MD-K 1.11: Baring en Begeleiding
Fysiologie, Tijdperken, Verloskundige Begeleiding en Klinische Parameters
Moduledoel 11:
Je legt uit in welke vier tijdperken een baring opgedeeld wordt en licht de
fysiologische veranderingen en het verloskundige beleid voor elk van deze tijdperken
toe.
1. De Fysiologische Aanloop & Hormonale Regulatie
De transitie van zwangerschap naar baring is een complex, multifunctioneel proces dat wordt gestuurd
door een delicate interactie tussen maternale en foetale endocriene systemen. Het begin van de baring
wordt gekenmerkt door fysiologische voortekenen en een verschuiving in hormonale dominantie.
1.1 Slijmprop en Tekenen
Gedurende de gehele zwangerschap wordt het cervicale kanaal hermetisch afgesloten door een dikke,
immunologisch actieve slijmprop. Deze prop beschermt de utero-placentaire eenheid tegen opstijgende
bacteriële infecties vanuit de vagina. Wanneer de cervix onder invloed van vroege, milde contracties
begint te verweken en te verstrijken, valt deze slijmprop spontaan uit. Dit kan dagen vóór het werkelijke
begin van de baring optreden en is op zichzelf nog geen teken van actieve baring.
Wanneer het uitvallen van de slijmprop gepaard gaat met het verlies van een kleine hoeveelheid
helderrood of bruinachtig bloed vermengd met slijm, spreken we in de klinische praktijk van tekenen
(bloederig slijm). Dit bloedverlies is fysiologisch en is afkomstig van de minuscule, kwetsbare haarvaatjes
die scheuren tijdens de fysiologische ontsluiting en het loslaten van de vliezen van de onderste
uteruswand (de overgangszone). Tekenen is een betrouwbaar klinisch voorteken dat de
transformatiefase van de cervix actief is ingezet.
1.2 De Rol van Oxytocine en Uteriene Contracties
Uteriene contracties (weeën) zijn de drijvende fysiologische kracht achter de ontsluiting en uitdrijving.
Zij worden mechanisch en hormonaal gereguleerd:
• Oxytocine: Dit peptidehormoon wordt gesynthetiseerd in de nucleus paraventricularis en
supraopticus van de hypothalamus en pulserend afgegeven door de neurohypofyse (achterkwab).
Oxytocine bindt aan specifieke G-eiwitgekoppelde receptoren op de gladde spiercellen van het
myocard en de uterus. De dichtheid van deze receptoren stijgt tijdens de zwangerschap onder
invloed van oestrogenen met wel een factor 100 tot 200, met een fysiologische piek tijdens de
baring. Binding triggert een intracellulaire calciuminstroom, wat leitmotiveert tot
myometriumcontractie.
MD-K 1.11: Baring en Begeleiding | Pagina 1
, • Onderste Uterussegment (OUS): Tijdens de baring differentieert de uterus zich functioneel in
twee segmenten. Het actieve, dikke bovensegment trekt zich samen (contractie) en trekt de
spiervezels blijvend korter (retractie). Het onderste uterussegment (OUS) is juist dun, rekbaar en
fysiologisch passief. Het OUS rekt uit om de foetus door te laten.
• Fysiologische vs. Pathologische Grenzen (Ring van Bandl): De grens tussen het actieve
samentrekkende bovensegment en het passieve uitrekkende OUS is fysiologisch zichtbaar als een
milde overgangszone. Bij een mechanische baringsbelemmering (obstructie) trekt het
bovensegment zich echter maximaal samen terwijl het OUS extreem dun wordt uitgerekt. De grens
hiertussen wordt dan klinisch palpabel en zichtbaar als een diepe, schuine groef op het moederlijke
abdomen: de pathologische contractiering of de Ring van Bandl. Dit is een absolute verloskundige
noodsituatie (alarmsignaal voor een dreigende uterusruptuur) die direct operatief ingrijpen
(keizersnede) vereist.
2. Het Eerste Tijdperk: De Ontsluiting
Het eerste tijdperk van de baring begint bij de eerste regelmatige, pijnlijke uteriene contracties die
leiden tot cervicale veranderingen, en eindigt bij volledige ontsluiting (10 cm). Dit tijdperk is functioneel
en klinisch onderverdeeld in drie fasen:
• De Transformatiefase: De fase waarin de stugge, kraakbeenachtige cervix onder invloed van
prostaglandines en milde, vaak nog onregelmatige voorweeën (indalingsweeën) biochemisch
verandert. De collageenstructuur wordt afgebroken en het watergehalte stijgt, wat leidt tot
verweking. De portio verkort en trekt zich op in de uteruswand (verstrijking).
• De Latente Fase: Gedefinieerd als de periode van regelmatige weeën tot een ontsluiting van circa
4 tot 5 cm. De contracties zijn over het algemeen matig pijnlijk, treden elke 5 tot 10 minuten op en
duren 30 tot 45 seconden. De ontsluitingssnelheid is in deze fase laag en variabel (kan fysiologisch
vele uren duren, met name bij nulliparae).
• De Actieve Fase: Begint vanaf 4 tot 5 cm ontsluiting tot de volledige ontsluiting (10 cm). Deze fase
wordt gekenmerkt door een versnelling in de ontsluitingsprogressie. De weeën zijn intenser, treden
elke 2 tot 4 minuten op en duren 60 seconden of langer. Volgens de WHO en de KNOV is de
fysiologische ontsluitingsnorm in de actieve fase minimaal 1 cm per uur bij nulliparae, en vaak
sneller bij multiparae.
Verweking en verstrijking verlopen bij nulliparae en multiparae via een verschillend patroon. Bij een
nullipara (eerstbarende) zal de cervix eerst volledig verweken en verstrijken (de portio wordt een dun
vliesje) voordat er daadwerkelijk ontsluiting optreedt. Bij een multipara (meervoudig barende) verlopen
de verstrijking en de ontsluiting fysiologisch gelijktijdig: de baarmoedermond kan al 2 tot 3 cm ontsloten
zijn terwijl de portio nog niet volledig verstreken is.
3. Diagnostiek, Bevalplan en Begeleiding tijdens de Baring
MD-K 1.11: Baring en Begeleiding | Pagina 2
Fysiologie, Tijdperken, Verloskundige Begeleiding en Klinische Parameters
Moduledoel 11:
Je legt uit in welke vier tijdperken een baring opgedeeld wordt en licht de
fysiologische veranderingen en het verloskundige beleid voor elk van deze tijdperken
toe.
1. De Fysiologische Aanloop & Hormonale Regulatie
De transitie van zwangerschap naar baring is een complex, multifunctioneel proces dat wordt gestuurd
door een delicate interactie tussen maternale en foetale endocriene systemen. Het begin van de baring
wordt gekenmerkt door fysiologische voortekenen en een verschuiving in hormonale dominantie.
1.1 Slijmprop en Tekenen
Gedurende de gehele zwangerschap wordt het cervicale kanaal hermetisch afgesloten door een dikke,
immunologisch actieve slijmprop. Deze prop beschermt de utero-placentaire eenheid tegen opstijgende
bacteriële infecties vanuit de vagina. Wanneer de cervix onder invloed van vroege, milde contracties
begint te verweken en te verstrijken, valt deze slijmprop spontaan uit. Dit kan dagen vóór het werkelijke
begin van de baring optreden en is op zichzelf nog geen teken van actieve baring.
Wanneer het uitvallen van de slijmprop gepaard gaat met het verlies van een kleine hoeveelheid
helderrood of bruinachtig bloed vermengd met slijm, spreken we in de klinische praktijk van tekenen
(bloederig slijm). Dit bloedverlies is fysiologisch en is afkomstig van de minuscule, kwetsbare haarvaatjes
die scheuren tijdens de fysiologische ontsluiting en het loslaten van de vliezen van de onderste
uteruswand (de overgangszone). Tekenen is een betrouwbaar klinisch voorteken dat de
transformatiefase van de cervix actief is ingezet.
1.2 De Rol van Oxytocine en Uteriene Contracties
Uteriene contracties (weeën) zijn de drijvende fysiologische kracht achter de ontsluiting en uitdrijving.
Zij worden mechanisch en hormonaal gereguleerd:
• Oxytocine: Dit peptidehormoon wordt gesynthetiseerd in de nucleus paraventricularis en
supraopticus van de hypothalamus en pulserend afgegeven door de neurohypofyse (achterkwab).
Oxytocine bindt aan specifieke G-eiwitgekoppelde receptoren op de gladde spiercellen van het
myocard en de uterus. De dichtheid van deze receptoren stijgt tijdens de zwangerschap onder
invloed van oestrogenen met wel een factor 100 tot 200, met een fysiologische piek tijdens de
baring. Binding triggert een intracellulaire calciuminstroom, wat leitmotiveert tot
myometriumcontractie.
MD-K 1.11: Baring en Begeleiding | Pagina 1
, • Onderste Uterussegment (OUS): Tijdens de baring differentieert de uterus zich functioneel in
twee segmenten. Het actieve, dikke bovensegment trekt zich samen (contractie) en trekt de
spiervezels blijvend korter (retractie). Het onderste uterussegment (OUS) is juist dun, rekbaar en
fysiologisch passief. Het OUS rekt uit om de foetus door te laten.
• Fysiologische vs. Pathologische Grenzen (Ring van Bandl): De grens tussen het actieve
samentrekkende bovensegment en het passieve uitrekkende OUS is fysiologisch zichtbaar als een
milde overgangszone. Bij een mechanische baringsbelemmering (obstructie) trekt het
bovensegment zich echter maximaal samen terwijl het OUS extreem dun wordt uitgerekt. De grens
hiertussen wordt dan klinisch palpabel en zichtbaar als een diepe, schuine groef op het moederlijke
abdomen: de pathologische contractiering of de Ring van Bandl. Dit is een absolute verloskundige
noodsituatie (alarmsignaal voor een dreigende uterusruptuur) die direct operatief ingrijpen
(keizersnede) vereist.
2. Het Eerste Tijdperk: De Ontsluiting
Het eerste tijdperk van de baring begint bij de eerste regelmatige, pijnlijke uteriene contracties die
leiden tot cervicale veranderingen, en eindigt bij volledige ontsluiting (10 cm). Dit tijdperk is functioneel
en klinisch onderverdeeld in drie fasen:
• De Transformatiefase: De fase waarin de stugge, kraakbeenachtige cervix onder invloed van
prostaglandines en milde, vaak nog onregelmatige voorweeën (indalingsweeën) biochemisch
verandert. De collageenstructuur wordt afgebroken en het watergehalte stijgt, wat leidt tot
verweking. De portio verkort en trekt zich op in de uteruswand (verstrijking).
• De Latente Fase: Gedefinieerd als de periode van regelmatige weeën tot een ontsluiting van circa
4 tot 5 cm. De contracties zijn over het algemeen matig pijnlijk, treden elke 5 tot 10 minuten op en
duren 30 tot 45 seconden. De ontsluitingssnelheid is in deze fase laag en variabel (kan fysiologisch
vele uren duren, met name bij nulliparae).
• De Actieve Fase: Begint vanaf 4 tot 5 cm ontsluiting tot de volledige ontsluiting (10 cm). Deze fase
wordt gekenmerkt door een versnelling in de ontsluitingsprogressie. De weeën zijn intenser, treden
elke 2 tot 4 minuten op en duren 60 seconden of langer. Volgens de WHO en de KNOV is de
fysiologische ontsluitingsnorm in de actieve fase minimaal 1 cm per uur bij nulliparae, en vaak
sneller bij multiparae.
Verweking en verstrijking verlopen bij nulliparae en multiparae via een verschillend patroon. Bij een
nullipara (eerstbarende) zal de cervix eerst volledig verweken en verstrijken (de portio wordt een dun
vliesje) voordat er daadwerkelijk ontsluiting optreedt. Bij een multipara (meervoudig barende) verlopen
de verstrijking en de ontsluiting fysiologisch gelijktijdig: de baarmoedermond kan al 2 tot 3 cm ontsloten
zijn terwijl de portio nog niet volledig verstreken is.
3. Diagnostiek, Bevalplan en Begeleiding tijdens de Baring
MD-K 1.11: Baring en Begeleiding | Pagina 2
