HAVO 5 - Schoolexamen
Samenvatting H1
Globalisering
Paragrafen 1.1 t/m 1.6
Gebaseerd op de bijgevoegde lesstof. Begrippen uit de begrippenlijst zijn geel gemarkeerd.
Leerstrategie: Leer eerst de kern per paragraaf, oefen daarna de oorzaak-gevolgrelaties en sluit af
met de examenvragen. Let bij bronvragen vooral op schaalniveau, richting van stromen en
verschillen tussen centrum en periferie.
H1 Globalisering - HAVO 5 | Samenvatting 1.1 t/m 1.6
, 1.1 Globalisering: one world?
Globalisering is het proces waarbij de verwevenheid tussen gebieden en samenlevingen op aarde
toeneemt. Goederen, mensen, kapitaal, informatie en cultuur bewegen steeds gemakkelijker over
grotere afstanden. In de lesstof ligt de nadruk vooral op de economische en sociaal-culturele kanten
van dit proces.
Je kunt globalisering vanuit verschillende dimensies bekijken. Een dimensie is een invalshoek van
waaruit je naar een geografische situatie kijkt. De lesstof noemt onder meer de economische, sociaal-
culturele, politieke en geografische dimensie.
Globalisering wordt sterk gestimuleerd door technologische ontwikkeling. Transporttechnologie
maakt het verplaatsen van goederen en mensen sneller en goedkoper. Informatie- en
communicatietechnologie (ICT) maakt snelle uitwisseling van informatie mogelijk. Daardoor
kunnen bedrijven, mensen en organisaties wereldwijd beter met elkaar verbonden zijn.
Sinds de jaren 1980 zijn volgens de lesstof drie ontwikkelingen belangrijk: reizen en vervoer zijn
sneller geworden, transport en communicatie zijn goedkoper geworden en de infrastructuur rond
vervoer en dataverkeer is verbeterd. Containerisatie speelt daarbij een grote rol: goederen worden
op grote schaal vervoerd in containers met standaardafmetingen, waardoor overslag tussen schip,
trein en vrachtwagen efficiënt kan verlopen.
Door deze ontwikkelingen neemt de relatieve afstand tussen plaatsen af. Dit heet tijd-
ruimtecompressie: afstanden voelen als het ware kleiner omdat reistijd en communicatietijd
afnemen. Het proces gaat niet overal even snel. Vooral goed verbonden, welvarende gebieden
profiteren sterk; afgelegen of arme gebieden kunnen achterblijven.
Een multinationale onderneming (mno) is een groot bedrijf met vestigingen in meerdere landen.
Door vrijer verkeer, goedkopere communicatie en beter transport kunnen mno's hun productie,
onderzoek, verkoop en administratie over meerdere landen verspreiden.
SE-kern: Kunnen uitleggen dat globalisering geen nieuw proces is, maar dat de snelheid sterk is
toegenomen door vrijhandel, transporttechnologie en ICT. Koppel tijd-ruimtecompressie altijd
aan afnemende relatieve afstand.
1.2 Economische globalisering: oorzaken
Na het einde van het communisme in de voormalige Sovjet-Unie en de toetreding van China tot de
Wereldhandelsorganisatie (WTO) werd de wereldeconomie vrijer en sterker verweven. De
Wereldhandelsorganisatie (WTO) is een overlegorganisatie waarin veel landen handelsverdragen
sluiten en handelsbelemmeringen proberen te verminderen.
Handelsbelemmeringen zijn door overheden opgelegde maatregelen die internationale handel
beperken, bijvoorbeeld invoerheffingen of quota. Minder handelsbelemmeringen stimuleert
vrijhandel: handel met zo weinig mogelijk belemmeringen. Daartegenover staat protectionisme,
waarbij een land de eigen economie probeert te beschermen tegen buitenlandse concurrentie.
Een vrijemarkteconomie is een economisch systeem waarin bedrijven grotendeels bepalen wat en
waar geproduceerd wordt en prijzen vooral door vraag en aanbod tot stand komen. In zo'n systeem
H1 Globalisering - HAVO 5 | Samenvatting 1.1 t/m 1.6
Samenvatting H1
Globalisering
Paragrafen 1.1 t/m 1.6
Gebaseerd op de bijgevoegde lesstof. Begrippen uit de begrippenlijst zijn geel gemarkeerd.
Leerstrategie: Leer eerst de kern per paragraaf, oefen daarna de oorzaak-gevolgrelaties en sluit af
met de examenvragen. Let bij bronvragen vooral op schaalniveau, richting van stromen en
verschillen tussen centrum en periferie.
H1 Globalisering - HAVO 5 | Samenvatting 1.1 t/m 1.6
, 1.1 Globalisering: one world?
Globalisering is het proces waarbij de verwevenheid tussen gebieden en samenlevingen op aarde
toeneemt. Goederen, mensen, kapitaal, informatie en cultuur bewegen steeds gemakkelijker over
grotere afstanden. In de lesstof ligt de nadruk vooral op de economische en sociaal-culturele kanten
van dit proces.
Je kunt globalisering vanuit verschillende dimensies bekijken. Een dimensie is een invalshoek van
waaruit je naar een geografische situatie kijkt. De lesstof noemt onder meer de economische, sociaal-
culturele, politieke en geografische dimensie.
Globalisering wordt sterk gestimuleerd door technologische ontwikkeling. Transporttechnologie
maakt het verplaatsen van goederen en mensen sneller en goedkoper. Informatie- en
communicatietechnologie (ICT) maakt snelle uitwisseling van informatie mogelijk. Daardoor
kunnen bedrijven, mensen en organisaties wereldwijd beter met elkaar verbonden zijn.
Sinds de jaren 1980 zijn volgens de lesstof drie ontwikkelingen belangrijk: reizen en vervoer zijn
sneller geworden, transport en communicatie zijn goedkoper geworden en de infrastructuur rond
vervoer en dataverkeer is verbeterd. Containerisatie speelt daarbij een grote rol: goederen worden
op grote schaal vervoerd in containers met standaardafmetingen, waardoor overslag tussen schip,
trein en vrachtwagen efficiënt kan verlopen.
Door deze ontwikkelingen neemt de relatieve afstand tussen plaatsen af. Dit heet tijd-
ruimtecompressie: afstanden voelen als het ware kleiner omdat reistijd en communicatietijd
afnemen. Het proces gaat niet overal even snel. Vooral goed verbonden, welvarende gebieden
profiteren sterk; afgelegen of arme gebieden kunnen achterblijven.
Een multinationale onderneming (mno) is een groot bedrijf met vestigingen in meerdere landen.
Door vrijer verkeer, goedkopere communicatie en beter transport kunnen mno's hun productie,
onderzoek, verkoop en administratie over meerdere landen verspreiden.
SE-kern: Kunnen uitleggen dat globalisering geen nieuw proces is, maar dat de snelheid sterk is
toegenomen door vrijhandel, transporttechnologie en ICT. Koppel tijd-ruimtecompressie altijd
aan afnemende relatieve afstand.
1.2 Economische globalisering: oorzaken
Na het einde van het communisme in de voormalige Sovjet-Unie en de toetreding van China tot de
Wereldhandelsorganisatie (WTO) werd de wereldeconomie vrijer en sterker verweven. De
Wereldhandelsorganisatie (WTO) is een overlegorganisatie waarin veel landen handelsverdragen
sluiten en handelsbelemmeringen proberen te verminderen.
Handelsbelemmeringen zijn door overheden opgelegde maatregelen die internationale handel
beperken, bijvoorbeeld invoerheffingen of quota. Minder handelsbelemmeringen stimuleert
vrijhandel: handel met zo weinig mogelijk belemmeringen. Daartegenover staat protectionisme,
waarbij een land de eigen economie probeert te beschermen tegen buitenlandse concurrentie.
Een vrijemarkteconomie is een economisch systeem waarin bedrijven grotendeels bepalen wat en
waar geproduceerd wordt en prijzen vooral door vraag en aanbod tot stand komen. In zo'n systeem
H1 Globalisering - HAVO 5 | Samenvatting 1.1 t/m 1.6
