Europese Rechtsgeschiedenis HC
- Finals
Inhoudsopgave
ERG - HC 5 Het ontstaan van de Nederlandse Republiek...................................4
Recapitulatie hc 4........................................................................................................... 4
Uitgangspunt: Personele unie van Karel V......................................................................4
Oorzaak Nederlandse Opstand: Centralisatiestreven......................................................4
Oorzaken Nederlandse Opstand: Gewetensvrijheid........................................................5
Oorzaken Nederlandse Opstand: Humanisme.................................................................5
Recht van verzet?........................................................................................................... 5
Verloop van de Nederlandse Opstand.............................................................................6
Welke staatsvorm? Wie is er soeverein?.........................................................................6
ERG – HC 6 Staatkundige en juridische inrichting van de Republiek..................7
Provinciale Staten van Holland.......................................................................................7
Economische soevereiniteit............................................................................................ 7
Staatkundige organisatie: confederatie met conflicten...................................................8
Rechtsbronnen: grote variëteit.......................................................................................9
Economische vooruitgang en het recht.........................................................................10
ERG – HC 7 Bestuur en rechtspraak in de steden............................................11
VOC.............................................................................................................................. 11
Stadsbestuur van Amsterdam.......................................................................................12
Rechtsbronnen in het handelsrecht..............................................................................13
Recht en economie (II): de Waag..................................................................................13
Economische vooruitgang en het recht.........................................................................14
Conclusie...................................................................................................................... 14
ERG – HC 8 Civiele en strafrechtelijke procedures..........................................15
Rechterlijke organisatie................................................................................................ 15
Hoger beroep................................................................................................................ 15
Rechterlijke organisatie – criminele strafzaken.............................................................15
Schepenen – wetgevers/ bestuurders/ rechters............................................................16
Gerechtsfunctionarissen – civiele rechtsspraak............................................................16
Gerechtsfunctionarissen – strafrechtspraak..................................................................16
1
, Civiele procedure (1).................................................................................................... 16
Advertisement van rechten – schriftelijk pleidooi.........................................................17
Strafproces................................................................................................................... 17
Filips Wielant – Corte instructie in materie criminele....................................................18
Instructie voor de Beul – Baronie van Breda (1761)......................................................18
Strafrechtspraktijk – 17de en 18de eeuw.........................................................................19
Dirck Volkertszn Coornhert........................................................................................... 19
Arbeid tot nut van het algemeen (taakstraf).................................................................19
ERG – HC 9 Britse en Amerikaanse Revolutie..................................................20
Recapitulatie HC 8........................................................................................................ 20
Lodewijk XIV – absoluut vorst.......................................................................................20
Willem III – Engelse vorst.............................................................................................. 21
Britse matiging............................................................................................................. 21
Verlichting..................................................................................................................... 23
Volkssoevereiniteit in Amerika......................................................................................24
Conclusie...................................................................................................................... 24
ERG HC 10 – Franse Revolutie, Napoleon en de Belgische Opstand..................25
Tijdlijn – korte beschrijving van de drie revoluties........................................................25
Franse Revolutie........................................................................................................... 25
Franse revolutie en Napoleon.......................................................................................26
Congres van Wenen 1814-1815....................................................................................26
Willem I en de natiestaat..............................................................................................26
Verlicht despoot............................................................................................................ 26
Godsdienstvrijheid........................................................................................................ 27
Belgische Revolutie...................................................................................................... 27
ERG – HC 11 Staatsvorming en codificatie......................................................28
Koloniaal rijk................................................................................................................. 29
Javaoorlog (1825-1830)................................................................................................ 29
Koloniaal rijk................................................................................................................. 29
Thorbecke en de grondwet van 1848...........................................................................30
Vertegenwoordiging...................................................................................................... 30
Romantiek.................................................................................................................... 30
Historische school......................................................................................................... 32
Codificatie en legisme in Nederland.............................................................................33
ERG HC 12 – Het recht en de maatschappij.....................................................34
2
, Oud tentamen vraag..................................................................................................... 34
Wetten – politieke luik..................................................................................................35
Recht, wetgever en maatschappij: Pacificatie 1917......................................................35
Codificatie en legisme in Nederland.............................................................................36
Denkers – wetenschappelijke luik.................................................................................36
Recht, rechter en maatschappij – rechterlijk luik..........................................................36
Voorbeeld.................................................................................................................. 36
Relevantie rechtsgeschiedenis.....................................................................................37
ERG – HC 13 Een eeuw van uitersten.............................................................41
Onafhankelijkheid Indonesië.........................................................................................42
Klassiek Liberalisme Sociaal Liberalisme.....................................................................43
Responsiecollege – finals..............................................................................44
3
, ERG - HC 5 Het ontstaan van de Nederlandse
Republiek
Recapitulatie hc 4
In hc 4 zagen we dat Bourgondische en Habsburgse vorsten hun
bestuursapparaat versterkten. In wc 1 zagen we dat het Romeins recht
invloed kreeg aan de koninklijke hoven. Leg de samenhang tussen deze
twee uit;
- Het recht verschilt van plaats tot plaats in de middeleeuwen. De
vorst probeert eenheid te creëren op verschillende manieren.
1. Romeins recht wordt gebruikt om legitimiteit van vorsten te
verdedigen.
2. Regeringsraden worden geprofessionaliseerd: juristen doen
hun intrede.
3. Ontwikkeling van gespecialiseerde instellingen uit de
regeringsraad, zoals rekenkamers en gerechtshoven
4. Opmars van centrale gerechtshoven zoals het Hof van
Vlaanderen, Raad van Brabant, Hof van Holland en de Grote
Raad van Mechelen.
5. De rechtsspraak in deze gerechtshoven is sterk beïnvloed door
het Romeins recht en heeft een uniformerende werking op het
recht binnen het rijk van de vorst.
- Dit stuitte op begrenzingen, de vorstelijke macht werd begrensd
door de standenvergadering (later de Statenvergadering) en
daarmee door het gezag van de adel, geestelijkheid en de steden.
Uitgangspunt: Personele unie van Karel V
Personele uni: verschillende koninkrijken/ landen hebben dezelfde vorst.
- Persoonlijk karakter van overheidsgezag
- Bourgondische erflanden moeten zoveel mogelijk een territoriale
eenheid vormen, los van Frankrijk en het Heilig Rooms Rijk
- Troonafstand – 1555:
Rijk wordt opgesplitst tussen:
Koning Filips II Spanje
Keizer Ferdinand I (jongere broer Karel V) Heilig Romeins Rijk
Oorzaak Nederlandse Opstand: Centralisatiestreven
Uitgangspunt: dualistisch bestuur (landsheer (=vorst) en staten delen
soevereiniteit)
MAAR: Centralisatiestreven
Bestuurlijke instellingen: Landvoogd, stadhouder, Staten-
Generaal. Daarnaast verschillende raden: Geheime Raad (juristen
adviseren over wetgeving, Raad van Financiën (merendeel financieel
deskundigen) en Raad van State (hoge edelen adviseren de vorst).
4
- Finals
Inhoudsopgave
ERG - HC 5 Het ontstaan van de Nederlandse Republiek...................................4
Recapitulatie hc 4........................................................................................................... 4
Uitgangspunt: Personele unie van Karel V......................................................................4
Oorzaak Nederlandse Opstand: Centralisatiestreven......................................................4
Oorzaken Nederlandse Opstand: Gewetensvrijheid........................................................5
Oorzaken Nederlandse Opstand: Humanisme.................................................................5
Recht van verzet?........................................................................................................... 5
Verloop van de Nederlandse Opstand.............................................................................6
Welke staatsvorm? Wie is er soeverein?.........................................................................6
ERG – HC 6 Staatkundige en juridische inrichting van de Republiek..................7
Provinciale Staten van Holland.......................................................................................7
Economische soevereiniteit............................................................................................ 7
Staatkundige organisatie: confederatie met conflicten...................................................8
Rechtsbronnen: grote variëteit.......................................................................................9
Economische vooruitgang en het recht.........................................................................10
ERG – HC 7 Bestuur en rechtspraak in de steden............................................11
VOC.............................................................................................................................. 11
Stadsbestuur van Amsterdam.......................................................................................12
Rechtsbronnen in het handelsrecht..............................................................................13
Recht en economie (II): de Waag..................................................................................13
Economische vooruitgang en het recht.........................................................................14
Conclusie...................................................................................................................... 14
ERG – HC 8 Civiele en strafrechtelijke procedures..........................................15
Rechterlijke organisatie................................................................................................ 15
Hoger beroep................................................................................................................ 15
Rechterlijke organisatie – criminele strafzaken.............................................................15
Schepenen – wetgevers/ bestuurders/ rechters............................................................16
Gerechtsfunctionarissen – civiele rechtsspraak............................................................16
Gerechtsfunctionarissen – strafrechtspraak..................................................................16
1
, Civiele procedure (1).................................................................................................... 16
Advertisement van rechten – schriftelijk pleidooi.........................................................17
Strafproces................................................................................................................... 17
Filips Wielant – Corte instructie in materie criminele....................................................18
Instructie voor de Beul – Baronie van Breda (1761)......................................................18
Strafrechtspraktijk – 17de en 18de eeuw.........................................................................19
Dirck Volkertszn Coornhert........................................................................................... 19
Arbeid tot nut van het algemeen (taakstraf).................................................................19
ERG – HC 9 Britse en Amerikaanse Revolutie..................................................20
Recapitulatie HC 8........................................................................................................ 20
Lodewijk XIV – absoluut vorst.......................................................................................20
Willem III – Engelse vorst.............................................................................................. 21
Britse matiging............................................................................................................. 21
Verlichting..................................................................................................................... 23
Volkssoevereiniteit in Amerika......................................................................................24
Conclusie...................................................................................................................... 24
ERG HC 10 – Franse Revolutie, Napoleon en de Belgische Opstand..................25
Tijdlijn – korte beschrijving van de drie revoluties........................................................25
Franse Revolutie........................................................................................................... 25
Franse revolutie en Napoleon.......................................................................................26
Congres van Wenen 1814-1815....................................................................................26
Willem I en de natiestaat..............................................................................................26
Verlicht despoot............................................................................................................ 26
Godsdienstvrijheid........................................................................................................ 27
Belgische Revolutie...................................................................................................... 27
ERG – HC 11 Staatsvorming en codificatie......................................................28
Koloniaal rijk................................................................................................................. 29
Javaoorlog (1825-1830)................................................................................................ 29
Koloniaal rijk................................................................................................................. 29
Thorbecke en de grondwet van 1848...........................................................................30
Vertegenwoordiging...................................................................................................... 30
Romantiek.................................................................................................................... 30
Historische school......................................................................................................... 32
Codificatie en legisme in Nederland.............................................................................33
ERG HC 12 – Het recht en de maatschappij.....................................................34
2
, Oud tentamen vraag..................................................................................................... 34
Wetten – politieke luik..................................................................................................35
Recht, wetgever en maatschappij: Pacificatie 1917......................................................35
Codificatie en legisme in Nederland.............................................................................36
Denkers – wetenschappelijke luik.................................................................................36
Recht, rechter en maatschappij – rechterlijk luik..........................................................36
Voorbeeld.................................................................................................................. 36
Relevantie rechtsgeschiedenis.....................................................................................37
ERG – HC 13 Een eeuw van uitersten.............................................................41
Onafhankelijkheid Indonesië.........................................................................................42
Klassiek Liberalisme Sociaal Liberalisme.....................................................................43
Responsiecollege – finals..............................................................................44
3
, ERG - HC 5 Het ontstaan van de Nederlandse
Republiek
Recapitulatie hc 4
In hc 4 zagen we dat Bourgondische en Habsburgse vorsten hun
bestuursapparaat versterkten. In wc 1 zagen we dat het Romeins recht
invloed kreeg aan de koninklijke hoven. Leg de samenhang tussen deze
twee uit;
- Het recht verschilt van plaats tot plaats in de middeleeuwen. De
vorst probeert eenheid te creëren op verschillende manieren.
1. Romeins recht wordt gebruikt om legitimiteit van vorsten te
verdedigen.
2. Regeringsraden worden geprofessionaliseerd: juristen doen
hun intrede.
3. Ontwikkeling van gespecialiseerde instellingen uit de
regeringsraad, zoals rekenkamers en gerechtshoven
4. Opmars van centrale gerechtshoven zoals het Hof van
Vlaanderen, Raad van Brabant, Hof van Holland en de Grote
Raad van Mechelen.
5. De rechtsspraak in deze gerechtshoven is sterk beïnvloed door
het Romeins recht en heeft een uniformerende werking op het
recht binnen het rijk van de vorst.
- Dit stuitte op begrenzingen, de vorstelijke macht werd begrensd
door de standenvergadering (later de Statenvergadering) en
daarmee door het gezag van de adel, geestelijkheid en de steden.
Uitgangspunt: Personele unie van Karel V
Personele uni: verschillende koninkrijken/ landen hebben dezelfde vorst.
- Persoonlijk karakter van overheidsgezag
- Bourgondische erflanden moeten zoveel mogelijk een territoriale
eenheid vormen, los van Frankrijk en het Heilig Rooms Rijk
- Troonafstand – 1555:
Rijk wordt opgesplitst tussen:
Koning Filips II Spanje
Keizer Ferdinand I (jongere broer Karel V) Heilig Romeins Rijk
Oorzaak Nederlandse Opstand: Centralisatiestreven
Uitgangspunt: dualistisch bestuur (landsheer (=vorst) en staten delen
soevereiniteit)
MAAR: Centralisatiestreven
Bestuurlijke instellingen: Landvoogd, stadhouder, Staten-
Generaal. Daarnaast verschillende raden: Geheime Raad (juristen
adviseren over wetgeving, Raad van Financiën (merendeel financieel
deskundigen) en Raad van State (hoge edelen adviseren de vorst).
4
