e)
5a - Het begin van de Europese overzeese expansie
● Veel ontdekkingsreizen
○ = zoektocht naar onbekend gebied
○ Spanje en Portugal organiseren als eerst ontdekkingsreizen (zij waren
als eerst gecentraliseerd)
● Europese Expansie
○ = uitbreiding van activiteiten van Europeanen buiten Europa vanaf
omstreeks 1500
■ Amerika (Westen)
■ Ontdekking van Amerika (1492) (Westen)
■ "West-Indië" / "Indianen"
■ verouderde naam voor inheemse
bevolking
■ = oorspronkelijke inwoner van
Amerika
■ Amerigo Vespucci - "De Nieuwe Wereld"
■ → Amerika
■ koloniseren van Amerika (1530 door Portugezen)
■ = zich in een gebied vestigen
■ Portugezen handelden met West-Afrika met (goud,
ivoor en steeds meer) slaven.
, ■ slaven werden meegenomen naar Amerika
(Brazilië)
■ werden plantages gesticht
■ = groot landbouwbedrijf waar 1 gewas (bijv.
suikerriet) wordt verbouwd met behulp van
inheemse en Afrikaanse slaven (slavernij en
slavenhandel komt verder in tijdvak 7)
■ Spanjaarden verhuisden naar kolonies
("Nieuw-Spanje") en kregen kinderen met
inheemse ('indiaanse') vrouwen
■ → etnisch gemengde bevolking
■ behorend bij een bepaald volk
■ zo begon het Europees kolonialisme
■ = overheersing van een kolonie om eraan te
verdienen
■ Indië (Oosten)
■ = Zuid- en Oost-Azië
■ Oost-Indië
■ factorijen
■ handelspost (aan de kust)
5b - het veranderende mens- en wereldbeeld van de Renaissance en het begin van
een nieuwe wetenschappelijke belangstelling
-> de veiligheid en stabiliteit was teruggekeerd (na middeleeuwen (ME));
dus ruimte voor eigen ontwikkeling
● Het verandere mensbeeld van de Renaissance (= wedergeboorte)
○ A -> B
○ 1) memento mori -> carpe diem
■ eerst memento mori: 'gedenk te sterven'; men geloofde (in de
ME) dat het leven al door God bepaald was
■ het leven was maar een korte tijdelijke ‘test’ voor het
oneindige leven na de dood
■ daarna: carpe diem: 'pluk de dag'; elke dag leven en genieten; en
jezelf ontwikkelen
■ = het leven op aarde is de moeite waard
○ 2) vertrouwen op eigen verstand en kracht werd belangrijker dan op
tradities en geloof
● Het veranderende wereldbeeld van de Renaissance
○ 1) men geloofde dat de aarde plat was → rond
○ 2) aarde draait om de zon (niet andersom)
■ geocentrisme = aarde staat in het midden (eerst)
■ heliocentrisme = zon staat in het midden (daarna)
Tijdvak 5: De Tijd van Ontdekkers en Hervormers (1500 - 1600)
● Ontdekkers:
○ KA: Het begin van de Europese overzeese expansie (5a)
● Hervormingen:
○ 1. Renaissance
■ KA: het veranderende mens- en wereldbeeld van de renaissance
en het begin van een nieuwe wetenschappelijke belangstelling
(5b)
■ KA: de hernieuwde oriëntatie op het erfgoed van de klassieke
oudheid (5c)
○ 2. Reformatie
■ KA: de protestantse Reformatie die splitsing van de christelijke
kerk in West-Europa tot gevolg had (5d)
○ 3. Nederlandse Opstand
■ KA: het conflict in de Nederlanden dat resulteerde in de
stichting van een Nederlandse Staat (5e)
5a - Het begin van de Europese overzeese expansie
● Veel ontdekkingsreizen
○ = zoektocht naar onbekend gebied
○ Spanje en Portugal organiseren als eerst ontdekkingsreizen (zij waren
als eerst gecentraliseerd)
● Europese Expansie
○ = uitbreiding van activiteiten van Europeanen buiten Europa vanaf
omstreeks 1500
■ Amerika (Westen)
■ Ontdekking van Amerika (1492) (Westen)
■ "West-Indië" / "Indianen"
■ verouderde naam voor inheemse
bevolking
■ = oorspronkelijke inwoner van
Amerika
■ Amerigo Vespucci - "De Nieuwe Wereld"
■ → Amerika
■ koloniseren van Amerika (1530 door Portugezen)
■ = zich in een gebied vestigen
■ Portugezen handelden met West-Afrika met (goud,
ivoor en steeds meer) slaven.
, ■ slaven werden meegenomen naar Amerika
(Brazilië)
■ werden plantages gesticht
■ = groot landbouwbedrijf waar 1 gewas (bijv.
suikerriet) wordt verbouwd met behulp van
inheemse en Afrikaanse slaven (slavernij en
slavenhandel komt verder in tijdvak 7)
■ Spanjaarden verhuisden naar kolonies
("Nieuw-Spanje") en kregen kinderen met
inheemse ('indiaanse') vrouwen
■ → etnisch gemengde bevolking
■ behorend bij een bepaald volk
■ zo begon het Europees kolonialisme
■ = overheersing van een kolonie om eraan te
verdienen
■ Indië (Oosten)
■ = Zuid- en Oost-Azië
■ Oost-Indië
■ factorijen
■ handelspost (aan de kust)
5b - het veranderende mens- en wereldbeeld van de Renaissance en het begin van
een nieuwe wetenschappelijke belangstelling
-> de veiligheid en stabiliteit was teruggekeerd (na middeleeuwen (ME));
dus ruimte voor eigen ontwikkeling
● Het verandere mensbeeld van de Renaissance (= wedergeboorte)
○ A -> B
○ 1) memento mori -> carpe diem
■ eerst memento mori: 'gedenk te sterven'; men geloofde (in de
ME) dat het leven al door God bepaald was
■ het leven was maar een korte tijdelijke ‘test’ voor het
oneindige leven na de dood
■ daarna: carpe diem: 'pluk de dag'; elke dag leven en genieten; en
jezelf ontwikkelen
■ = het leven op aarde is de moeite waard
○ 2) vertrouwen op eigen verstand en kracht werd belangrijker dan op
tradities en geloof
● Het veranderende wereldbeeld van de Renaissance
○ 1) men geloofde dat de aarde plat was → rond
○ 2) aarde draait om de zon (niet andersom)
■ geocentrisme = aarde staat in het midden (eerst)
■ heliocentrisme = zon staat in het midden (daarna)
