MD-K 1.9: Studiehandleiding Anatomie & Biomechanica van het Bekken
MD-K 1.9: HET B EK K EN EN DE
B ARING
Moduledoel 9: Je benoemt de benige delen en de ligamenten van het
baringskanaal en beschrijft verschillende vormen, afmetingen en de indeling
volgens Hodge. Je benoemt de veranderingen van het steunweefsel tijdens de
zwangerschap.
1. Osteologie van de Pelvis (Het Benige Bekken)
Het menselijke bekken (pelvis) is een complexe, ringvormige botstructuur die dient om het gewicht van
de romp efficiënt over te brengen naar de onderste extremiteiten. Vanuit verloskundig perspectief
vormt het bekken het benige baringskanaal waar de foetus tijdens de uitdrijving doorheen moet
manoeuvreren. Het bekken bestaat fysiologisch uit vier hoofdbestanddelen: twee heupbeenderen (ossa
coxae), het heiligbeen (os sacrum) en het staartbeen (os coccygis).
1.1 Het Heupbeen (Os Coxae)
Het linker en rechter os coxae zijn symmetrische, samengestelde botten die bij volwassenen zijn
vergroeid ter hoogte van de kom van het heupgewricht, het acetabulum. Elk heupbeen bestaat
embryonaal en anatomisch uit drie afzonderlijke botten:
Os ilium (Darmbeen): Het grootste, bovenste, vleugelvormige deel van het heupbeen. De
superieure verdikte rand staat bekend als de crista iliaca (darmbeenkam). Aan de voorzijde van deze
kam bevindt zich een belangrijk palpabel oriëntatiepunt: de spina iliaca anterior superior (SIAS).
Os ischii (Zitbeen): Vormt het posterolaterale en onderste deel van het os coxae. Het bezit de
zware, ruwe tuber ischiadicum (zitbeenknobbel), waarop het lichaam in zittende houding rust. Aan
de achterzijde bevindt zich de scherpe spina ischiadica (zitbeenspina), die klinisch fungeert als het
centrale markeringspunt voor het bepalen van de foetale indalingsdiepte.
Os pubis (Schaambeen): Vormt het voorste gedeelte van het bekken. Het bestaat uit een corpus en
twee takken (ramus superior en ramus inferior). Het linker- en rechterschaambeen zijn in de
middellijn met elkaar verbonden via de symfyse (symphysis pubica). De onderranden van de rami
inferiores vormen samen de arcus pubis (schaambog).
Tussen het os pubis en het os ischii bevindt zich een grote, met een membraan (membrana obturatoria)
afgesloten opening: het foramen obturatum. De komvormige gewrichtsholte waarin de kop van het
dijbeen (femur) articuleert, is het acetabulum.
Pagina 1
, MD-K 1.9: Studiehandleiding Anatomie & Biomechanica van het Bekken
1.2 Het Heiligbeen en Staartbeen
Het posterieure sluitstuk van de bekkenring wordt gevormd door de wervelkolomintegratie:
Os sacrum (Heiligbeen): Een groot, omgekeerd driehoekig bot dat ontstaat door de fusie van de vijf
sacrale wervels (S1-S5). Het superieure, anterior uitstulpende deel van de eerste sacrale wervel (S1)
vormt een belangrijk verloskundig meetpunt: het promontorium (promontorium ossis sacri). Aan de
voorzijde bevinden zich de foramina sacralia anteriora (waardoor de spinale sacrale zenuwen
uittreden); aan de achterzijde liggen de foramina sacralia posteriora.
Os coccygis (Staartbeen): Het caudaalste segment van de wervelkolom, bestaande uit 3 tot 5
rudimentaire, deels vergroeide staartwervels. Het articuleert met de apex van het sacrum via het
sacro-coccygeale gewricht. Tijdens de uitdrijving kan het os coccygis fysiologisch tot wel 1,5 tot 2,0
cm naar achteren wijken (deflexie), wat de diameter van de bekkenuitgang direct vergroot.
1.3 Het Grote en Kleine Bekken (Pelvis Major en Minor)
De bekkenholte wordt anatomisch en klinisch verdeeld in twee compartimenten, gescheiden door een
denkbeeldige lijn, de linea terminalis (of linea innominata):
Pelvis major (Groot bekken): Gelegen boven de linea terminalis, begrensd door de iliacale vleugels
(alae ossis ilii) en de buikwand. Het heeft geen verloskundige betekenis voor de passage van het
kind, maar ondersteunt de gravide uterus en geleidt de foetus richting de bekkeningang.
Pelvis minor (Klein bekken / Het ware bekken): Het cilindrische baringskanaal gelegen onder de
linea terminalis. Het klein bekken bevat de baarmoederhals, vagina, blaas en rectum, en de benige
grenzen bepalen of een vaginale geboorte mechanisch mogelijk is.
2. Afmetingen van het Baringskanaal & De Bekkenas
Het baringskanaal is geen rechte buis, maar een gebogen cilinder. Om de mechanische passage te
beschrijven, wordt het klein bekken onderverdeeld in drie opeenvolgende niveaus: de bekkeningang, de
bekkenholte en de bekkenuitgang.
2.1 De Bekkeningang (Apertura Pelvis Superior)
De bekkeningang is de overgang van het grote naar het kleine bekken. De begrenzing wordt gevormd
door de bovenrand van de symfyse anterior, de pectineale lijnen en linea terminalis lateraal, en het
promontorium posterior. Bij het normale vrouwelijke bekken is de ingang dwars-ovaal van vorm. De
belangrijkste diameters zijn:
Conjugata vera (Anteroposterior diameter): De afstand tussen het promontorium en het meest
dorsocraniale (achterste-bovenste) punt van de symphysis pubica. Dit is de kleinste en meest
kritieke ventrodorsale diameter van de bekkeningang en meet fysiologisch gemiddeld 11,0 cm. Een
reductie in deze diameter belemmert de indaling (engagement) van de foetale schedel direct.
Pagina 2
MD-K 1.9: HET B EK K EN EN DE
B ARING
Moduledoel 9: Je benoemt de benige delen en de ligamenten van het
baringskanaal en beschrijft verschillende vormen, afmetingen en de indeling
volgens Hodge. Je benoemt de veranderingen van het steunweefsel tijdens de
zwangerschap.
1. Osteologie van de Pelvis (Het Benige Bekken)
Het menselijke bekken (pelvis) is een complexe, ringvormige botstructuur die dient om het gewicht van
de romp efficiënt over te brengen naar de onderste extremiteiten. Vanuit verloskundig perspectief
vormt het bekken het benige baringskanaal waar de foetus tijdens de uitdrijving doorheen moet
manoeuvreren. Het bekken bestaat fysiologisch uit vier hoofdbestanddelen: twee heupbeenderen (ossa
coxae), het heiligbeen (os sacrum) en het staartbeen (os coccygis).
1.1 Het Heupbeen (Os Coxae)
Het linker en rechter os coxae zijn symmetrische, samengestelde botten die bij volwassenen zijn
vergroeid ter hoogte van de kom van het heupgewricht, het acetabulum. Elk heupbeen bestaat
embryonaal en anatomisch uit drie afzonderlijke botten:
Os ilium (Darmbeen): Het grootste, bovenste, vleugelvormige deel van het heupbeen. De
superieure verdikte rand staat bekend als de crista iliaca (darmbeenkam). Aan de voorzijde van deze
kam bevindt zich een belangrijk palpabel oriëntatiepunt: de spina iliaca anterior superior (SIAS).
Os ischii (Zitbeen): Vormt het posterolaterale en onderste deel van het os coxae. Het bezit de
zware, ruwe tuber ischiadicum (zitbeenknobbel), waarop het lichaam in zittende houding rust. Aan
de achterzijde bevindt zich de scherpe spina ischiadica (zitbeenspina), die klinisch fungeert als het
centrale markeringspunt voor het bepalen van de foetale indalingsdiepte.
Os pubis (Schaambeen): Vormt het voorste gedeelte van het bekken. Het bestaat uit een corpus en
twee takken (ramus superior en ramus inferior). Het linker- en rechterschaambeen zijn in de
middellijn met elkaar verbonden via de symfyse (symphysis pubica). De onderranden van de rami
inferiores vormen samen de arcus pubis (schaambog).
Tussen het os pubis en het os ischii bevindt zich een grote, met een membraan (membrana obturatoria)
afgesloten opening: het foramen obturatum. De komvormige gewrichtsholte waarin de kop van het
dijbeen (femur) articuleert, is het acetabulum.
Pagina 1
, MD-K 1.9: Studiehandleiding Anatomie & Biomechanica van het Bekken
1.2 Het Heiligbeen en Staartbeen
Het posterieure sluitstuk van de bekkenring wordt gevormd door de wervelkolomintegratie:
Os sacrum (Heiligbeen): Een groot, omgekeerd driehoekig bot dat ontstaat door de fusie van de vijf
sacrale wervels (S1-S5). Het superieure, anterior uitstulpende deel van de eerste sacrale wervel (S1)
vormt een belangrijk verloskundig meetpunt: het promontorium (promontorium ossis sacri). Aan de
voorzijde bevinden zich de foramina sacralia anteriora (waardoor de spinale sacrale zenuwen
uittreden); aan de achterzijde liggen de foramina sacralia posteriora.
Os coccygis (Staartbeen): Het caudaalste segment van de wervelkolom, bestaande uit 3 tot 5
rudimentaire, deels vergroeide staartwervels. Het articuleert met de apex van het sacrum via het
sacro-coccygeale gewricht. Tijdens de uitdrijving kan het os coccygis fysiologisch tot wel 1,5 tot 2,0
cm naar achteren wijken (deflexie), wat de diameter van de bekkenuitgang direct vergroot.
1.3 Het Grote en Kleine Bekken (Pelvis Major en Minor)
De bekkenholte wordt anatomisch en klinisch verdeeld in twee compartimenten, gescheiden door een
denkbeeldige lijn, de linea terminalis (of linea innominata):
Pelvis major (Groot bekken): Gelegen boven de linea terminalis, begrensd door de iliacale vleugels
(alae ossis ilii) en de buikwand. Het heeft geen verloskundige betekenis voor de passage van het
kind, maar ondersteunt de gravide uterus en geleidt de foetus richting de bekkeningang.
Pelvis minor (Klein bekken / Het ware bekken): Het cilindrische baringskanaal gelegen onder de
linea terminalis. Het klein bekken bevat de baarmoederhals, vagina, blaas en rectum, en de benige
grenzen bepalen of een vaginale geboorte mechanisch mogelijk is.
2. Afmetingen van het Baringskanaal & De Bekkenas
Het baringskanaal is geen rechte buis, maar een gebogen cilinder. Om de mechanische passage te
beschrijven, wordt het klein bekken onderverdeeld in drie opeenvolgende niveaus: de bekkeningang, de
bekkenholte en de bekkenuitgang.
2.1 De Bekkeningang (Apertura Pelvis Superior)
De bekkeningang is de overgang van het grote naar het kleine bekken. De begrenzing wordt gevormd
door de bovenrand van de symfyse anterior, de pectineale lijnen en linea terminalis lateraal, en het
promontorium posterior. Bij het normale vrouwelijke bekken is de ingang dwars-ovaal van vorm. De
belangrijkste diameters zijn:
Conjugata vera (Anteroposterior diameter): De afstand tussen het promontorium en het meest
dorsocraniale (achterste-bovenste) punt van de symphysis pubica. Dit is de kleinste en meest
kritieke ventrodorsale diameter van de bekkeningang en meet fysiologisch gemiddeld 11,0 cm. Een
reductie in deze diameter belemmert de indaling (engagement) van de foetale schedel direct.
Pagina 2
