College 12 dinsdag 27 januari 2026
Onderwerpen: Overgang van onderneming I
E.M. Hoogeveen, ‘Overgang van onderneming’, in: L.G. Verburg
(red.), Arbeidsrechtelijke aspecten van reorganisatie , Deventer:
Wolters Kluwer hoofdstuk 5 (p. 127-154).
Reorganisatie brengt over het algemeen wijzigingen voor de
werkgelegenheid met zich mee: zo kan de werkgever personeel ontslaan
of kan de werkgever (‘vervreemder’) besluiten bepaalde werkzaamheden
van de onderneming af te stoten, bijvoorbeeld omdat deze
werkzaamheden niet of te weinig winstgevend zijn of omdat hij meent dat
deze werkzaamheden niet langer tot de kernactiviteiten van de
onderneming behoren. Ook kan worden overgegaan tot een fusie met een
andere onderneming. Het gaat in deze situaties om een reorganisatie van
activiteiten.
Doet deze laatste vorm van reorganiseren zich voor, dan komen de regels
met betrekking tot overgang van ondernemingen (7:662 e.v.) om de hoek
kijken.
Wordt aan een aantal voorwaarden voldaan, dan bepalen deze
regels dat de betrokken werknemers met behoud van al hun
rechten en verplichtingen automatisch naar de verkrijgende
werkgever (‘verkrijger’) overgaan (art. 7:663).
Bovendien mogen werknemers niet wegens de overgang door de
vervreemder of de verkrijger worden ontslagen.
5.2 Juridisch kader
De kern van bepalingen met betrekking tot overgang van de onderneming
is dat wanneer een onderneming overgaat – en die overgang dient ten
gevolge van een overeenkomst te geschieden – alle aan de onderneming
verbonden werknemers met behoud van al hun rechten en verplichtingen
uit de arbeidsovereenkomst automatisch mee overgaan.
5.3 Het ondernemingsbegrip
Voor de toepasselijkheid van de regels met betrekking tot overgang van
onderneming dient sprake te zijn van een onderneming. Het dient kort
gezegd te gaan om een economische activiteit met een eigen
doelstelling en identiteit, waarbij de identiteit na de overgang
behouden blijft.
Als aan een van deze elementen niet is voldaan en het geheel van
activiteiten, activa, passiva enzovoort dus niet als onderneming kan
worden gekwalificeerd, is de verkrijger van die activiteiten niet
verplicht de werknemers in dienst te nemen.
Zou hij daarvoor niettemin kiezen, dan kan hij in beginsel vrijelijk
onderhandelen over hun arbeidsvoorwaarden.
Het ondernemingsbegrip wordt in artikel 7:662 omschreven als een
economische eenheid, welke term als volgt wordt gedefinieerd: ‘een
,geheel van georganiseerde middelen, bestemd tot het ten uitvoer brengen
van een al dan niet hoofdzakelijk economische activiteit’.
Met deze definitie wordt aangesloten bij Europese rechtspraak
Het ondernemingsbegrip heeft van alle in de richtlijnen gehanteerde
begrippen tot verreweg de meeste rechtspraak geleid. De reden
daarvoor is dat het HvJ voor de invulling van het
ondernemingsbegrip niet meer dan enkele handvatten heeft
gegeven en het aan de nationale rechter laat te beoordelen of – na
weging van relevante factoren – sprake is van een overgegane
onderneming.
De uitspraken waarin het ondernemingsbegrip is verfijnd wordt niet in het
geheel behandeld, wel kan je uit deze jurisprudentie een aantal zaken
afleiden:
Rechtsvorm en aard van de onderneming
Zoals hierboven aangegeven dient het voor het begrip ‘onderneming’ of
‘economische eenheid’ te gaan om een geheel van georganiseerde
middelen, bestemd tot het ten uitvoer brengen van een economische
activiteit.
De MvT spreekt over organisaties die zijn gericht op het
voortbrengen of leveren van goederen of het verlenen van diensten
Het gaat daarbij om activiteiten die in het maatschappelijke verkeer
een waarde vertegenwoordigen. Een winstoogmerk is niet vereist.
Het ondernemingsbegrip beslaat ook de publieke sector:
overheidsinstanties zoals ziekenhuizen en gemeentes vallen onder het
ondernemingsbegrip.
Er kan enkel beroep worden gedaan op deze richtlijn door
werknemers die in de onderneming werkzaam zijn krachtens
arbeidsovereenkomst (art. 7:662). Ambtenaren die een
publiekrechtelijke aanstelling hebben vallen niet onder het
werknemersbegrip dat de richtlijn hanteert.
Met de inwerktreding van de WRNA in 2020 wordt het
toepassingsbereik van de regels van overgang van onderneming
verruimd, namelijk ook bij een overgang van administratieve
functies tussen overheidsdiensten. 7:662 lid 1 sub b vermeldt nu
expliciet dat de uitoefening van openbaar gezag ook kan vallen
onder de definitie van economische eenheid.
Voor toepasselijkheid van de richtlijn behoeft de onderneming geen
bepaalde rechtsvorm te hebben.
Een BV wier volledige activa en passiva worden overgedragen kan
evenzeer een onderneming zijn als de afdeling klantenservice van
een warenhuis
De regeling is evenzeer van toepassing binnen concerns. Een
overgang van onderneming kan dus, bijvoorbeeld, plaatsvinden van
de ene naar de andere dochter, waarbij het derhalve niet uitmaakt
dat de moedermaatschappij de overgang van onderneming geheel
zelfstandig orkestreert
,Vestiging of onderdeel van de onderneming
Art. 7:662 e.v. zien niet alleen op overdracht van de gehele onderneming
maar tevens op overdracht van vestigingen of onderdelen daarvan.
De termen “onderdeel” en “vestiging” uit art. 7:662 lid 2 hebben geen
zelfstandige juridische betekenis; getoetst dient te worden of het
onderdeel of de vestiging valt onder het ondernemingsbegrip, of
anders gezegd: een ‘economische eenheid’ vormt.
Een georganiseerd geheel van werknemers dat speciaal en
duurzaam met een gemeenschappelijke taak is belast, kan als
economische eenheid worden aangemerkt
Om als onderneming in de zin van deze artikelen te kunnen worden
beschouwd, is niet vereist dat het onderdeel zelfstandig deelneemt
aan het economische begrip. Een activiteit die slechts intern gericht is,
zoals de bewakingsdienst of de afdeling ICT van een groot
advocatenkantoor, kan evengoed als onderneming worden aangemerkt.
Evenmin is vereist dat de activiteit tot de kernactiviteiten van de
onderneming behoort.
Een onderneming oefent vaak meerdere activiteiten uit. Al deze
activiteiten kunnen op zichzelf beschouwd een onderneming in de
zin van de Richtlijn zijn.
Voorbeeld arrest Schmidt: HvJ bepaalde dat de
schoonmaakactiviteiten bij een bank, uitgeoefend door slechts een
werkneemster, een onderneming was.
Duurzaamheid
De economische eenheid kan niet worden gereduceerd tot een bepaalde
activiteit of opdracht waarmee zij op dat moment is belast, dit blijkt uit
Rygaard 1995. Op de vraag of de overname van twee leerlingen, een
werknemer en wat materiaal in het kader van het afmaken van een
aannemingsopdracht als overgang van een onderneming kan gelden,
antwoordde het Hof:
“In bovengenoemde rechtspraak15 wordt ervan uitgegaan, dat de
overgang betrekking heeft op een duurzaam georganiseerde economische
entiteit, waarvan de activiteit niet tot de uitvoering van een bepaald werk
is beperkt. De situatie van een onderneming die een van haar opdrachten
voor voltooiing aan een andere onderneming overdraagt, valt buiten die
hypothese. wa.”
De relativering ten opzichte van eerdere uitspraken bestaat hierin, dat het
hof bepaalde dat de overgang betrekking moet hebben op duurzaam
georganiseerde economische entiteit. Die duurzaamheid bestaat
kennelijk niet indien een onderneming een van haar overeenkomsten ter
volbrenging van een bepaalde opdracht overdraagt aan een andere
onderneming, ook niet als ter voltooiing van die opdracht materiaal en
werknemers worden overgedragen.
, Het duurzaamheidsvereiste uit het Rygaard-arrest zal niet voor veel
problemen zorgen, maar de betekenis van het tevens in dat arrest
genoemde vereiste dat sprake is van ‘een georganiseerd geheel van
elementen’ is niet direct helder. In het arrest Süzen 1997 preciseerde het
Hof hetgeen het in het arrest Rygaard ten aanzien van dit vereiste had
bepaald. Het Hof overwoog dat het ondernemingsbegrip een
georganiseerd geheel van personen en elementen betreft
waarmee een economische activiteit met een eigen doelstelling
kan worden uitgeoefend.
Het enkele feit dat de nieuwe opdrachtnemer soortgelijke
werkzaamheden verricht, betekent nog niet dat sprake is van
overgang van een economische entiteit.
Naast de activiteit waarmee zij is belast (schoonmaken, catering,
exploitatie van een buslijn e.d.), blijkt de identiteit tevens uit
factoren als de samenstelling van het personeel, de leiding, de
taakverdeling, de bedrijfsvoering en de beschikbare
productiemiddelen.
In het voorliggende geval concludeerde het Hof dat niet van overgang van
een onderneming kan worden gesproken indien de opdrachtnemer niet
een qua aantal en deskundigheid wezenlijk deel van het personeel
overneemt dat zijn voorganger speciaal voor deze schoonmaakopdracht
had ingezet, noch activa van betekenis van die voorganger op de
opdrachtnemer zijn overgegaan.
Ofwel: is een wezenlijk deel van het personeel overgenomen, of zijn activa
van betekenis overgegaan, dan kan sprake zijn van overgang van
onderneming. Wanneer sprake is van overname van een ‘wezenlijk deel
van het personeel’ of van ‘activa van betekenis’ is ter beoordeling van de
rechter. Overigens zal hierna blijken dat – afhankelijk van de aard van de
onderneming (arbeidsintensief dan wel kapitaalintensief) – het al dan niet
overnemen van een wezenlijk deel van het personeel dan wel de activa
van betekenis doorslaggevend is.
Functionele autonomie
Onder ‘onderneming’ in de zin van de Richtlijn wordt aldus verstaan een
geheel van georganiseerde middelen bestemd tot het ten uitvoer
brengen van een economische activiteit.
Het geheel van georganiseerde middelen kan bestaan uit een groep
werknemers belast met een speciale taak, materiële activa zoals
gebouwen, machines en inventaris, immateriële activa zoals een
octrooirecht of klantenbestand, dan wel een combinatie van dit alles.
In het arrest Amatori (niet verplicht) expliciteerde het HvJ de eis dat de
onderneming, om als zodanig te kunnen worden gekwalificeerd, voldoende
‘functionele autonomie’ moet hebben. Het Hof legde dit begrip uit als
‘de bevoegdheid van de verantwoordelijken van de betrokken groep
werknemers om op relatief vrije en onafhankelijke manier het werk binnen
die groep te organiseren en meer in het bijzonder de bevoegdheid om
bevelen te geven en om de taken te verdelen tussen de ondergeschikten
Onderwerpen: Overgang van onderneming I
E.M. Hoogeveen, ‘Overgang van onderneming’, in: L.G. Verburg
(red.), Arbeidsrechtelijke aspecten van reorganisatie , Deventer:
Wolters Kluwer hoofdstuk 5 (p. 127-154).
Reorganisatie brengt over het algemeen wijzigingen voor de
werkgelegenheid met zich mee: zo kan de werkgever personeel ontslaan
of kan de werkgever (‘vervreemder’) besluiten bepaalde werkzaamheden
van de onderneming af te stoten, bijvoorbeeld omdat deze
werkzaamheden niet of te weinig winstgevend zijn of omdat hij meent dat
deze werkzaamheden niet langer tot de kernactiviteiten van de
onderneming behoren. Ook kan worden overgegaan tot een fusie met een
andere onderneming. Het gaat in deze situaties om een reorganisatie van
activiteiten.
Doet deze laatste vorm van reorganiseren zich voor, dan komen de regels
met betrekking tot overgang van ondernemingen (7:662 e.v.) om de hoek
kijken.
Wordt aan een aantal voorwaarden voldaan, dan bepalen deze
regels dat de betrokken werknemers met behoud van al hun
rechten en verplichtingen automatisch naar de verkrijgende
werkgever (‘verkrijger’) overgaan (art. 7:663).
Bovendien mogen werknemers niet wegens de overgang door de
vervreemder of de verkrijger worden ontslagen.
5.2 Juridisch kader
De kern van bepalingen met betrekking tot overgang van de onderneming
is dat wanneer een onderneming overgaat – en die overgang dient ten
gevolge van een overeenkomst te geschieden – alle aan de onderneming
verbonden werknemers met behoud van al hun rechten en verplichtingen
uit de arbeidsovereenkomst automatisch mee overgaan.
5.3 Het ondernemingsbegrip
Voor de toepasselijkheid van de regels met betrekking tot overgang van
onderneming dient sprake te zijn van een onderneming. Het dient kort
gezegd te gaan om een economische activiteit met een eigen
doelstelling en identiteit, waarbij de identiteit na de overgang
behouden blijft.
Als aan een van deze elementen niet is voldaan en het geheel van
activiteiten, activa, passiva enzovoort dus niet als onderneming kan
worden gekwalificeerd, is de verkrijger van die activiteiten niet
verplicht de werknemers in dienst te nemen.
Zou hij daarvoor niettemin kiezen, dan kan hij in beginsel vrijelijk
onderhandelen over hun arbeidsvoorwaarden.
Het ondernemingsbegrip wordt in artikel 7:662 omschreven als een
economische eenheid, welke term als volgt wordt gedefinieerd: ‘een
,geheel van georganiseerde middelen, bestemd tot het ten uitvoer brengen
van een al dan niet hoofdzakelijk economische activiteit’.
Met deze definitie wordt aangesloten bij Europese rechtspraak
Het ondernemingsbegrip heeft van alle in de richtlijnen gehanteerde
begrippen tot verreweg de meeste rechtspraak geleid. De reden
daarvoor is dat het HvJ voor de invulling van het
ondernemingsbegrip niet meer dan enkele handvatten heeft
gegeven en het aan de nationale rechter laat te beoordelen of – na
weging van relevante factoren – sprake is van een overgegane
onderneming.
De uitspraken waarin het ondernemingsbegrip is verfijnd wordt niet in het
geheel behandeld, wel kan je uit deze jurisprudentie een aantal zaken
afleiden:
Rechtsvorm en aard van de onderneming
Zoals hierboven aangegeven dient het voor het begrip ‘onderneming’ of
‘economische eenheid’ te gaan om een geheel van georganiseerde
middelen, bestemd tot het ten uitvoer brengen van een economische
activiteit.
De MvT spreekt over organisaties die zijn gericht op het
voortbrengen of leveren van goederen of het verlenen van diensten
Het gaat daarbij om activiteiten die in het maatschappelijke verkeer
een waarde vertegenwoordigen. Een winstoogmerk is niet vereist.
Het ondernemingsbegrip beslaat ook de publieke sector:
overheidsinstanties zoals ziekenhuizen en gemeentes vallen onder het
ondernemingsbegrip.
Er kan enkel beroep worden gedaan op deze richtlijn door
werknemers die in de onderneming werkzaam zijn krachtens
arbeidsovereenkomst (art. 7:662). Ambtenaren die een
publiekrechtelijke aanstelling hebben vallen niet onder het
werknemersbegrip dat de richtlijn hanteert.
Met de inwerktreding van de WRNA in 2020 wordt het
toepassingsbereik van de regels van overgang van onderneming
verruimd, namelijk ook bij een overgang van administratieve
functies tussen overheidsdiensten. 7:662 lid 1 sub b vermeldt nu
expliciet dat de uitoefening van openbaar gezag ook kan vallen
onder de definitie van economische eenheid.
Voor toepasselijkheid van de richtlijn behoeft de onderneming geen
bepaalde rechtsvorm te hebben.
Een BV wier volledige activa en passiva worden overgedragen kan
evenzeer een onderneming zijn als de afdeling klantenservice van
een warenhuis
De regeling is evenzeer van toepassing binnen concerns. Een
overgang van onderneming kan dus, bijvoorbeeld, plaatsvinden van
de ene naar de andere dochter, waarbij het derhalve niet uitmaakt
dat de moedermaatschappij de overgang van onderneming geheel
zelfstandig orkestreert
,Vestiging of onderdeel van de onderneming
Art. 7:662 e.v. zien niet alleen op overdracht van de gehele onderneming
maar tevens op overdracht van vestigingen of onderdelen daarvan.
De termen “onderdeel” en “vestiging” uit art. 7:662 lid 2 hebben geen
zelfstandige juridische betekenis; getoetst dient te worden of het
onderdeel of de vestiging valt onder het ondernemingsbegrip, of
anders gezegd: een ‘economische eenheid’ vormt.
Een georganiseerd geheel van werknemers dat speciaal en
duurzaam met een gemeenschappelijke taak is belast, kan als
economische eenheid worden aangemerkt
Om als onderneming in de zin van deze artikelen te kunnen worden
beschouwd, is niet vereist dat het onderdeel zelfstandig deelneemt
aan het economische begrip. Een activiteit die slechts intern gericht is,
zoals de bewakingsdienst of de afdeling ICT van een groot
advocatenkantoor, kan evengoed als onderneming worden aangemerkt.
Evenmin is vereist dat de activiteit tot de kernactiviteiten van de
onderneming behoort.
Een onderneming oefent vaak meerdere activiteiten uit. Al deze
activiteiten kunnen op zichzelf beschouwd een onderneming in de
zin van de Richtlijn zijn.
Voorbeeld arrest Schmidt: HvJ bepaalde dat de
schoonmaakactiviteiten bij een bank, uitgeoefend door slechts een
werkneemster, een onderneming was.
Duurzaamheid
De economische eenheid kan niet worden gereduceerd tot een bepaalde
activiteit of opdracht waarmee zij op dat moment is belast, dit blijkt uit
Rygaard 1995. Op de vraag of de overname van twee leerlingen, een
werknemer en wat materiaal in het kader van het afmaken van een
aannemingsopdracht als overgang van een onderneming kan gelden,
antwoordde het Hof:
“In bovengenoemde rechtspraak15 wordt ervan uitgegaan, dat de
overgang betrekking heeft op een duurzaam georganiseerde economische
entiteit, waarvan de activiteit niet tot de uitvoering van een bepaald werk
is beperkt. De situatie van een onderneming die een van haar opdrachten
voor voltooiing aan een andere onderneming overdraagt, valt buiten die
hypothese. wa.”
De relativering ten opzichte van eerdere uitspraken bestaat hierin, dat het
hof bepaalde dat de overgang betrekking moet hebben op duurzaam
georganiseerde economische entiteit. Die duurzaamheid bestaat
kennelijk niet indien een onderneming een van haar overeenkomsten ter
volbrenging van een bepaalde opdracht overdraagt aan een andere
onderneming, ook niet als ter voltooiing van die opdracht materiaal en
werknemers worden overgedragen.
, Het duurzaamheidsvereiste uit het Rygaard-arrest zal niet voor veel
problemen zorgen, maar de betekenis van het tevens in dat arrest
genoemde vereiste dat sprake is van ‘een georganiseerd geheel van
elementen’ is niet direct helder. In het arrest Süzen 1997 preciseerde het
Hof hetgeen het in het arrest Rygaard ten aanzien van dit vereiste had
bepaald. Het Hof overwoog dat het ondernemingsbegrip een
georganiseerd geheel van personen en elementen betreft
waarmee een economische activiteit met een eigen doelstelling
kan worden uitgeoefend.
Het enkele feit dat de nieuwe opdrachtnemer soortgelijke
werkzaamheden verricht, betekent nog niet dat sprake is van
overgang van een economische entiteit.
Naast de activiteit waarmee zij is belast (schoonmaken, catering,
exploitatie van een buslijn e.d.), blijkt de identiteit tevens uit
factoren als de samenstelling van het personeel, de leiding, de
taakverdeling, de bedrijfsvoering en de beschikbare
productiemiddelen.
In het voorliggende geval concludeerde het Hof dat niet van overgang van
een onderneming kan worden gesproken indien de opdrachtnemer niet
een qua aantal en deskundigheid wezenlijk deel van het personeel
overneemt dat zijn voorganger speciaal voor deze schoonmaakopdracht
had ingezet, noch activa van betekenis van die voorganger op de
opdrachtnemer zijn overgegaan.
Ofwel: is een wezenlijk deel van het personeel overgenomen, of zijn activa
van betekenis overgegaan, dan kan sprake zijn van overgang van
onderneming. Wanneer sprake is van overname van een ‘wezenlijk deel
van het personeel’ of van ‘activa van betekenis’ is ter beoordeling van de
rechter. Overigens zal hierna blijken dat – afhankelijk van de aard van de
onderneming (arbeidsintensief dan wel kapitaalintensief) – het al dan niet
overnemen van een wezenlijk deel van het personeel dan wel de activa
van betekenis doorslaggevend is.
Functionele autonomie
Onder ‘onderneming’ in de zin van de Richtlijn wordt aldus verstaan een
geheel van georganiseerde middelen bestemd tot het ten uitvoer
brengen van een economische activiteit.
Het geheel van georganiseerde middelen kan bestaan uit een groep
werknemers belast met een speciale taak, materiële activa zoals
gebouwen, machines en inventaris, immateriële activa zoals een
octrooirecht of klantenbestand, dan wel een combinatie van dit alles.
In het arrest Amatori (niet verplicht) expliciteerde het HvJ de eis dat de
onderneming, om als zodanig te kunnen worden gekwalificeerd, voldoende
‘functionele autonomie’ moet hebben. Het Hof legde dit begrip uit als
‘de bevoegdheid van de verantwoordelijken van de betrokken groep
werknemers om op relatief vrije en onafhankelijke manier het werk binnen
die groep te organiseren en meer in het bijzonder de bevoegdheid om
bevelen te geven en om de taken te verdelen tussen de ondergeschikten
