College aantekeningen Oudheid & Middeleeuwen | HAN | 2025/2026

Periode 2: Oudheid en middeleeuwen




Jeanne ’d Arc: symbool van de Honderdjarige Oorlog voor de Fransen.

,Oudheid:

Hoorcollege 3:...........................................................................................11
Hoorcollege 8:...........................................................................................41
Middeleeuwen, hoorcollege 1....................................................................57
Hoorcollege 2 Middeleeuwen:...................................................................62
Middeleeuwen: hoorcollege 3....................................................................69
Oudheid en Middeleeuwen hoorcollege 4..................................................75
Oudheid en Middeleeuwen: Hoorcollege 5................................................81
Oudheid en Middeleeuwen Hoorcollege 7.................................................93
Hoorcollege 8: Economie in de Middeleeuwen........................................100
Hoorcollege 9: Politiek in de Late Middeleeuwen....................................106
Hoorcollege 10........................................................................................111

,Les 1:
Onderdeel oudheid:

Gebruik van bronnen

 Archeologie echt een hulpwetenschap
 Schaarsheid van bronnen is een kenmerk van de oudheid
 Hoe minder we terug in de tijd gaan hoe meer bronnen
 Goed in achterhoofd, geen vraag over

Prehistorie periodisering oudheid

Prehistorie- protohistorie – historie

 Paleolithicum – Oude steentijd
 Mesolithicum – Middensteentijd
 Neolithicum – Nieuwe steentijd
 Bronstijd – 3000-800 BCE
 Ijzertijd
 Hoef jaartallen niet exact uit hoofd te kennen

Archeologie & andere wetenschappen

 Evolutie is een feit, het heeft plaatsgevonden, bewezen door wetenschap.
 Het bestuderen van organisme = biologie
 Eerste mens

Hominiden (familie van mensachtigen)

 Er zijn geen lineaire lijnen, wel opgedeeld in soorten
 Er zijn geen verschillende rassen volgens de wetenschap, mensen zijn van
dezelfde soort, kunnen met ze alleen vruchtbare nakomelingen krijgen.

Apen- mensapen-aapmensen-mensen

 Apen en mensen en apen onderling erg grote match.
 Veel overeenkomst in DNA met mensaap
 Vanuit apen, mensapen en aapmensen en mensen
 6-5 miljoen jaar geleden: ardipithecus ramidus (waarschijnlijk nog niet
rechtop)
 4-2 mln jaar geleden: australopithecus africanus (robuuste ondersoort met
massieve kaken)
 3,5 mln jaar geleden: australopithecus afarensis (‘grazieuze’
ondersoort- richting de moderne mens
 Aapmensen gaan meer op mens lijken, minder op een aap.
 Belangrijkst: veel grotere periode in de geschiedenis zijn er meer
mensensoorten geweest. Niet 1 soort.
 3,5 mln jaar geleden: Australopithecus is de eerste voorloper van de
huidige mens, we weten niet hoe het precies is gegaan. Geen
vervangingstheorie is met alle wetenschappelijke bewijzen ontkracht.

,  Kruisingstheorie wel kloppend

 Olduvai Kloof, Tanzania -> geschiedboeken ingegaan als Lucy
 Belangrijke australopithecus ( Lucy daar) gevonden in 1974
 Door bekken te zien dat ze rechtop liep
 Oude artefacten (werktuigen) gevonden
 Soorten die je moet weten, reproduceren: homo erectis, homo habiltus en
homo sapiens

Homo habilus is het gebruik van de eerste werktuigen aan toegeschreven.

 Gebruik stenen werktuigen.
 Ondanks veel haar, alsnog als 1 van de eerste mensensoorten

Homo erectus

 Wat aapachtige trekjes, maar meer menssoort
 Rechtop lopende mens
 Het heupgewricht is smaller, veel meer en altijd rechtop lopen

Homo sapiens

 Homo sapiens -> Homo neanderthaler -> Sapiens Sapiens
 Uitzonderlijke grote hersenen, de mens in verhouding tot dieren en
gewicht erg groot.
 Veel meer energie naar de hersenen, kan dus niet ergens anders heen
gaan.
 Mens 25% andere bijv 8% -> creatiever en minder spierenmassa.
 Rechtop lopen voordelen: grotere afstand meekijken, handen vrij als je
met 2 benen loopt. Spier in handen veranderen, fijner motoriek in handen.

Migratie mensen soorten

Belangrijkste slide! Eerste vormen van menselijke cultuur

 1) Bipedalisme: het lopen op 2 benen. Hebben we het over menselijke
cultuur, als je rechtop lopen, heupen, geboortekanaal; kleiner, bevalling
lastiger doordat baby moet draaien. Maar wel grote hersenenvolume maar
kleine bekken. Andere geboortekanaal dus. Dus samenwerken met andere
mensen om nageslacht op de wereld te brengen. Je krijgt kennis over dit,
kennisoverdracht en kennis wat wel en niet moet en nog een keer.
 2) Vuur: Homo erectus als eerste gebruikt. Je kan gaan koken, centrale plek
waar je eten gaat maken en bereiden. Niet eten waar je het verzameld hebt.
Er komt hierdoor een samenkomst van mensen om samen te eten. Er
ontstaan gewoontes.
 3) Taal: elke diersoort heeft een eigen taal (vogels door waarschuwen
tegen vijanden) De mens ook. Wel anders dan een diersoort. Het is
complexer, door klanken en wij kunnen communiceren over iets abstracts.
Mens kan zeggen er komt gevaar aan maar ook waar (3 de bocht bij rivier).
Roddelen is heel negatief, maar wel creëer je een band over mensen, want je
kan ergens over praten en sociaal contact is erg belangrijk.