Samenvatting Praktijkonderzoek in zorg en welzijn - 4e editie 2026 compleet - Cyrilla van der Donk / 9789024475025 / 20 min. leestijd

,
,1. Een inleiding op praktijkonderzoek

1.1 Een positiebepaling van praktijkonderzoek
Praktijkonderzoek is systematisch, doelgericht en methodisch onderzoek binnen een concrete
beroepspraktijk, gericht op het begrijpen, verbeteren of vernieuwen van handelen. Het onderscheidt zich van
fundamenteel onderzoek doordat de directe bruikbaarheid voor de praktijk centraal staat.

Kernconcept

Praktijkprobleem → onderzoek → onderbouwde kennis → verbetering/innovatie → praktijkimpact

De onderzoeker bevindt zich niet buiten de onderzochte werkelijkheid, maar werkt doorgaans in, met en voor
de praktijk. Daardoor zijn professionele ervaring, contextkennis en perspectieven van belanghebbenden
relevante informatiebronnen.

Praktijkonderzoek Fundamenteel onderzoek

Praktijkgericht Theoriegericht

Concrete beroepscontext Algemenere context

Verbeteren/vernieuwen Verklaren/kennisontwikkeling

Directe toepasbaarheid Indirecte toepasbaarheid

Belanghebbenden actief betrokken Onderzoeker vaker meer op afstand

Een praktijkprobleem is niet automatisch een onderzoeksvraag. Een probleem beschrijft een ongewenste of
onduidelijke situatie; onderzoek maakt hiervan een afgebakende, beantwoordbare vraag.

Voorbeeld

Onvoldoende therapietrouw → signalering van een praktijkprobleem → analyse van oorzaken →
onderzoeksvraag → gegevens verzamelen → conclusie → passende interventie.

1.2 De methode van praktijkonderzoek
Praktijkonderzoek verloopt cyclisch. Onderzoeksactiviteiten worden voortdurend afgestemd op de
praktijkcontext en op wat tijdens het onderzoek wordt geleerd.

Een compacte weergave is:

Oriënteren → richten → plannen → verzamelen → analyseren/concluderen →
ontwerpen/testen/evalueren → implementeren → evalueren

1. Oriënteren

 praktijkprobleem signaleren

 context onderzoeken

 betrokkenen identificeren

 bestaande kennis bestuderen

2. Richten

 probleem afbakenen

 doel formuleren

,  hoofdvraag bepalen

 deelvragen formuleren

3. Plannen

 onderzoeksstrategie kiezen

 methoden selecteren

 deelnemers bepalen

 planning en uitvoering vastleggen

4. Verzamelen

Mogelijke dataverzamelingsvormen:

 bestuderen van documenten/literatuur

 observeren

 meten

 interviews

 vragenlijsten

 groepsgesprekken

 reflectie

 participatieve methoden

 simulatie

5. Analyseren en concluderen

Data → ordenen → reduceren → patronen identificeren → interpreteren → conclusie

Kwantitatieve gegevens kunnen bijvoorbeeld worden geanalyseerd met frequenties, gemiddelden,
spreidingsmaten of verbanden. Kwalitatieve gegevens kunnen worden gecodeerd, gecategoriseerd en thematisch
geïnterpreteerd.

6. Ontwerpen, testen en evalueren

Een gevonden probleem leidt niet automatisch tot één juiste oplossing. Mogelijke interventies worden
ontworpen, getest en geëvalueerd.

Ontwerp → prototype/interventie → test → feedback → aanpassing