Samenvatting BIV IC – 2026/2027
Het gemeenschappelijke analysemodel: van strategie naar
infrastructuur
Een belangrijk hulpmiddel in de colleges is het “Vijf” lagenmodel. Dit model helpt om te voorkomen dat
IT-vraagstukken te smal worden bekeken. Een probleem in de informatievoorziening kan immers
zichtbaar worden in een applicatie, maar veroorzaakt zijn door onduidelijke verantwoordelijkheden,
gebrekkige procesinrichting, ontbrekende datadefinities of onvoldoende technische beveiliging.
De lagen kunnen als volgt worden gelezen:
1. Strategie: Missie, visie, kernwaarden en doelstellingen van de organisatie.
2. Organisatiestructuur: Locaties, organisatie-eenheden, verantwoordelijkheden en governance.
3. Bedrijfsprocessen: Activiteiten, processtappen, bedrijfsobjecten en transactiestromen.
4. Informatiesystemen: Interfaces, applicaties en gegevensverzamelingen.
5. Technische infrastructuur: Verwerkingsapparatuur, netwerken, opslag en platformen.
6. Beheersing en auditperspectief: Kennis van de entiteit, controleobjecten, risicoanalyse,
respons en evaluatie van controlebevindingen.
Voor de accountant is vooral van belang dat deze lagen niet los van elkaar bestaan. Een strategische
keuze voor een digitaal platform heeft gevolgen voor processen, gegevens, applicaties, infrastructuur
en controls. Omgekeerd kan een zwakke technische infrastructuur de betrouwbaarheid van
managementinformatie en financiële verantwoording aantasten. Daarom raakt het domein van de
accountant in de colleges alle lagen van de organisatie.
Model 1: Het audit proces van het SRA (stappen van de controle)
Model 2: het Vierlagenmodel Betz (Betz, 1995) samengevoegd met het audit proces van het
SRA
,College 1 - Inleiding: de organisatie en strategische waarde van
IT
Leerdoelen
Als ik van nieuwe IT gedreven businessmodellen begrijp hoe ze waarde creëren, wat het verdienmodel
erachter is, de eisen aan de financiële systemen kan bepalen en de belangrijkste risico’s en controls
kan bepalen, kan ik beter bijdragen aan de governance, risk en control van mijn organisatie.
1. Je begrijpt de impact van IT op de organisatie en op de accountantscontrole.
2. Je begrijpt de impact die IT kan hebben op business modellen en kan uiteenzetten hoe ze waarde
creëren met IT.
3. Je begrijpt welke onderdelen van de organisatie geraakt worden door invoering van nieuwe business
modellen.
IT trends
Ontwikkelingen in hard- en software:
- Device mesh: Alle apparaten generen tegenwoordig data.
- Machine learning (bijv. Datasnipper): Een vorm van AI die is gericht op het bouwen van
systemen die van de verwerkte data kunnen leren of data gebruiken om beter te presteren. AI is
een overkoepelende term voor het door machines en systemen nabootsen van de menselijke
intelligentie.
- Cloud computing: Naar behoefte on demand, schaalbaar en lagere kosten.
- Internet of things: Bestaat uit fysieke voorwerpen met een internetverbinding die online data
kunnen verzenden.
- Identificatie en access technologie:
- Blockchain technologie: Het koppelen van transacties (blocks) met vorige transacties op basis
van unieke hashes (soort digitaal grootboek). Het is een zogenaamd peer-to-peer netwerk waar
alle deelnemers van het netwerk samen het eigendom gelijk verdelen.
- Smart machines: Gaan kijken wat jij de vorige keer hebt gedaan om een algoritme aan te
passen. Denk aan smart lane assist. Het ene is geprogrammeerd en veranderd nooit, maar het
andere past zich dus aan door het algoritme.
Ontwikkelingen in toepassing en gebruik:
- Artificiële Intelligentie (AI): Dit is een breed veld binnen de computerwetenschappen dat zich
richt op het creëren van systemen die taken kunnen uitvoeren waarvoor normaal gesproken
menselijke intelligentie nodig is. Denk hierbij aan leren van ervaringen, redeneren, problemen
oplossen, taal begrijpen en visuele perceptie. Machine learning is een belangrijk en bekend
onderdeel van AI.
- Big data: Verwijst naar extreem grote en complexe datasets die met traditionele
dataverwerkingssoftware moeilijk of niet te analyseren zijn. Big data wordt vaak gekenmerkt
door de '5 V's'
• Volume: Grote hoeveelheden data
• Variety: Grote diversiteit van data
• Velocity: die snel binnenkomen of opgevraagd worden
• Variability: met variatie in de data (verschillende bronnen kunnen elkaar tegenspreken
en het gehele extra compliceren)
• Veracity: en kwaliteit van de data (de ene bron is minder betrouwbaar dan de andere)
- Data analytics: Dit is het proces van het inspecteren, opschonen, transformeren en modelleren
van data met als doel nuttige informatie te ontdekken, conclusies te trekken en de
besluitvorming binnen een organisatie te ondersteunen. Het helpt om patronen te herkennen,
trends te voorspellen en bedrijfsprestaties te verbeteren.
- Digitale ecosystemen: Dit is een netwerk van onderling verbonden bedrijven, klanten,
ontwikkelaars en digitale platformen die samenwerken en waarde voor elkaar creëren. Een goed
voorbeeld is het ecosysteem rondom een smartphone: de fabrikant (zoals Apple), de app-
ontwikkelaars, de makers van accessoires en de gebruikers vormen samen een systeem dat
voor iedereen voordelen oplevert.
- Mobiel werken en betalen: De mogelijkheid om werkzaamheden onafhankelijk van een vaste
kantoorlocatie uit te voeren, met behulp van mobiele apparaten zoals laptops, smartphones en
tablets. Het biedt flexibiliteit en geeft medewerkers toegang tot bedrijfsapplicaties en -data
, vanaf vrijwel elke plek. En het uitvoeren van financiële transacties met een mobiel apparaat.
Denk aan contactloos betalen in een winkel met een smartphone, of een online aankoop
afronden via een betaal-app.
Ontwikkeling voor de organisatie en het werk van de accountant
Nieuwe IT ontwikkelen die impact hebben op het businessmodel hebben ook impact op de audit. Het
controle plan van vorig jaar volstaat niet meer. De kennis van de entiteit moet verbreed worden.
Nieuwe vragen die bij online modellen opkomen, zijn: (1) Hoe stel je vast dat de online omzet volledig
is? (2) Hoe stel je vast dat je nog steeds op de informatie van de klant kunt steunen als naar de cloud
is gegaan?
Literatuur
IT Issues and Trends Study Johnson et al. (2024)
Betreft een survey naar de top management IT issues binnen organisaties. Hieruit blijkt dat de grootste
vraagstukken vormen voor een organisatie de onderstaande zijn:
- IT-alignement met de business
- Cybersecurity (Privacy)
- Data Analytics
- Digitale transformatie
- Compliance & regelgeving de grootste vraagstukken vormen voor een organisatie.
Terwijl IT-management de onderstaande grootste uitdagingen vindt:
- Cybersecurity
- IT-Talent / Personeelstekort
- IT Alignement
- AI
- Geloofwaardig / perceptie van IT.
De grootste investeringen zijn dan ook binnen de IT: Analytics, Business intelligence en Big data,
Cybersecurity, Applicatieontwikkeling, Cloud computing en ERP. Hieruit kan worden geconcludeerd dat
IT-leiders investeren niet altijd in wat hen het meest zorgen baart.
Business model
Definitie van een business model volgens Amit en Zott (2012) is “Een bedrijfsmodel geeft de inhoud,
structuur en governance weer van activiteiten die zijn ontworpen om waarde te creëren.”
Twee typen bedrijven:
- Digitalized (digitaliserend bedrijf gericht op operational excellence): Het veranderenvan
belangrijke (financiële) transactie en back office processen en het reduceren van kosten. Het
gaat over het optimaliseren en efficiënter uitvoeren van de dingen die we al aan het doen
waren. Het implementeren van ERP systemen zit bijv. hierin. Hierdoor wordt de transactiedruk
en worden de fouten die erin kunnen zitten minder omdat minder controle nodig is doordat het
systeem dat doet. Bijv. door menselijk handelen die door computers zijn overgenomen. Denk
aan het invoeren van facturen of dit met scan en herken.
- Digital (innoveren gericht op snelle business innovation): Het verbeteren van bedrijfsresultaten
en strategische besluitvorming op basis van vernieuwing voor duurzame winstgevendheid. Gaat
over hoe je IT gaat inzetten om concurrentievoordeel (dus duurzame winstgevendheid) te
genereren. Bijv. door business model volledig omdraaien waardoor dit andere dingen vraagt van
de IT.
Literatuur
Waardecreatie met IT en Amit en Zott (2012)
, Het artikel van Armit en Zott beschrijft de belangrijkste ‘value drivers’ voor e-business bedrijven.
Innovatie van het business model is belangrijk voor bestuurders om je concurrenten voor te zijn en te
blijven. Dit kan door kosten te verlagen of die overige dingen te doen.
Value drivers voor e-business:
1. Efficiency: Kostenvermindering door nieuwe of betere verbinding tussen de activiteiten en
systeem. Door te zorgen dat je goede afspraken maakt met leveranciers kun je leveren zonder
artikelen in te moeten kopen voor een fysieke winkel zoals: Search costs, keuze aanbod,
symmetrische informatie, eenvoud, snelheid, schaalvoordelen.
2. Complementaries: Waarde vermeerderend effect van afhankelijkheden tussen activiteiten in het
business model. Door aanvullende producten aan te bieden m.b.v. IT (bijproducten).
3. Lock-in: Activiteiten in het business model die switching costs of een andere vorm van incentive
creëren voor deelnemers om in het systeem te blijven. Bijvoorbeeld loyaliteitsprogramma’s,
vertrouwen, customization, dominant design of positieve netwerkeffecten (direct/indirect).
4. Novelty (nieuwheid): Mate van business innovatie die wordt gecreëerd door nieuwe business
model activiteiten. Door een hele nieuwe markt te creëren met IT (Netflix, etc.), zoals: Nieuwe
transactie structuren, nieuwe transactie content en nieuwe participaties.
De strategische waarde van IT is echter nooit vanzelfsprekend. Een organisatie moet begrijpen hoe
waarde wordt gecreëerd, welk verdienmodel daarachter zit, welke financiële systemen nodig zijn en
welke risico’s en controls relevant worden. Dit is precies waarom het onderwerp voor de accountant
belangrijk is.
Voorbeeld als casus:
College 2 – Informatiesystemen, waarde en risico’s
Leerdoelen
Voor het inhoudelijke deel van dit college analyseer en evalueer je uitdagingen die IT brengt voor de
het realiseren van waarde en het managen van risico’s in een organisatie, en analyseer je hoe deze
geadresseerd kunnen worden:
1. Je begrijpt wat een informatiesysteem is en hoe het werkt. Wat zijn de componenten voor
management, organisatie en technologie?
2. Je analyeert en evalueert complementaire middelen die essentieel zijn om waarde te genereren met
IT voor de organisatie, en bedenkt waarom deze belangrijk zijn.
3. Je analyseert en evalueert het begrip business en IT alignmenten het belang ervan, en past dit toe.
4. Je analyseert risicoraamwerken voor IT en past deze toe op risico’s die kunnen ontstaan door inzet
van IT.
Informatiesystemen (IS)
Definitie Informatiesysteem
Een informatiesysteem is meer dan software. Het bestaat uit apparatuur, programmatuur, mensen,
procedures en gegevensverzamelingen die samen een deel van de organisatie van informatie voorzien.
Informatietechnologie is daarbij de technische toepassing van informatieverwerking; het
informatiesysteem is het bredere organisatorische geheel
waarin die technologie betekenis krijgt. Deze definitie is belangrijk omdat waardecreatie met IT nooit
uitsluitend door technologie ontstaat. Een nieuw systeem levert pas waarde wanneer processen zijn
aangepast, medewerkers ermee
kunnen werken, management de juiste beslissingen neemt, data bruikbaar zijn en governance
Het gemeenschappelijke analysemodel: van strategie naar
infrastructuur
Een belangrijk hulpmiddel in de colleges is het “Vijf” lagenmodel. Dit model helpt om te voorkomen dat
IT-vraagstukken te smal worden bekeken. Een probleem in de informatievoorziening kan immers
zichtbaar worden in een applicatie, maar veroorzaakt zijn door onduidelijke verantwoordelijkheden,
gebrekkige procesinrichting, ontbrekende datadefinities of onvoldoende technische beveiliging.
De lagen kunnen als volgt worden gelezen:
1. Strategie: Missie, visie, kernwaarden en doelstellingen van de organisatie.
2. Organisatiestructuur: Locaties, organisatie-eenheden, verantwoordelijkheden en governance.
3. Bedrijfsprocessen: Activiteiten, processtappen, bedrijfsobjecten en transactiestromen.
4. Informatiesystemen: Interfaces, applicaties en gegevensverzamelingen.
5. Technische infrastructuur: Verwerkingsapparatuur, netwerken, opslag en platformen.
6. Beheersing en auditperspectief: Kennis van de entiteit, controleobjecten, risicoanalyse,
respons en evaluatie van controlebevindingen.
Voor de accountant is vooral van belang dat deze lagen niet los van elkaar bestaan. Een strategische
keuze voor een digitaal platform heeft gevolgen voor processen, gegevens, applicaties, infrastructuur
en controls. Omgekeerd kan een zwakke technische infrastructuur de betrouwbaarheid van
managementinformatie en financiële verantwoording aantasten. Daarom raakt het domein van de
accountant in de colleges alle lagen van de organisatie.
Model 1: Het audit proces van het SRA (stappen van de controle)
Model 2: het Vierlagenmodel Betz (Betz, 1995) samengevoegd met het audit proces van het
SRA
,College 1 - Inleiding: de organisatie en strategische waarde van
IT
Leerdoelen
Als ik van nieuwe IT gedreven businessmodellen begrijp hoe ze waarde creëren, wat het verdienmodel
erachter is, de eisen aan de financiële systemen kan bepalen en de belangrijkste risico’s en controls
kan bepalen, kan ik beter bijdragen aan de governance, risk en control van mijn organisatie.
1. Je begrijpt de impact van IT op de organisatie en op de accountantscontrole.
2. Je begrijpt de impact die IT kan hebben op business modellen en kan uiteenzetten hoe ze waarde
creëren met IT.
3. Je begrijpt welke onderdelen van de organisatie geraakt worden door invoering van nieuwe business
modellen.
IT trends
Ontwikkelingen in hard- en software:
- Device mesh: Alle apparaten generen tegenwoordig data.
- Machine learning (bijv. Datasnipper): Een vorm van AI die is gericht op het bouwen van
systemen die van de verwerkte data kunnen leren of data gebruiken om beter te presteren. AI is
een overkoepelende term voor het door machines en systemen nabootsen van de menselijke
intelligentie.
- Cloud computing: Naar behoefte on demand, schaalbaar en lagere kosten.
- Internet of things: Bestaat uit fysieke voorwerpen met een internetverbinding die online data
kunnen verzenden.
- Identificatie en access technologie:
- Blockchain technologie: Het koppelen van transacties (blocks) met vorige transacties op basis
van unieke hashes (soort digitaal grootboek). Het is een zogenaamd peer-to-peer netwerk waar
alle deelnemers van het netwerk samen het eigendom gelijk verdelen.
- Smart machines: Gaan kijken wat jij de vorige keer hebt gedaan om een algoritme aan te
passen. Denk aan smart lane assist. Het ene is geprogrammeerd en veranderd nooit, maar het
andere past zich dus aan door het algoritme.
Ontwikkelingen in toepassing en gebruik:
- Artificiële Intelligentie (AI): Dit is een breed veld binnen de computerwetenschappen dat zich
richt op het creëren van systemen die taken kunnen uitvoeren waarvoor normaal gesproken
menselijke intelligentie nodig is. Denk hierbij aan leren van ervaringen, redeneren, problemen
oplossen, taal begrijpen en visuele perceptie. Machine learning is een belangrijk en bekend
onderdeel van AI.
- Big data: Verwijst naar extreem grote en complexe datasets die met traditionele
dataverwerkingssoftware moeilijk of niet te analyseren zijn. Big data wordt vaak gekenmerkt
door de '5 V's'
• Volume: Grote hoeveelheden data
• Variety: Grote diversiteit van data
• Velocity: die snel binnenkomen of opgevraagd worden
• Variability: met variatie in de data (verschillende bronnen kunnen elkaar tegenspreken
en het gehele extra compliceren)
• Veracity: en kwaliteit van de data (de ene bron is minder betrouwbaar dan de andere)
- Data analytics: Dit is het proces van het inspecteren, opschonen, transformeren en modelleren
van data met als doel nuttige informatie te ontdekken, conclusies te trekken en de
besluitvorming binnen een organisatie te ondersteunen. Het helpt om patronen te herkennen,
trends te voorspellen en bedrijfsprestaties te verbeteren.
- Digitale ecosystemen: Dit is een netwerk van onderling verbonden bedrijven, klanten,
ontwikkelaars en digitale platformen die samenwerken en waarde voor elkaar creëren. Een goed
voorbeeld is het ecosysteem rondom een smartphone: de fabrikant (zoals Apple), de app-
ontwikkelaars, de makers van accessoires en de gebruikers vormen samen een systeem dat
voor iedereen voordelen oplevert.
- Mobiel werken en betalen: De mogelijkheid om werkzaamheden onafhankelijk van een vaste
kantoorlocatie uit te voeren, met behulp van mobiele apparaten zoals laptops, smartphones en
tablets. Het biedt flexibiliteit en geeft medewerkers toegang tot bedrijfsapplicaties en -data
, vanaf vrijwel elke plek. En het uitvoeren van financiële transacties met een mobiel apparaat.
Denk aan contactloos betalen in een winkel met een smartphone, of een online aankoop
afronden via een betaal-app.
Ontwikkeling voor de organisatie en het werk van de accountant
Nieuwe IT ontwikkelen die impact hebben op het businessmodel hebben ook impact op de audit. Het
controle plan van vorig jaar volstaat niet meer. De kennis van de entiteit moet verbreed worden.
Nieuwe vragen die bij online modellen opkomen, zijn: (1) Hoe stel je vast dat de online omzet volledig
is? (2) Hoe stel je vast dat je nog steeds op de informatie van de klant kunt steunen als naar de cloud
is gegaan?
Literatuur
IT Issues and Trends Study Johnson et al. (2024)
Betreft een survey naar de top management IT issues binnen organisaties. Hieruit blijkt dat de grootste
vraagstukken vormen voor een organisatie de onderstaande zijn:
- IT-alignement met de business
- Cybersecurity (Privacy)
- Data Analytics
- Digitale transformatie
- Compliance & regelgeving de grootste vraagstukken vormen voor een organisatie.
Terwijl IT-management de onderstaande grootste uitdagingen vindt:
- Cybersecurity
- IT-Talent / Personeelstekort
- IT Alignement
- AI
- Geloofwaardig / perceptie van IT.
De grootste investeringen zijn dan ook binnen de IT: Analytics, Business intelligence en Big data,
Cybersecurity, Applicatieontwikkeling, Cloud computing en ERP. Hieruit kan worden geconcludeerd dat
IT-leiders investeren niet altijd in wat hen het meest zorgen baart.
Business model
Definitie van een business model volgens Amit en Zott (2012) is “Een bedrijfsmodel geeft de inhoud,
structuur en governance weer van activiteiten die zijn ontworpen om waarde te creëren.”
Twee typen bedrijven:
- Digitalized (digitaliserend bedrijf gericht op operational excellence): Het veranderenvan
belangrijke (financiële) transactie en back office processen en het reduceren van kosten. Het
gaat over het optimaliseren en efficiënter uitvoeren van de dingen die we al aan het doen
waren. Het implementeren van ERP systemen zit bijv. hierin. Hierdoor wordt de transactiedruk
en worden de fouten die erin kunnen zitten minder omdat minder controle nodig is doordat het
systeem dat doet. Bijv. door menselijk handelen die door computers zijn overgenomen. Denk
aan het invoeren van facturen of dit met scan en herken.
- Digital (innoveren gericht op snelle business innovation): Het verbeteren van bedrijfsresultaten
en strategische besluitvorming op basis van vernieuwing voor duurzame winstgevendheid. Gaat
over hoe je IT gaat inzetten om concurrentievoordeel (dus duurzame winstgevendheid) te
genereren. Bijv. door business model volledig omdraaien waardoor dit andere dingen vraagt van
de IT.
Literatuur
Waardecreatie met IT en Amit en Zott (2012)
, Het artikel van Armit en Zott beschrijft de belangrijkste ‘value drivers’ voor e-business bedrijven.
Innovatie van het business model is belangrijk voor bestuurders om je concurrenten voor te zijn en te
blijven. Dit kan door kosten te verlagen of die overige dingen te doen.
Value drivers voor e-business:
1. Efficiency: Kostenvermindering door nieuwe of betere verbinding tussen de activiteiten en
systeem. Door te zorgen dat je goede afspraken maakt met leveranciers kun je leveren zonder
artikelen in te moeten kopen voor een fysieke winkel zoals: Search costs, keuze aanbod,
symmetrische informatie, eenvoud, snelheid, schaalvoordelen.
2. Complementaries: Waarde vermeerderend effect van afhankelijkheden tussen activiteiten in het
business model. Door aanvullende producten aan te bieden m.b.v. IT (bijproducten).
3. Lock-in: Activiteiten in het business model die switching costs of een andere vorm van incentive
creëren voor deelnemers om in het systeem te blijven. Bijvoorbeeld loyaliteitsprogramma’s,
vertrouwen, customization, dominant design of positieve netwerkeffecten (direct/indirect).
4. Novelty (nieuwheid): Mate van business innovatie die wordt gecreëerd door nieuwe business
model activiteiten. Door een hele nieuwe markt te creëren met IT (Netflix, etc.), zoals: Nieuwe
transactie structuren, nieuwe transactie content en nieuwe participaties.
De strategische waarde van IT is echter nooit vanzelfsprekend. Een organisatie moet begrijpen hoe
waarde wordt gecreëerd, welk verdienmodel daarachter zit, welke financiële systemen nodig zijn en
welke risico’s en controls relevant worden. Dit is precies waarom het onderwerp voor de accountant
belangrijk is.
Voorbeeld als casus:
College 2 – Informatiesystemen, waarde en risico’s
Leerdoelen
Voor het inhoudelijke deel van dit college analyseer en evalueer je uitdagingen die IT brengt voor de
het realiseren van waarde en het managen van risico’s in een organisatie, en analyseer je hoe deze
geadresseerd kunnen worden:
1. Je begrijpt wat een informatiesysteem is en hoe het werkt. Wat zijn de componenten voor
management, organisatie en technologie?
2. Je analyeert en evalueert complementaire middelen die essentieel zijn om waarde te genereren met
IT voor de organisatie, en bedenkt waarom deze belangrijk zijn.
3. Je analyseert en evalueert het begrip business en IT alignmenten het belang ervan, en past dit toe.
4. Je analyseert risicoraamwerken voor IT en past deze toe op risico’s die kunnen ontstaan door inzet
van IT.
Informatiesystemen (IS)
Definitie Informatiesysteem
Een informatiesysteem is meer dan software. Het bestaat uit apparatuur, programmatuur, mensen,
procedures en gegevensverzamelingen die samen een deel van de organisatie van informatie voorzien.
Informatietechnologie is daarbij de technische toepassing van informatieverwerking; het
informatiesysteem is het bredere organisatorische geheel
waarin die technologie betekenis krijgt. Deze definitie is belangrijk omdat waardecreatie met IT nooit
uitsluitend door technologie ontstaat. Een nieuw systeem levert pas waarde wanneer processen zijn
aangepast, medewerkers ermee
kunnen werken, management de juiste beslissingen neemt, data bruikbaar zijn en governance
