Samenvatting MD-K 2.3 Endocriene Stelsel | Schildklier & Bijschildklieren | InHolland | Verloskunde | AVAG

MD-K 2.3: Endocriene Stelsel – Schildklier-as &
Bijschildklieren
Ultieme Academische Studiegids voor Schildklierfysiologie, Placentapassage en
Calciumhomeostase

Deze hoogwaardige academische samenvatting behandelt in detail de complexe fysiologie van de
schildklier-as (HPT-as), de biochemie van de schildklierhormoondynamiek, de fysiologische aanpassingen
gedurende de zwangerschap, de foetomaternale endocriene relaties, en de complete werking van de
bijschildklieren binnen de calcium- en fosfaathuishouding. Speciaal samengesteld voor de veeleisende
medische en verloskundige student.

*****


1. De Hypothalamo-Hypofysaire Schildklier-as (HPT-as)
De hypothalamo-hypofysaire schildklier-as (HPT-as) is het klassieke endocriene regelsysteem dat
verantwoordelijk is voor de regulatie van de metabole activiteit en de basale stofwisseling in het
lichaam. De werking verloopt via een nauwkeurige cascade van hormonen, onderhevig aan een strikt
negatief terugkoppelingssysteem:

 Hypothalamus & TRH: De hypothalamus scheidt pulsgewijs thyreotropine-releasing hormoon (TRH)
uit in de hypothalamo-hypofysaire poortaderen. TRH stimuleert de thyreotrope cellen in de
adenohypofyse (hypofysevoorkwab).
 Hypofyse & TSH: De hypofysevoorkwab reageert op TRH door thyroïdstimulerend hormoon (TSH,
thyrotropine) af te geven aan de systemische bloedsomloop. TSH bindt specifiek aan G-
eiwitgekoppelde TSH-receptoren op het membraan van de schildklierfollikelcellen.
 Schildklier & T4/T3: TSH stimuleert de schildklier tot de synthese en secretie van thyroxine (T4,
prohormoon) en trijoodthyronine (T3, biologisch actieve vorm).
 Negatieve feedback: Vrije circulerende schildklierhormonen (fT4 en fT3) oefenen een remmende
werking uit op zowel de secretie van TRH in de hypothalamus als de secretie van TSH in de
hypofysevoorkwab, waardoor een homeostatisch evenwicht (euthyreoïdie) gegarandeerd is.

Schildklierhistologie en Hormoonsynthese in Detail
De schildklier bestaat histologisch uit talloze bolvormige follikels. De wand van deze follikels wordt
gevormd door een eenlagig epitheel van follikelcellen (thyrocyten). Het lumen van elke follikel is gevuld
met een stroperige vloeistof genaamd het colloïd. Tussen de follikels liggen de parafolliculaire cellen,
ook wel C-cellen genoemd, welke verantwoordelijk zijn voor de productie van het hormoon calcitonine.

De synthese van schildklierhormoon in de follikelcellen verloopt via een complex, stapsgewijs
enzymatisch proces:

,  Iodide-trapping (Actief transport): De follikelcel transporteert actief anorganisch jodium
(iodide, I-) uit het bloed de cel in via de natrium-jodidesymporter (NIS), aangedreven door de
Na+/K+-ATPase-pomp. Jodium is een absolute grondstof voor schildklierhormoonsynthese.
 Synthese van Thyreoglobuline: De binnenzijde van de follikelcel synthetiseert het grote
precursor-eiwit thyreoglobuline, dat rijk is aan het aminozuur tyrosine. Dit eiwit wordt via
exocytose uitgescheiden in het colloïd.
 Iodering (Organificatie): Iodide wordt aan de apicale membraan geoxideerd door het enzym
thyreoperoxidase (TPO) en gekoppeld aan de tyrosineresten in thyreoglobuline. Dit resulteert in
de vorming van monojodotyrosine (MIT, één jodiumatoom) en dijodotyrosine (DIT, twee
jodiumatomen).
 Koppeling (Coupling): Onder invloed van TPO worden MIT en DIT aan elkaar gekoppeld om
schildklierhormonen te vormen binnen de thyreoglobuline-structuur:
- MIT + DIT -> Trijoodthyronine (T3)
- DIT + DIT -> Thyroxine (T4)
 Opslag in het Colloïd: Het gejodeerde thyreoglobuline blijft opgeslagen als colloïd in de follikels
tot er een stimulus (TSH) optreedt.
 Endocytose en Secretie: Onder invloed van TSH neemt de follikelcel gejodeerd thyreoglobuline
op via endocytose. Intracellulaire lysosomen fuseren met deze vesicles en proteolytische
enzymen splitsen T4 en T3 los van het thyreoglobuline, waarna ze aan de basolaterale
membraan in de bloedbaan worden gesecreerd.

Transport en Conversie: fT4, rT3 en Dejodinasen
In de circulatie reizen schildklierhormonen voor meer dan 99% gebonden aan specifieke
transporteiwitten geproduceerd door de lever. Dit voorkomt verlies via de nieren en buffert de plasma-
concentraties. De drie belangrijkste transporteiwitten zijn:
1. Thyroxinebindend globuline (TBG) - bindt circa 75% van de hormonen met zeer hoge affiniteit.
2. Transthyretine (TTR / prealbumine) - bindt met name T4.
3. Albumine - bindt met hoge capaciteit maar lage affiniteit.

Slechts de ongebonden fractie, het vrij T4 (fT4) en vrij T3 (fT3), is biologisch actief en in staat de
celmembraan van doelwitcellen te passeren om metabole effecten uit te oefenen. T4 fungeert primair
als een prohormoon. In de perifere weefsels wordt T4 door specifieke de joderende enzymen, genaamd
dejodinasen (MDI / deiodinases), omgezet:

 Dejodinase Type I & II (D1, D2): Verwijderen een jodiumatoom op de buitenste ring van T4,
waardoor het biologisch actieve trijoodthyronine (T3) ontstaat.
 Dejodinase Type III (D3): Verwijdert een jodiumatoom op de binnenste ring van T4. Dit resulteert in
het metabool inactieve reverse T3 (rT3), of deactiveert T3 tot di-joodthyronine (T2). D3 functioneert
als een cruciaal 'overloopventiel' om weefsels te beschermen tegen schildklierhormoon-toxiciteit.