Samenvatting Samenwerkend Leren (SL) voeding bij ziekte

Samenvatting, voeding bij ziekte (week
11-18)
Lichaamssamenstelling (week 11):
Lichaamssamenstelling bestaat uit:
 Water
 Spieren
 Botten(minderalen)
 Vet
Vetvrije massa(FFM) bestaat uit:
 Water
 Spieren
 Botten(mineralen)
Vetmassa(FM) bestaat uit:
 Vet


Waar zit het vocht in het lichaam? De mens bestaat ongeveer 70% uit water.
Het vocht bevindt zich in het bloed, in de cellen, tussen de cellen en de lymfe.



Lichaamssamenstellingsmetingen (week 11):
Het menselijk lichaam bestaat uit bot, spier, water en ander weefsel (zoals
organen). Met een lichaamssamenstelling meting wordt er gekeken hoeveel er
van je totale lichaam bestaat uit deze verschillende onderdelen. In de
eenvoudigste verdeling wordt de samenstelling van het lichaam verdeeld in
vetvrije en vetmassa. De vetvrije massa bestaat uit spier, inwendige organen, bot
en lichaamsvocht. Dit is ook de meest gebruikelijk verdeling, in zowel
sportvoedingsbegeleiding als de reguliere voedingsbegeleiding van een diëtist.
Waarom worden lichaamssamenstelling metingen gedaan?
 Om het effect van voeding/interventies te monitoren (afgevallen door?)
 Om de gezondheidsrisico’s gebaseerd op gewicht in combinatie met
lichaamssamenstelling vast te stellen (BMI)
 Om lichaamssamenstelling doelen te stellen en evalueren (bijv. bij atleten
komt het vaker voor dat ze te laag vetmassa hebben , dit kan gevaarlijk
voor de gezondheid zijn.)
 Om bij atleten risico’s op blessures vast te stellen (bijv. lage botdichtheid
verhoogd de kans op stress fracturen)
Welke methodes/metingen zijn er om de lichaamssamenstelling te
meten?
 Dexa-scan
 De huidplooimeting
 De BIA
 De bod-pod
 Hydrostatische weging/onderwater meting


1

,Dexa-scan:
De dexa-scan wordt gebruikt om het risico op osteoporose en botbreuken te
bepalen. Het kan ook worden gebruikt om te kijken of de behandeling tegen
osteoporose werkt.
Voordelen:
 Onderscheid tussen verschillende weefsels worden duidelijk
(vetweefsel, spierweefsel en botweefsel)
 Een van de meest nauwkeurige methodes
 Vochthuishouding beïnvloed de meting nauwelijks
 Meting duurt 5-15 minuten
 Testpersoon hoeft niks te doen (persoon kan lekker
chillen)
Nadelen:
 Wordt met röntgenstraling gebruikt, dus kans op DNA-schade!
 Als je zwanger bent, kan de röntgenstraling gevaarlijk zijn voor het
ongeboren kind


De huidplooimeting:
Bij de huidplooimeting wordt er een schatting gemaakt/gemeten van de totale
vetmassa. Je kan verschillende punten meten en het zo “moeilijk” maken als je
wilt. Je hebt bijv. een 4-punt meting(buik) maar ook een 12-punt meting(buik en
benen). Het is een betrouwbare test, maar kan door meerdere mensen worden
uitgevoerd.
Voordelen:
 Makkelijk uitvoerbaar
 Licht belastend
Nadelen:
 De meting kan minder betrouwbaar zijn bij ouderen (door los en hangend
vel)
 De meting kan minder betrouwbaar zijn bij mensen met een chronische
spierziekte


De BIA:
Er zijn verschillende soorten BIA metingen. De BIA meet je vetvrije massa. Vet
heet een hoge weerstand dus dat laat geen stroom door. Vetvrije massa geleidt
het stroom van de stokjes, hierdoor kan dus de (FFM) gemeten worden.
Voordelen:
 Het is een snelle en eenvoudige meting
 Het is niet een intensieve meting voor de
testpersoon
 Kan visceraal vetgehalte meten
Nadelen:
 Iemand met een pacemaker kan er niet op, dat gaat namelijk niet goed
met de stroom


2

,  De BIA is niet altijd even betrouwbaar, dit komt door de hoeveelheid vocht,
dit kan namelijk verschillen in het lichaam als bijvoorbeeld iemand veel
heeft gedronken of gesport heeft


De bod-pod:
De bod-pod is een elektronische weegschaal die het gewicht meet. Door
luchtverplaatsing kan de bod-pod het lichaamsvolume bepalen. De bod-pod kan
de dichtheid berekenen, gewicht/volume=dichtheid. Als iemand een lage
dichtheid heeft, heeft die persoon meer vet. Vetpercentage wordt uitgerekend
door 495/dichtheid-450. Deze meting is bedoeld om gewichtsveranderingen en
vetmassa veranderingen in de gaten te houden.
Voordelen:
 Weinig intensief en zeer nauwkeurig
Nadelen:
 Niet handig voor mensen die claustrofobisch zijn
 Heel erg prijzig (maar honderd duizend euro)


Hydrostatische meting/onderwater meting:
Deze meting kan het verschil in dichtheid meten, hierdoor kan het gewicht en
vetmassa worden bepaald. Deze meting is vergelijkbaar met de bod-pod, maar
wordt dan uitgevoerd in water. Het is een intensieve meting: je moet je adem
inhouden en een tijdje stil onderwater zitten, niet voor iedereen fijn dus. Deze
meting wordt vooral tijdens onderzoeken of in ziekenhuizen gebruikt.
Voordelen:
 Heel nauwkeurig
Nadelen:
 Het is een intensieve meting
 De meting duurt lang
 Er is veel ruimte voor nodig
 Dit is niet voor iedereen een fijne test, denk
bijvoorbeeld aan mensen met claustrofobie en astma



Botdichtheid (week 11):
Wat wordt er bedoeld met botdichtheid? Botdichtheid geeft aan hoe broos een
stuk bot is. Hoe brozer de botten, hoe groter de kans is dat je sneller iets breekt.
Verschillende oorzaken van botdichtheid:
 Minder mechanische belasting (geen weerstand van de grond)
 Verkeerd voedingspatroon (lage energiebeschikbaarheid,
calciumhomeostase en corticosteroïde)
corticosteroïde heeft met hormonen te maken.
Advies bij een lage botdichtheid/tegen gaan lage botdichtheid: Meer
zuivelproducten eten/drinken (calcium) en krachttraining beoefenen (sport met
weerstand).
3

, Organellen (week 11):
Organel: klein onderdeel in de cel die een bepaalde functie uitvoert.
Onderdelen van de cel – organellen:
 Celkern (DNA opgeslagen, processen aangestuurd)
 Ribosomen (DNA naar eiwitten (eiwitsynthese)
 Endoplastmatisch reticulum, ruw (Ribosomen, eiwitten modificeren en
transport)
 Endoplasmatisch reticulum, glad (Opslag triglyceriden en vet cellen)
 Golgi apparaat (Opslag, transport & bewerken van vetten en eiwitten)
 Mitochondriën (Energie uit voeding, ATP)
 Cytocel/skelet (Stevigheid, trekdraden)
 Lysosomen (Zakjes enzymen, afbraak in de cel)
 Membraan (Beschermd de cel, structuur en transport)


Z.O.Z. voor een tabel met alle organellen.




4