Week 1
Agency problems
• V&R biedt voorschriften om gevolgen van agency problems tegen te
gaan door control rights
• die dwingendrechtelijk van aard kunnen zijn ‘mandatory law’
of van regelend recht ‘default provisions’
• 1e Agency probleem: verhouding tussen aandeelhouders (principals)
en bestuurders (agents)
• Eis van behoorlijk bestuur, art. 2:9 BW
• Voorschriften inzake tegenstrijdig belang
• Bevoegdheden aandeelhouders m.b.t tot besluitvorming:
• Benoeming en ontslag van bestuurders
• Goedkeuring van essentiële bestuursbesluiten, zoals art.
2:107a BW
• Thema wordt veelal aangeduid als corporate governance.
• 2e Agency probleem: verhouding tussen meerderheids- en
minderheidsaandeelhouders (concentrated share ownership)
• Gelijke behandeling van aandeelhouders, 2:92 lid 2 BW
• (Limitering van) afwijking van het beginsel ‘one share –
one vote’, via structuren met meervoudig stemrecht
(dual class shares)
• Regulering van transacties met verbonden partijen ‘related
party transactions’, art. 2:167-170 BW
• Aantasting besluitvorming wegens strijd met redelijkheid en
billijkheid (art. 2:8 BW), art. 2:15 lid 1 sub b BW
• 3e Agency probleem: verhouding tussen de vennootschap en derden,
waaronder begrepen werknemers, crediteuren, klanten (‘voluntary
in nature’) maar ook: rol van de vennootschap en het algemeen
belang waarbij de vennootschap door haar handelen gevolgen
creëert voor de wereld waarvan zij niet de kosten draagt
(‘externalities’)
• Jaarrekening (gepubliceerd bij KvK) biedt transparantie voor
crediteuren
• Wetgeving met betrekking arbeid, medezeggenschap, milieu,
mededinging etc.
• Via OD (6:162 BW) normen voor rechtspersonen
Variëteit aan rechtsvormen
Om aan de verschillende maatschappelijke behoeften tegemoet te komen
zijn in het V&R diverse rechtsvormen ontwikkeld.
• Kapitaalvennootschappen: NV (titel 4 boek 2 BW) en BV (titel 5 boek
2 BW) die via uitgifte van aandelen (en mogelijk beursnotering)
risicodragend kapitaal aantrekken voor hun
ondernemingsactiviteiten
, • Coöperaties: verenigingen voor primair economische activiteiten,
door te voorzien in 'stoffelijke behoeften’ van leden door
onderneming ten behoeve van de leden uit te (doen) oefenen, titel 3
Boek 2 BW
• Verenigingen en stichtingen voor het primair realiseren van
maatschappelijke doelen. Niet primair een economisch doel, maar
mogen dat wel hebben
• Personenvennootschappen (maatschap, v.o.f. en commanditaire
vennootschap), boek 7A BW, WvK
• Communautaire rechtsvormen:
• Europees Economisch Samenwerkingsverband (EESV)
• Europese vennootschap / Societas Europaea (SE)
• Europese Coöperatie (ECV)
• Succes van deze rechtsvormen is beperkt:
• Geen daadwerkelijke harmonisatie aangezien ze naast
EU Verordening worden gereguleerd door nationaal recht
• Op grond van EU vestigingsvrijheid kan ook gekozen worden voor
buitenlandse rechtsvormen
Karakteristiek rechtspersoon
• Art. 2:5 BW: ‘Een rechtspersoon staat wat het vermogensrecht
betreft, met een natuurlijk persoon gelijk’
• Rechtspersoonlijkheid is een juridische kwalificatie die slechts
betekent dat rechten en plichten aan een reële of
denkbeeldige entiteit worden toegerekend
• Rechtspersoonlijkheid zegt echter niets (!) over verdere
vormgeving en niets (!) over persoonlijke aansprakelijkheid
van vennoten, aandeelhouders of bestuurders!
• Dat is afhankelijk van het op de desbetreffende
rechtspersoon toepasselijke recht
• Privaatrechtelijke rechtspersonen gereguleerd in Boek 2; hiernaast
ook kerkgenootschappen, vereniging van appartementseigenaren en
rederij
• Europese rechtsvormen: EESV, Europese vennootschap (SE),
Europese Coöperatie (SCE) gereguleerd in EU-wetgeving
Kapitaal- en personenvennootschappen
• In personenvennootschappen staat de samenwerking tussen
vennoten voorop zonder rechtspersoon te zijn. Historisch is dat
contractueel van aard. Daarom (nog) geregeld in Boek 7A BW (en de
v.o.f. in het Wetboek van Koophandel)
• Rechtspersonen kunnen (ook) gebaseerd zijn op samenwerking,
maar dat hoeft niet. Denk aan de eenpersoons BV. Rechtspersonen
zijn derhalve eigensoortig en geregeld in Boek 2 BW
• Personenvennootschappen en rechtspersonen kunnen beide een
(grote) organisatie hebben, maar dat hoeft niet (denk weer aan de
eenpersoons BV)
, • Ondertussen worden wel voorstellen gedaan voor
personenvennootschappen met rechtspersoonlijkheid (zoals in
Frankrijk, Italie, Spanje) maar zonder beperkte aansprakelijkheid van
vennoten. Er zijn echter ook, zoals in de UK, limited liability
partnerships.
• Uiteindelijk is het aan wetgever en rechter om grenzen te trekken
Modernisering van rechtsvormen
• Zowel in NL (maar ook daarbuiten) wordt er voortdurend aan de
regelgeving van rechtsvormen gesleuteld opdat zij aan
maatschappelijke behoeften en de behoeften van betrokkenen te
voldoen.
• Flexibilisering BV-recht (2012)
• Verenigingen en stichtingen (2021)
• Al decennia in de maak: nieuw
personenvennootschapsrecht….
• Vormgeving van rechtsvormen toegespitst op het bereiken
van maatschappelijke doelen (ook wel bekend onder de naam
"BVm")
• Modernisering NV-recht, Rapport Expertgroep 2024
Ook regelmatige aanpassingen aan de corporate governance van de
(beursgenoteerde) NV
• Beloning van bestuurders, streefcijfers
man/vrouwverhoudingen in bestuur en RvC, maximering van
het aantal commissariaten
• Actualisering Nederlandse Corporate Governance Code (2022,
geactualiseerd 2025)
Fiscaliteit
• Bij personenvennootschappen is uitgangspunt dat vennoten volledig
gerechtigd zijn tot vermogen en daarmee ondernemer zijn. Zij
betalen derhalve belasting. De personenvennootschap heeft geen
eigen fiscale status = "fiscaal transparant" en betaalt geen
vennootschapsbelasting en houdt geen dividendbelasting in.
• BV's, NV's (en evt Verenigingen en Stichtingen die een onderneming
drijven) hebben eigen fiscale status. Zij betalen
"vennootschapsbelasting" ("Vpb") over winst (19% < EUR 200.000,-
en 25,8% > EUR 200.000,-).
• Wordt de winst in buitenland behaald dan moet daar belasting
worden betaald! (met inachtneming van belastingverdragen.)
• Als uitkeringen (dividenden) worden gedaan moeten
aandeelhouders daarover ook aanvullend belasting betalen. In
Nederland geldt een 15% vooraftrek ("dividendbelasting") die door
vennootschap moet worden ingehouden.
Personenvennootschappen fiscaal transparant
Verbonden rechtsgebieden
• Verbondenheid V&R met ‘andere’ rechtsgebieden:
Agency problems
• V&R biedt voorschriften om gevolgen van agency problems tegen te
gaan door control rights
• die dwingendrechtelijk van aard kunnen zijn ‘mandatory law’
of van regelend recht ‘default provisions’
• 1e Agency probleem: verhouding tussen aandeelhouders (principals)
en bestuurders (agents)
• Eis van behoorlijk bestuur, art. 2:9 BW
• Voorschriften inzake tegenstrijdig belang
• Bevoegdheden aandeelhouders m.b.t tot besluitvorming:
• Benoeming en ontslag van bestuurders
• Goedkeuring van essentiële bestuursbesluiten, zoals art.
2:107a BW
• Thema wordt veelal aangeduid als corporate governance.
• 2e Agency probleem: verhouding tussen meerderheids- en
minderheidsaandeelhouders (concentrated share ownership)
• Gelijke behandeling van aandeelhouders, 2:92 lid 2 BW
• (Limitering van) afwijking van het beginsel ‘one share –
one vote’, via structuren met meervoudig stemrecht
(dual class shares)
• Regulering van transacties met verbonden partijen ‘related
party transactions’, art. 2:167-170 BW
• Aantasting besluitvorming wegens strijd met redelijkheid en
billijkheid (art. 2:8 BW), art. 2:15 lid 1 sub b BW
• 3e Agency probleem: verhouding tussen de vennootschap en derden,
waaronder begrepen werknemers, crediteuren, klanten (‘voluntary
in nature’) maar ook: rol van de vennootschap en het algemeen
belang waarbij de vennootschap door haar handelen gevolgen
creëert voor de wereld waarvan zij niet de kosten draagt
(‘externalities’)
• Jaarrekening (gepubliceerd bij KvK) biedt transparantie voor
crediteuren
• Wetgeving met betrekking arbeid, medezeggenschap, milieu,
mededinging etc.
• Via OD (6:162 BW) normen voor rechtspersonen
Variëteit aan rechtsvormen
Om aan de verschillende maatschappelijke behoeften tegemoet te komen
zijn in het V&R diverse rechtsvormen ontwikkeld.
• Kapitaalvennootschappen: NV (titel 4 boek 2 BW) en BV (titel 5 boek
2 BW) die via uitgifte van aandelen (en mogelijk beursnotering)
risicodragend kapitaal aantrekken voor hun
ondernemingsactiviteiten
, • Coöperaties: verenigingen voor primair economische activiteiten,
door te voorzien in 'stoffelijke behoeften’ van leden door
onderneming ten behoeve van de leden uit te (doen) oefenen, titel 3
Boek 2 BW
• Verenigingen en stichtingen voor het primair realiseren van
maatschappelijke doelen. Niet primair een economisch doel, maar
mogen dat wel hebben
• Personenvennootschappen (maatschap, v.o.f. en commanditaire
vennootschap), boek 7A BW, WvK
• Communautaire rechtsvormen:
• Europees Economisch Samenwerkingsverband (EESV)
• Europese vennootschap / Societas Europaea (SE)
• Europese Coöperatie (ECV)
• Succes van deze rechtsvormen is beperkt:
• Geen daadwerkelijke harmonisatie aangezien ze naast
EU Verordening worden gereguleerd door nationaal recht
• Op grond van EU vestigingsvrijheid kan ook gekozen worden voor
buitenlandse rechtsvormen
Karakteristiek rechtspersoon
• Art. 2:5 BW: ‘Een rechtspersoon staat wat het vermogensrecht
betreft, met een natuurlijk persoon gelijk’
• Rechtspersoonlijkheid is een juridische kwalificatie die slechts
betekent dat rechten en plichten aan een reële of
denkbeeldige entiteit worden toegerekend
• Rechtspersoonlijkheid zegt echter niets (!) over verdere
vormgeving en niets (!) over persoonlijke aansprakelijkheid
van vennoten, aandeelhouders of bestuurders!
• Dat is afhankelijk van het op de desbetreffende
rechtspersoon toepasselijke recht
• Privaatrechtelijke rechtspersonen gereguleerd in Boek 2; hiernaast
ook kerkgenootschappen, vereniging van appartementseigenaren en
rederij
• Europese rechtsvormen: EESV, Europese vennootschap (SE),
Europese Coöperatie (SCE) gereguleerd in EU-wetgeving
Kapitaal- en personenvennootschappen
• In personenvennootschappen staat de samenwerking tussen
vennoten voorop zonder rechtspersoon te zijn. Historisch is dat
contractueel van aard. Daarom (nog) geregeld in Boek 7A BW (en de
v.o.f. in het Wetboek van Koophandel)
• Rechtspersonen kunnen (ook) gebaseerd zijn op samenwerking,
maar dat hoeft niet. Denk aan de eenpersoons BV. Rechtspersonen
zijn derhalve eigensoortig en geregeld in Boek 2 BW
• Personenvennootschappen en rechtspersonen kunnen beide een
(grote) organisatie hebben, maar dat hoeft niet (denk weer aan de
eenpersoons BV)
, • Ondertussen worden wel voorstellen gedaan voor
personenvennootschappen met rechtspersoonlijkheid (zoals in
Frankrijk, Italie, Spanje) maar zonder beperkte aansprakelijkheid van
vennoten. Er zijn echter ook, zoals in de UK, limited liability
partnerships.
• Uiteindelijk is het aan wetgever en rechter om grenzen te trekken
Modernisering van rechtsvormen
• Zowel in NL (maar ook daarbuiten) wordt er voortdurend aan de
regelgeving van rechtsvormen gesleuteld opdat zij aan
maatschappelijke behoeften en de behoeften van betrokkenen te
voldoen.
• Flexibilisering BV-recht (2012)
• Verenigingen en stichtingen (2021)
• Al decennia in de maak: nieuw
personenvennootschapsrecht….
• Vormgeving van rechtsvormen toegespitst op het bereiken
van maatschappelijke doelen (ook wel bekend onder de naam
"BVm")
• Modernisering NV-recht, Rapport Expertgroep 2024
Ook regelmatige aanpassingen aan de corporate governance van de
(beursgenoteerde) NV
• Beloning van bestuurders, streefcijfers
man/vrouwverhoudingen in bestuur en RvC, maximering van
het aantal commissariaten
• Actualisering Nederlandse Corporate Governance Code (2022,
geactualiseerd 2025)
Fiscaliteit
• Bij personenvennootschappen is uitgangspunt dat vennoten volledig
gerechtigd zijn tot vermogen en daarmee ondernemer zijn. Zij
betalen derhalve belasting. De personenvennootschap heeft geen
eigen fiscale status = "fiscaal transparant" en betaalt geen
vennootschapsbelasting en houdt geen dividendbelasting in.
• BV's, NV's (en evt Verenigingen en Stichtingen die een onderneming
drijven) hebben eigen fiscale status. Zij betalen
"vennootschapsbelasting" ("Vpb") over winst (19% < EUR 200.000,-
en 25,8% > EUR 200.000,-).
• Wordt de winst in buitenland behaald dan moet daar belasting
worden betaald! (met inachtneming van belastingverdragen.)
• Als uitkeringen (dividenden) worden gedaan moeten
aandeelhouders daarover ook aanvullend belasting betalen. In
Nederland geldt een 15% vooraftrek ("dividendbelasting") die door
vennootschap moet worden ingehouden.
Personenvennootschappen fiscaal transparant
Verbonden rechtsgebieden
• Verbondenheid V&R met ‘andere’ rechtsgebieden:
