Kuks & Snoek; Textbook of Clinical Neurology, 2th ed
Chapter 22; Headache and Facial Pain
Hoofdpijn; Frequentie en oorzaken
In de westerse wereld zoekt 5-10% contact bij een huisarts ivm hoofdpijn. Vaak is de oorzaak
onschuldig (influenza, stress of sinusitis) maar het kan een symptoom zijn van hevige
intracraniale problemen zoals bloedingen, meningitis en tumoren. Vaak zullen er dan wel
bijbehorende symptomen zijn zoals koorts, stijve nek, motorisch verlies en gedragsverandering.
Als er geen opvallende oorzaken zijn, spreken we van primaire hoofdpijn zoals migraine of
clusterhoofdpijn. Hersenweefsel zelf voelt geen pijn, de bloedvaten en basale meningen wel.
Daarom heeft hoofdpijn intracraniaal vaak met deze structuren te maken. Als laatste kan het te
maken hebben met verminderde/ verhoogde CSF.
Meningeale irritatie Meningitis, trauma, subarachnoïde bloeding
Intracraniale displacement Tumoren, bloedingen veneuze sinus trombo
Verminderde intracraniale druk Lumbaalpunctie of chirurgie
Migraine
Pijnstilling Ontwenning of misbruik
Infecties elders
Vasculair Temporale artritis
Tension-type headache
Trigeminale Autonomische hoofdpijn Cluster hoofdpijn
Hemicrania Continua
Neuralgie N. Trigeminal/glossofaryngeal
Odontogene oorzaken Tanden, kauwspieren
Oftalgische oorzaken Iridocyclitis, orbitale tumor, astigamatisme
KNO Sinusitis, otitis, soft tissue tumor
Post-Traumatische Hoofdpijn Whiplash
Psychogeen
Migraine
Migraine is veel voorkomend; 25% van de vrouwen en 8% van de mannen heeft er ooit last van.
Het speelt vaak al in de familie, bij vrouwen neemt het toe bij menstruatie en neemt het vaak af
tijdens zwangerschap en na de menopauze. Veelvoorkomend is het rond de 40 jaar. De
frequentie van de aanvallen varieert heel erg;
, - 35% heeft ze wekelijks
- 50% maandelijks
- 15% een paar keer per jaar
Ze beginnen vaak op jonge leeftijd, bij vrouwen rond de menarche. We noemen dit Alice in
Wonderland syndrome, waarbij er sprake is van buikpijn of hallucinaties. Een volledige aanval
omvat een prodromale fase die een aantal uur/dagen aanhoudt met nekpijn,
stemmingswisselingen, stress, vermoeidheid, slecht zicht en een verlangen naar zoet eten.
Wanneer er hemisensorische, hemimotorische of dysfasie zijn, spreken we van migraine met
aura. Er zijn dan dus (neurologische) symptomen voorafgaand aan de aanval. Het ontwikkelt
zich over een periode van 5-20 minuten en duurt minder dan één uur. Tijdens een aanval is
men vaak niet in staat verder te gaan met handelingen. De meeste mensen liggen graag op
bed, ze zijn hypersensitief voor licht en geluid. Slaap kan verbetering geven, net zoals dat
braken verlichting geeft van misselijkheid.
Pathofysiologie
Het is een neurovasculaire aandoening waar nog relatief weinig over bekend is. Vermoedelijk
spelen genetische factoren een rol tussen de verschillende presentaties onder mensen.
Verminderde stimulatie van de vasculaire en neuronale serotonine receptoren in het
trigeminovasculaire systeem spelen een grote rol, gezien ze leiden tot vasodilatatie en een
neurogene respons van de meningen, hoofdpijn veroorzaken en andere migraine symptomen.
Stress, vermoeidheid en bepaalde etenswaren worden vaak genoemd als triggerfactoren, maar
dit lijkt mee te vallen.
Ongebruikelijke types
Er zijn verschillende types die bij verschillende patiënten op verschillende momenten in het
leven kunnen voorkomen. Zo zien we Basilaire Migraine vooral bij jonge mensen. De aanval
begint met plots visie verlies in beide ogen, soms met vertigo. Dit wordt gevolgd door ataxie,
dysartrie, braken en occipitale hoofdpijn.
Sommige patiënten hebben later in het leven last van aura’s zonder hoofdpijn. We noemen dit
dan ook wel migraine aura zonder hoofdpijn.
Bij Oftalmoplegische migraine zien we diplopie door dysfunctie van een oculomotorische zenuw
(85%) of abducentes (15%), welke één tot 8 weken kan aanhouden.
Bij Familial Hemiplegische Migraine is er een aura met hemiparese die tot dagen na de aanval
kan aanhouden. Er is een associatie met mutaties (CACNA1A, ATP1A2 en SCN1A).
Bij retinale migraine zijn de negatieve of positieve visuele aura fenomenen beperkt tot één oog.
Status Migrainosus is een aanval die langer dan 72 uur aanhoudt, en eventueel zelfs tot week.
Er is sprake van chronische migraine wanneer er voor meer dan de helft van de tijd voor een
periode van 3 maanden hoofdpijn is.
Behandeling voor migraine
Dit bestaat uit het gebruik van een antiemetica zodra de aanval begint. Na 30 minuten kan men
paracetamol of een NSAID nemen. Als dit onvoldoende effect geeft kan een triptaan (serotonine
receptor agonist) gegeven worden. Wanneer de aanvallen meer dan 2 keer per maand
voorkomen kan profylactische behandeling overwogen worden. De aangeraden methode is om
te starten met propranolol of metoprolol. Hiernaast is er recentelijk een nieuw medicijn;
Chapter 22; Headache and Facial Pain
Hoofdpijn; Frequentie en oorzaken
In de westerse wereld zoekt 5-10% contact bij een huisarts ivm hoofdpijn. Vaak is de oorzaak
onschuldig (influenza, stress of sinusitis) maar het kan een symptoom zijn van hevige
intracraniale problemen zoals bloedingen, meningitis en tumoren. Vaak zullen er dan wel
bijbehorende symptomen zijn zoals koorts, stijve nek, motorisch verlies en gedragsverandering.
Als er geen opvallende oorzaken zijn, spreken we van primaire hoofdpijn zoals migraine of
clusterhoofdpijn. Hersenweefsel zelf voelt geen pijn, de bloedvaten en basale meningen wel.
Daarom heeft hoofdpijn intracraniaal vaak met deze structuren te maken. Als laatste kan het te
maken hebben met verminderde/ verhoogde CSF.
Meningeale irritatie Meningitis, trauma, subarachnoïde bloeding
Intracraniale displacement Tumoren, bloedingen veneuze sinus trombo
Verminderde intracraniale druk Lumbaalpunctie of chirurgie
Migraine
Pijnstilling Ontwenning of misbruik
Infecties elders
Vasculair Temporale artritis
Tension-type headache
Trigeminale Autonomische hoofdpijn Cluster hoofdpijn
Hemicrania Continua
Neuralgie N. Trigeminal/glossofaryngeal
Odontogene oorzaken Tanden, kauwspieren
Oftalgische oorzaken Iridocyclitis, orbitale tumor, astigamatisme
KNO Sinusitis, otitis, soft tissue tumor
Post-Traumatische Hoofdpijn Whiplash
Psychogeen
Migraine
Migraine is veel voorkomend; 25% van de vrouwen en 8% van de mannen heeft er ooit last van.
Het speelt vaak al in de familie, bij vrouwen neemt het toe bij menstruatie en neemt het vaak af
tijdens zwangerschap en na de menopauze. Veelvoorkomend is het rond de 40 jaar. De
frequentie van de aanvallen varieert heel erg;
, - 35% heeft ze wekelijks
- 50% maandelijks
- 15% een paar keer per jaar
Ze beginnen vaak op jonge leeftijd, bij vrouwen rond de menarche. We noemen dit Alice in
Wonderland syndrome, waarbij er sprake is van buikpijn of hallucinaties. Een volledige aanval
omvat een prodromale fase die een aantal uur/dagen aanhoudt met nekpijn,
stemmingswisselingen, stress, vermoeidheid, slecht zicht en een verlangen naar zoet eten.
Wanneer er hemisensorische, hemimotorische of dysfasie zijn, spreken we van migraine met
aura. Er zijn dan dus (neurologische) symptomen voorafgaand aan de aanval. Het ontwikkelt
zich over een periode van 5-20 minuten en duurt minder dan één uur. Tijdens een aanval is
men vaak niet in staat verder te gaan met handelingen. De meeste mensen liggen graag op
bed, ze zijn hypersensitief voor licht en geluid. Slaap kan verbetering geven, net zoals dat
braken verlichting geeft van misselijkheid.
Pathofysiologie
Het is een neurovasculaire aandoening waar nog relatief weinig over bekend is. Vermoedelijk
spelen genetische factoren een rol tussen de verschillende presentaties onder mensen.
Verminderde stimulatie van de vasculaire en neuronale serotonine receptoren in het
trigeminovasculaire systeem spelen een grote rol, gezien ze leiden tot vasodilatatie en een
neurogene respons van de meningen, hoofdpijn veroorzaken en andere migraine symptomen.
Stress, vermoeidheid en bepaalde etenswaren worden vaak genoemd als triggerfactoren, maar
dit lijkt mee te vallen.
Ongebruikelijke types
Er zijn verschillende types die bij verschillende patiënten op verschillende momenten in het
leven kunnen voorkomen. Zo zien we Basilaire Migraine vooral bij jonge mensen. De aanval
begint met plots visie verlies in beide ogen, soms met vertigo. Dit wordt gevolgd door ataxie,
dysartrie, braken en occipitale hoofdpijn.
Sommige patiënten hebben later in het leven last van aura’s zonder hoofdpijn. We noemen dit
dan ook wel migraine aura zonder hoofdpijn.
Bij Oftalmoplegische migraine zien we diplopie door dysfunctie van een oculomotorische zenuw
(85%) of abducentes (15%), welke één tot 8 weken kan aanhouden.
Bij Familial Hemiplegische Migraine is er een aura met hemiparese die tot dagen na de aanval
kan aanhouden. Er is een associatie met mutaties (CACNA1A, ATP1A2 en SCN1A).
Bij retinale migraine zijn de negatieve of positieve visuele aura fenomenen beperkt tot één oog.
Status Migrainosus is een aanval die langer dan 72 uur aanhoudt, en eventueel zelfs tot week.
Er is sprake van chronische migraine wanneer er voor meer dan de helft van de tijd voor een
periode van 3 maanden hoofdpijn is.
Behandeling voor migraine
Dit bestaat uit het gebruik van een antiemetica zodra de aanval begint. Na 30 minuten kan men
paracetamol of een NSAID nemen. Als dit onvoldoende effect geeft kan een triptaan (serotonine
receptor agonist) gegeven worden. Wanneer de aanvallen meer dan 2 keer per maand
voorkomen kan profylactische behandeling overwogen worden. De aangeraden methode is om
te starten met propranolol of metoprolol. Hiernaast is er recentelijk een nieuw medicijn;
