contractenrecht VU week4 kennisclips volledig uitgetypt

TRANSCRIPT KENNISCLIPS CONTRACTENRECHT WEEK 4 (KENNISCLIPS 2 T/M 10)




=============================================================================
===
2. KENNISCLIP WEEK 4 - ONVOORZIENE OMSTANDIGHEDEN: EEN EERSTE OVERZICHT
=============================================================================
===

In deze kennisclip behandelen we de eerste hoofdlijnen van het leerstuk van
de onvoorziene omstandigheden.

Het komt in de praktijk regelmatig voor dat partijen een overeenkomst hebben
gesloten die voor langere tijd geldt, en dat zich gedurende de looptijd van
die overeenkomst een ingrijpende gebeurtenis voordoet die een grote impact
heeft op de uitvoering daarvan. Denk bijvoorbeeld aan het uitbreken van de
coronacrisis, waarbij de overheid een landelijke lockdown instelt, een
uitspraak van de Raad van State over stikstof die de uitvoering van
bouwprojecten stillegt, of het uitbreken van een oorlog elders in de wereld
die marktverhoudingen en prijzen verstoort.

Het centrale probleem bij dergelijke gebeurtenissen is dat de overeenkomst
tussen partijen vaak geen regeling bevat voor de specifieke omstandigheid die
zich heeft voorgedaan. In zo'n geval spreken we van een 'onvoorziene
omstandigheid'. De omstandigheid die zich voordoet en waarvoor het contract
geen voorziening treft, kan zodanig ingrijpend zijn dat de uitvoering van de
overeenkomst voor een van de partijen uiterst problematisch wordt. Zodanig
problematisch dat ongewijzigde instandhouding van het contract voor die
partij zeer nadelige financiële of praktische gevolgen heeft.

Dat is voor de benadeelde partij de reden om naar de rechter te stappen en te
verzoeken om in te grijpen in de gevolgen van de overeenkomst. De kernvraag
die de rechter op basis van het leerstuk van de onvoorziene omstandigheden
moet beantwoorden, luidt: is er inderdaad sprake van een omstandigheid die
niet in het contract is voorzien, en zo ja, mag de wederpartij onder deze
omstandigheden naar maatstaven van redelijkheid en billijkheid ongewijzigde
instandhouding van de overeenkomst verwachten?

Het wettelijk kader voor onvoorziene omstandigheden vinden we terug in
artikel 6:258 van het Burgerlijk Wetboek (BW):

Artikel 6:258 lid 1 BW:
"De rechter kan op verlangen van een der partijen de gevolgen van een
overeenkomst wijzigen of deze geheel of gedeeltelijk ontbinden op grond van
onvoorziene omstandigheden welke van dien aard zijn dat de wederpartij naar
maatstaven van redelijkheid en billijkheid ongewijzigde instandhouding van de
overeenkomst niet mag verwachten. Aan de wijziging of ontbinding kan
terugwerkende kracht worden verleend."

Artikel 6:258 lid 2 BW:

, "Een wijziging of ontbinding wordt niet uitgesproken voor zover de
omstandigheden krachtens de aard van de overeenkomst of de in het verkeer
geldende opvattingen voor rekening komen van degene die zich erop beroept."

Lid 3 bepaalt voorts dat een wijziging of ontbinding niet kan worden
uitgesproken ten behoeve van degene op wie de verplichting rust, voor zover
de omstandigheid is ingetreden nadat de verplichting reeds had moeten zijn
nagekomen.

Uit dit artikel volgen de vier opeenvolgende denkstappen die moeten worden
doorlopen bij de beoordeling van een beroep op onvoorziene omstandigheden:

1. Is de omstandigheid die zich voordoet van invloed op de uitvoering van de
overeenkomst? (De feitelijke causaliteitsvraag).
2. Is er sprake van een onvoorziene omstandigheid? (Voorziet de overeenkomst
wel of niet in een regeling van deze omstandigheid?).
3. Mag de wederpartij naar maatstaven van redelijkheid en billijkheid
ongewijzigde instandhouding van de overeenkomst verwachten of niet?
4. Komt de omstandigheid krachtens de aard van de overeenkomst of de in het
verkeer geldende opvattingen voor rekening van degene die zich op het
leerstuk beroept?


=============================================================================
===
3. KENNISCLIP WEEK 4 - ONVOORZIENE OMSTANDIGHEDEN: IS DE OMSTANDIGHEID VAN
INVLOED OP DE UITVOERING VAN DE OVEREENKOMST?
=============================================================================
===

In deze kennisclip behandelen we de eerste vraag van het stappenplan: is de
omstandigheid die zich voordoet van invloed op de uitvoering van de
overeenkomst?

Dit is in de kern geen zuiver juridische vraag, maar een feitelijke vraag.
Het gaat om het vaststellen van een causaal verband tussen de opgetreden
gebeurtenis enerzijds en de ondervonden belemmering bij de uitvoering van de
specifieke overeenkomst anderzijds.

Voorbeelden van omstandigheden die de uitvoering rechtstreeks kunnen
beïnvloeden:
- Een plotse, extreme stijging van de prijzen van grondstoffen en materialen
of van loonkosten.
- Schaarste aan materialen en arbeid op de markt.
- Inrijpende overheidsmaatregelen, zoals een lockdown of sluiting van
sectoren tijdens de coronapandemie.

In de meeste gevallen zal het causaal verband tussen de gebeurtenis en de
moeilijkheden bij de contractuitvoering vrij eenvoudig zijn aan te tonen. Er
zijn echter in de rechtspraak ook casussen te vinden waarin de rechter
oordeelde dat, hoewel er sprake was van een externe gebeurtenis (zoals de
coronacrisis of een stikstofuitspraak), die gebeurtenis feitelijk niet de
primaire oorzaak was van de ontstane problemen.