College 21 – dinsdag 9 december 2025
Onderwerpen: geschillenregeling, uitkoop minderheidsaandeelhouders
Van de BV en de NV: Hoofdstuk 12
Geschillenregeling
114. Gedwongen overdracht van aandelen (uitstoting)
Soms kunnen aandeelhouders onderling ruziemaken. Bij een
beursvennootschap is de ruzie oplosbaar doordat de aandeelhouder zijn
aandelen kan verkopen als die het zat is. Kent de BV/NV een
blokkeringsregeling dan liggen de zaken veel moeilijker. De in Titel 8
opgenomen geschillenregeling (art. 2:335-343c) beoogt voor dit soort
situaties een uitkomst te bieden. Onder omstandigheden kan een
aandeelhouder worden gedwongen zijn aandelen over te dragen of de
aandelen van een medeaandeelhouder over te nemen.
Deze wettelijke geschillenregeling heeft een subsidiair karakter. In
de statuten of in een overeenkomst kan daarvan geheel of ten dele
worden afgeweken en kan in een andere procedure zijn voorzien,
bijvoorbeeld arbitrage.
Waarop van toepassing?
De geschillenregeling is van toepassing op de BV. Voorts op de ‘besloten’
NV, dat wil zeggen in dit verband: de NV waarvan de statuten uitsluitend
aandelen op naam kennen, een blokkeringsregeling bevatten en niet
toelaten dat met medewerking van de vennootschap certificaten aan
toonder worden afgegeven. Vgl. art. 2:335. Zij is dus niet van toepassing
op de beurs-NV
Doel geschillenregeling
De gedachte hier achter is dat aandeelhouders die hun ruzie niet kunnen
bij leggen uit elkaar moeten kunnen gaan. Daartoe is nodig dat een van
beide partijen de ander kan dwingen zijn:
1. Aandelen over te dragen (gedwongen overdracht) of;
2. Juist de aandelen van de eiser over te nemen (gedwongen
overname)
Een en ander is niet in strijd met art. 1 Eerste Protocol EVRM (ongestoord
genot van eigendom).
Gedwongen overdracht/ uitstoting (art. 2:336-341a)
Een of meer houders van aandelen, die alleen of gezamenlijk ten minste
een derde van het geplaatste kapitaal verschaffen, kunnen van een
aandeelhouder die door zijn gedragingen het belang van de vennootschap
zodanig schaadt of heeft geschaad, dat het voortduren van zijn
aandeelhouderschap in redelijkheid niet kan worden geduld in rechte
vorderen dat hij zijn aandelen aan hen overdraagt (art. 2:336 lid 1).
Let bij de vraag in hoeverre het aandelenkapitaal wordt verschaft op:
, 1. Art. 2:24d lid 1 (door de vennootschap zelf gehouden aandelen
tellen bijvoorbeeld niet mee) en;
2. Art. 2:24d lid 2 (stemrechtloze aandelen tellen hier wel mee).
Volgens MvT gaat het bij toepassing van het beslissende criterium om de
gedragingen van de aandeelhouder in die hoedanigheid.
Vordering tot uitstoting wordt aanhangig gemaakt bij de rechtbank van de
woonplaats van de vennootschap (1:10 lid 2).
De vordering kan niet worden ingesteld door de vennootschap of
een dochtermaatschappij.
Hoger beroep kan uitsluitend worden ingesteld bij de Ok
In de statuten of een overeenkomst kan echter worden bepaald dat
de Ok direct kennis kan nemen van het geschil
Daarna is eventueel beroep in cassatie mogelijk bij HR
Vermeld zij dat de gedaagde, nadat de dagvaarding aan hem betekend is,
zijn aandelen niet kan vervreemden of verpanden en daarop geen
vruchtgebruik kan vestigen, tenzij de eisers – of bij gebreke daarvan de
rechter – toestemming verlenen. De rechter kan voorts na aanvang van de
procedure een voorlopige voorziening treffen, zoals het ontzeggen van het
stemrecht aan de gedaagde aandeelhouder. Zie voor dit alles art. 2:338.
Toewijzend vonnis
Houdt in dat de gedaagde veroordeeld wordt zijn aandelen over te dragen
tegen een nader vast te stellen prijs. Verder de benoeming van een of drie
deskundigen, die over de prijs van de aandelen schriftelijk bericht moeten
uitbrengen. In sommige gevallen mag deze benoeming achterwege blijven
(339 lid 3).
Het deskundigenbericht moet worden opgesteld met inachtneming
van eventuele bepalingen in de statuten of in een overeenkomst
tussen aandeelhouders omtrent de vaststelling van de waarde van
de aandelen.
Ook de rechter moet daarmee rekening houden tenzij dat tot een
kennelijk onredelijke prijs zou leiden.
De rechter bepaalt de prijs van de aandelen in zijn eindvonnis, naar
een datum die zo dicht mogelijk ligt bij het daadwerkelijke moment
van de overdracht van de aandelen.
Tegen het (eerste) vonnis waarbij de vordering werd toegewezen kan
alleen hoger beroep worden ingesteld samen met hoger beroep
tegen dit eindvonnis.
Eindvonnis
Houdt tevens in de veroordeling van de eisers tot directe betaling van de
aan hen over te dragen aandelen. De gedaagde is verplicht de aandelen
binnen twee weken na betekening van het eindvonnis te leveren en de
eisers zijn verplicht de aandelen tegen gelijktijdige betaling van de
vastgestelde prijs te aanvaarden.
,Was het vonnis uitvoerbaar bij voorraad verklaard en wordt het in
hoger beroep vernietigd, dan heeft deze vernietiging geen gevolgen voor
de geldigheid van een al plaatsgevonden levering van de aandelen. Wel
rust op partijen dan een verplichting de uitvoering van de vernietigde
uitspraak ongedaan te maken (art. 2:341a lid 1). De rechter kan echter
anders besluiten en enkel schadevergoeding toekennen, indien de reeds
ingetreden gevolgen van de uitspraak bezwaarlijk ongedaan gemaakt
kunnen worden of de billijkheid dit vordert (art. 2:341a lid 2).
Een statutaire goedkeuringsregeling wordt bij levering krachten sde
geschillenregeling genegeerd. Bevatten de statuten een
aanbiedingsregeling, dan wordt deze zo veel mogelijk toegepast (2:341 lid
1-2).
De rechter die bevoegd is kennis te nemen van de uitstotingsvordering is
ook bevoegd kennis te nemen van vorderingen tussen dezelfde partijen
die verband houden met de aan de uitstotingsvordering ten grondslag
gelegde gedragingen. Vgl. art. 2:336 lid 5. Te denken valt aan een
vordering tot schadevergoeding. Ook bij een vordering tot uittreding is dit
mogelijk (art. 2:343 lid 2).
Pandrecht/vruchtgebruiker
Bij pandrecht en vruchtgebruik, ten slotte, kan het voorkomen dat het
stemrecht niet bij de aandeelhouder maar bij de pandhouder of
vruchtgebruiker berust. Parallel aan de gedwongen overdracht van
aandelen geeft art. 2:342 voor dat geval een regeling tot gedwongen
overgang van stemrecht op de houder van het aandeel. Een belangrijk
verschil is dat degene, die het stemrecht verliest, geen vergoeding
ontvangt. Een prijs hoeft dus niet te worden bepaald.
115. Gedwongen overname (uittreding) – 2:343-343c
Een aandeelhouder die meent dat hij in zijn rechten of belangen – nu dus
niet het belang van de vennootschap – door medeaandeelhouders ernstig
is geschaad, kan van die medeaandeelhouders vorderen dat zij zijn
aandelen overnemen (art. 2:343). Dit recht komt iedere aandeelhouder
toe. Criterium is dat de aandeelhouder door gedragingen van een of meer
medeaandeelhouders zodanig in zijn rechten of belangen is geschaad dat
het voortduren van zijn aandeelhouderschap in redelijkheid niet meer van
hem kan worden gevergd.
Voorbeeld: relatie verstoort, of aandeelhouder wordt voortdurend
gehinderd in het op normale wijze uitoefenen van zijn
aandeelhoudersrechten
Aan de maatstaf van art. 2:343 mogen geen al te zware eisen worden
gesteld. Voor toewijzing van de vordering van de beknelde aandeelhouder
is niet vereist dat sprake is van bijkomende zwaarwegende
omstandigheden of van verwijtbaarheid van de gedaagde aandeelhouders.
, De aandeelhouder tegen wie de vordering is ingesteld kan een
andere aandeelhouder in het geding roepen, indien hij van oordeel is
dat de vordering ook tegen die andere aandeelhouder had behoren te
worden ingesteld. Voor wat betreft de bevoegde rechtbank, hoger beroep
en cassatie geldt hetzelfde als bij gedwongen overdracht.
Een beknelde aandeelhouder kan de vordering tot uittreding ook
tegen vennootschap instellen, zowel op grond van gedragingen van de
vennootschap als op grond van gedragingen van medeaandeelhouders.
Dat kan praktisch zijn als een te dagvaarden aandeelhouder in het
buitenland woont of waarschijnlijk geen middelen heeft om de
aandelen van de eiser over te nemen.
Bij gedragingen van de vennootschap die aanleiding kunnen geven
tot uittreding valt te denken aan besluiten die
minderheidsaandeelhouders ernstig duperen (bijvoorbeeld het
toekennen van een buitensporige beloning aan een bestuurder-
grootaandeelhouder terwijl geen dividend wordt uitgekeerd).
Toewijzing jegens vennootschap enkel mogelijk indien
Toewijzing van de vordering tegen de vennootschap is alleen mogelijk
indien de vennootschap volgens de regels van art. 2:207 eigen aandelen
kan verkrijgen (2:343 lid 1).
1. Overname door de vennootschap is dus bijvoorbeeld niet mogelijk
indien de statuten een inkoopverbod bevatten (art. 2:207 (98) lid 4).
2. Dat is ook het geval indien betaling van de overnameprijs door de
vennootschap gelet op de balans- en uitkeringstest van art. 2:207
lid 2 niet mogelijk i. Zo nodig kunnen de door de rechter benoemde
deskundigen zich daarover uitlaten.
Toewijzing
Bij toewijzing van de vordering worden in beginsel weer deskundigen
benoemd, die zich over de prijs moeten uitlaten. In zijn eindvonnis bepaalt
de rechter de prijs en hoeveel aandelen elk van de gedaagden moet
overnemen. Ook nu kan de rechter kennisnemen van nevenvorderingen
(art. 2:343 lid 2 jo. art. 336 lid 5). Daarnaast kan de rechter desgevorderd
een billijke verhoging in prijs opnemen als compensatie voor het
waardedrukkend effect van de verweten gedragingen (art. 2:343 lid 4).
Een statutaire goedkeuringsregeling wordt weer buiten beschouwing
gelaten, een aanbiedingsregeling wordt zo veel mogelijk toegepast
(art. 2:343a lid 2).
130. Uitkoopregeling
Bij een aandelenfusie kan het zijn dat een klein aantal van de aandelen
van de overgenomen vennootschap bij het publiek blijft hangen omdat
enkele aandeelhouders niet willen overdragen/ onvindbaar zijn. Dit kan
nadelig zijn en kostbaar voor de overnemende vennootschap: voorbeeld
jaarrekeningen vollediger, oproepingsformaliteiten.
Onderwerpen: geschillenregeling, uitkoop minderheidsaandeelhouders
Van de BV en de NV: Hoofdstuk 12
Geschillenregeling
114. Gedwongen overdracht van aandelen (uitstoting)
Soms kunnen aandeelhouders onderling ruziemaken. Bij een
beursvennootschap is de ruzie oplosbaar doordat de aandeelhouder zijn
aandelen kan verkopen als die het zat is. Kent de BV/NV een
blokkeringsregeling dan liggen de zaken veel moeilijker. De in Titel 8
opgenomen geschillenregeling (art. 2:335-343c) beoogt voor dit soort
situaties een uitkomst te bieden. Onder omstandigheden kan een
aandeelhouder worden gedwongen zijn aandelen over te dragen of de
aandelen van een medeaandeelhouder over te nemen.
Deze wettelijke geschillenregeling heeft een subsidiair karakter. In
de statuten of in een overeenkomst kan daarvan geheel of ten dele
worden afgeweken en kan in een andere procedure zijn voorzien,
bijvoorbeeld arbitrage.
Waarop van toepassing?
De geschillenregeling is van toepassing op de BV. Voorts op de ‘besloten’
NV, dat wil zeggen in dit verband: de NV waarvan de statuten uitsluitend
aandelen op naam kennen, een blokkeringsregeling bevatten en niet
toelaten dat met medewerking van de vennootschap certificaten aan
toonder worden afgegeven. Vgl. art. 2:335. Zij is dus niet van toepassing
op de beurs-NV
Doel geschillenregeling
De gedachte hier achter is dat aandeelhouders die hun ruzie niet kunnen
bij leggen uit elkaar moeten kunnen gaan. Daartoe is nodig dat een van
beide partijen de ander kan dwingen zijn:
1. Aandelen over te dragen (gedwongen overdracht) of;
2. Juist de aandelen van de eiser over te nemen (gedwongen
overname)
Een en ander is niet in strijd met art. 1 Eerste Protocol EVRM (ongestoord
genot van eigendom).
Gedwongen overdracht/ uitstoting (art. 2:336-341a)
Een of meer houders van aandelen, die alleen of gezamenlijk ten minste
een derde van het geplaatste kapitaal verschaffen, kunnen van een
aandeelhouder die door zijn gedragingen het belang van de vennootschap
zodanig schaadt of heeft geschaad, dat het voortduren van zijn
aandeelhouderschap in redelijkheid niet kan worden geduld in rechte
vorderen dat hij zijn aandelen aan hen overdraagt (art. 2:336 lid 1).
Let bij de vraag in hoeverre het aandelenkapitaal wordt verschaft op:
, 1. Art. 2:24d lid 1 (door de vennootschap zelf gehouden aandelen
tellen bijvoorbeeld niet mee) en;
2. Art. 2:24d lid 2 (stemrechtloze aandelen tellen hier wel mee).
Volgens MvT gaat het bij toepassing van het beslissende criterium om de
gedragingen van de aandeelhouder in die hoedanigheid.
Vordering tot uitstoting wordt aanhangig gemaakt bij de rechtbank van de
woonplaats van de vennootschap (1:10 lid 2).
De vordering kan niet worden ingesteld door de vennootschap of
een dochtermaatschappij.
Hoger beroep kan uitsluitend worden ingesteld bij de Ok
In de statuten of een overeenkomst kan echter worden bepaald dat
de Ok direct kennis kan nemen van het geschil
Daarna is eventueel beroep in cassatie mogelijk bij HR
Vermeld zij dat de gedaagde, nadat de dagvaarding aan hem betekend is,
zijn aandelen niet kan vervreemden of verpanden en daarop geen
vruchtgebruik kan vestigen, tenzij de eisers – of bij gebreke daarvan de
rechter – toestemming verlenen. De rechter kan voorts na aanvang van de
procedure een voorlopige voorziening treffen, zoals het ontzeggen van het
stemrecht aan de gedaagde aandeelhouder. Zie voor dit alles art. 2:338.
Toewijzend vonnis
Houdt in dat de gedaagde veroordeeld wordt zijn aandelen over te dragen
tegen een nader vast te stellen prijs. Verder de benoeming van een of drie
deskundigen, die over de prijs van de aandelen schriftelijk bericht moeten
uitbrengen. In sommige gevallen mag deze benoeming achterwege blijven
(339 lid 3).
Het deskundigenbericht moet worden opgesteld met inachtneming
van eventuele bepalingen in de statuten of in een overeenkomst
tussen aandeelhouders omtrent de vaststelling van de waarde van
de aandelen.
Ook de rechter moet daarmee rekening houden tenzij dat tot een
kennelijk onredelijke prijs zou leiden.
De rechter bepaalt de prijs van de aandelen in zijn eindvonnis, naar
een datum die zo dicht mogelijk ligt bij het daadwerkelijke moment
van de overdracht van de aandelen.
Tegen het (eerste) vonnis waarbij de vordering werd toegewezen kan
alleen hoger beroep worden ingesteld samen met hoger beroep
tegen dit eindvonnis.
Eindvonnis
Houdt tevens in de veroordeling van de eisers tot directe betaling van de
aan hen over te dragen aandelen. De gedaagde is verplicht de aandelen
binnen twee weken na betekening van het eindvonnis te leveren en de
eisers zijn verplicht de aandelen tegen gelijktijdige betaling van de
vastgestelde prijs te aanvaarden.
,Was het vonnis uitvoerbaar bij voorraad verklaard en wordt het in
hoger beroep vernietigd, dan heeft deze vernietiging geen gevolgen voor
de geldigheid van een al plaatsgevonden levering van de aandelen. Wel
rust op partijen dan een verplichting de uitvoering van de vernietigde
uitspraak ongedaan te maken (art. 2:341a lid 1). De rechter kan echter
anders besluiten en enkel schadevergoeding toekennen, indien de reeds
ingetreden gevolgen van de uitspraak bezwaarlijk ongedaan gemaakt
kunnen worden of de billijkheid dit vordert (art. 2:341a lid 2).
Een statutaire goedkeuringsregeling wordt bij levering krachten sde
geschillenregeling genegeerd. Bevatten de statuten een
aanbiedingsregeling, dan wordt deze zo veel mogelijk toegepast (2:341 lid
1-2).
De rechter die bevoegd is kennis te nemen van de uitstotingsvordering is
ook bevoegd kennis te nemen van vorderingen tussen dezelfde partijen
die verband houden met de aan de uitstotingsvordering ten grondslag
gelegde gedragingen. Vgl. art. 2:336 lid 5. Te denken valt aan een
vordering tot schadevergoeding. Ook bij een vordering tot uittreding is dit
mogelijk (art. 2:343 lid 2).
Pandrecht/vruchtgebruiker
Bij pandrecht en vruchtgebruik, ten slotte, kan het voorkomen dat het
stemrecht niet bij de aandeelhouder maar bij de pandhouder of
vruchtgebruiker berust. Parallel aan de gedwongen overdracht van
aandelen geeft art. 2:342 voor dat geval een regeling tot gedwongen
overgang van stemrecht op de houder van het aandeel. Een belangrijk
verschil is dat degene, die het stemrecht verliest, geen vergoeding
ontvangt. Een prijs hoeft dus niet te worden bepaald.
115. Gedwongen overname (uittreding) – 2:343-343c
Een aandeelhouder die meent dat hij in zijn rechten of belangen – nu dus
niet het belang van de vennootschap – door medeaandeelhouders ernstig
is geschaad, kan van die medeaandeelhouders vorderen dat zij zijn
aandelen overnemen (art. 2:343). Dit recht komt iedere aandeelhouder
toe. Criterium is dat de aandeelhouder door gedragingen van een of meer
medeaandeelhouders zodanig in zijn rechten of belangen is geschaad dat
het voortduren van zijn aandeelhouderschap in redelijkheid niet meer van
hem kan worden gevergd.
Voorbeeld: relatie verstoort, of aandeelhouder wordt voortdurend
gehinderd in het op normale wijze uitoefenen van zijn
aandeelhoudersrechten
Aan de maatstaf van art. 2:343 mogen geen al te zware eisen worden
gesteld. Voor toewijzing van de vordering van de beknelde aandeelhouder
is niet vereist dat sprake is van bijkomende zwaarwegende
omstandigheden of van verwijtbaarheid van de gedaagde aandeelhouders.
, De aandeelhouder tegen wie de vordering is ingesteld kan een
andere aandeelhouder in het geding roepen, indien hij van oordeel is
dat de vordering ook tegen die andere aandeelhouder had behoren te
worden ingesteld. Voor wat betreft de bevoegde rechtbank, hoger beroep
en cassatie geldt hetzelfde als bij gedwongen overdracht.
Een beknelde aandeelhouder kan de vordering tot uittreding ook
tegen vennootschap instellen, zowel op grond van gedragingen van de
vennootschap als op grond van gedragingen van medeaandeelhouders.
Dat kan praktisch zijn als een te dagvaarden aandeelhouder in het
buitenland woont of waarschijnlijk geen middelen heeft om de
aandelen van de eiser over te nemen.
Bij gedragingen van de vennootschap die aanleiding kunnen geven
tot uittreding valt te denken aan besluiten die
minderheidsaandeelhouders ernstig duperen (bijvoorbeeld het
toekennen van een buitensporige beloning aan een bestuurder-
grootaandeelhouder terwijl geen dividend wordt uitgekeerd).
Toewijzing jegens vennootschap enkel mogelijk indien
Toewijzing van de vordering tegen de vennootschap is alleen mogelijk
indien de vennootschap volgens de regels van art. 2:207 eigen aandelen
kan verkrijgen (2:343 lid 1).
1. Overname door de vennootschap is dus bijvoorbeeld niet mogelijk
indien de statuten een inkoopverbod bevatten (art. 2:207 (98) lid 4).
2. Dat is ook het geval indien betaling van de overnameprijs door de
vennootschap gelet op de balans- en uitkeringstest van art. 2:207
lid 2 niet mogelijk i. Zo nodig kunnen de door de rechter benoemde
deskundigen zich daarover uitlaten.
Toewijzing
Bij toewijzing van de vordering worden in beginsel weer deskundigen
benoemd, die zich over de prijs moeten uitlaten. In zijn eindvonnis bepaalt
de rechter de prijs en hoeveel aandelen elk van de gedaagden moet
overnemen. Ook nu kan de rechter kennisnemen van nevenvorderingen
(art. 2:343 lid 2 jo. art. 336 lid 5). Daarnaast kan de rechter desgevorderd
een billijke verhoging in prijs opnemen als compensatie voor het
waardedrukkend effect van de verweten gedragingen (art. 2:343 lid 4).
Een statutaire goedkeuringsregeling wordt weer buiten beschouwing
gelaten, een aanbiedingsregeling wordt zo veel mogelijk toegepast
(art. 2:343a lid 2).
130. Uitkoopregeling
Bij een aandelenfusie kan het zijn dat een klein aantal van de aandelen
van de overgenomen vennootschap bij het publiek blijft hangen omdat
enkele aandeelhouders niet willen overdragen/ onvindbaar zijn. Dit kan
nadelig zijn en kostbaar voor de overnemende vennootschap: voorbeeld
jaarrekeningen vollediger, oproepingsformaliteiten.
