MD-K 1.8: Reguliere Prenatale Controles &
Uitwendig Zwangerenonderzoek
Een academische samenvatting en studiehandleiding voor verloskundig onderzoek,
controleschema's en verslaglegging op de zwangerschapskaart
Moduledoel 8: Je beschrijft de frequentie, timing en inhoud van de reguliere
zwangerschapscontroles. Je interpreteert het uitwendig zwangerenonderzoek. Je legt
alle bevindingen uit een consult op juiste wijze vast.
Hoofdstuk 1: Het Uitwendig Zwangerenonderzoek
Het uitwendig zwangerenonderzoek (UO) is een fundamenteel onderdeel van de prenatale zorg. Het
stelt de verloskundig zorgverlener in staat om op niet-invasieve wijze de groei, ligging, indaling en
vitaliteit van de foetus te beoordelen. Een systematische uitvoering en objectieve interpretatie zijn
cruciaal voor een adequate risicoselectie.
1.1 Inspectie van het Abdomen
Voorafgaand aan de palpatie vindt een zorgvuldige visuele inspectie van het ontblote abdomen plaats.
De onderzoeker let hierbij systematisch op de volgende inspectiepunten:
Buikwelving en vorm: Beoordeel of de buik naar voren gewelfd is (fysiologisch bij primigravidae) of
meer breed uitwaaiert (vaak bij multigravidae door verminderde spiertonus van de buikwand, of bij
een dwarsligging). Een asymmetrische buikwelving kan wijzen op een specifieke foetale ligging.
Verstreken navel: De navel kan in de loop van de zwangerschap (meestal vanaf ca. 24-28 weken)
vlak worden of zelfs uitpuilen (verstreken navel) door de verhoogde intra-abdominale druk.
Littekens: Inspecteer op littekens van eerdere buikoperaties. Een horizontaal litteken vlak boven de
symfyse (Pfannenstiel) duidt vrijwel altijd op een eerdere keizersnede (sectio caesarea in de
voorgeschiedenis), wat een absolute indicatie is voor gynaecologische counseling en een tweedelijns
partus. Littekens rond de navel of in de flanken kunnen wijzen op eerdere laparoscopieën (bijv.
wegens een extra-uteriene graviditeit of cyste-extirpatie).
Striae gravidarum: Verse striae zijn blauwroze tot paarskleurig en wijzen op actieve oprekking van
het cutane bindweefsel. Oude striae (van een eerdere zwangerschap) zijn glanzend parelwit.
, Linea alba pigmentatie: Onder invloed van het melanocyt-stimulerend hormoon (MSH) treedt vaak
hyperpigmentatie op in de middellijn van de buik, bekend als de linea fusca of linea nigra.
Zichtbare kindsbewegingen: Vanaf het tweede trimester kunnen kindsbewegingen aan het
huidoppervlak zichtbaar zijn, wat helpt bij het lokaliseren van de foetale rug en kleine delen.
1.2 De Handgrepen van Leopold
De handgrepen van Leopold vormen de internationale, systematische standaard voor de palpatie van de
uterus. Zij worden opeenvolgend uitgevoerd waarbij de onderzoeker zich bewust moet zijn van de
positie en de handelingen:
Leopold I: Bepalen van de Fundushoogte en Aard van het Kindsdeel in Fundo
• Techniek: De onderzoeker staat gekeerd naar het gezicht van de zwangere. Met twee vlakke handen
wordt de uterus vanuit de flanken naar de mediaanlijn gebracht. Vervolgens tasten de handen omhoog
om de bovenrand (fundus uteri) te lokaliseren. Nadat de fundushoogte is vastgesteld, omvatten de
handen het kindsdeel dat zich in de fundus bevindt.
• Interpretatie: Er wordt onderscheid gemaakt tussen de stuit (sacrum) en de schedel (caput). Een stuit
voelt aan als een zachte, onregelmatige massa die direct overgaat in de romp (geen nekgroeve) en bij
beweging de romp meebeweegt. Een schedel voelt rond, hard en begrensd aan. De schedel is
gescheiden van de romp door een duidelijke nekgroeve en kan onafhankelijk van de romp heen en weer
worden bewogen (ballottement).
Leopold II: Bepalen van de Rugligging en Kleine Delen
• Techniek: De onderzoeker blijft naar het gezicht van de vrouw gekeerd en plaatst beide vlakke handen
aan weerszijden van de uterus. Terwijl één hand tegendruk geeft (fixeert), palpeert de andere hand met
zachte, strijkende bewegingen de tegenoverliggende zijde van de baarmoeder. Dit wordt beurtelings
herhaald.
• Interpretatie: De zijde waar de meeste, egale weerstand wordt gevoeld (een brede, harde, gladde
vlakte) is de foetale rug (meestal links of rechtsvoor genoteerd als 'rug links' of 'rug rechts'). Aan de
tegenoverliggende zijde voelt de onderzoeker kleine, onregelmatige en beweeglijke uitsteeksels: de
kleine delen (extremiteiten).
Leopold III: Handgreep van Pawlik - Bepalen van het Voorliggende Deel
• Techniek: De onderzoeker omvat met de rechterhand, waarbij de duim wijd gespreid staat tegenover
de vingers, het voorliggende deel vlak boven de symfyse. Er wordt geprobeerd het voorliggende deel
zachtjes heen en weer te bewegen (ballotteren).
• Interpretatie: Indien het voorliggende deel hard, rond en ballotteerbaar is, betreet het een schedel die
nog boven de bekkeningang ligt (cmibi). Indien het deel niet ballotteert maar vastzit, is er sprake van
indaling. Bij twijfel kan de onderzoeker de linkerhand op de fundus leggen en beide handen beurtelings
bewegen om de overdracht van de beweging te voelen.
Leopold IV: Bepalen van de Indaling van het Voorliggende Deel
• Techniek: De onderzoeker draait zich om en staat met het gezicht naar de voeten van de zwangere. De
handen worden aaneengesloten aan weerszijden vlak op het onderste uterussegment geplaatst en
glijden in de richting van de bekkeningang. De zwangere wordt gevraagd rustig uit te ademen om de
Uitwendig Zwangerenonderzoek
Een academische samenvatting en studiehandleiding voor verloskundig onderzoek,
controleschema's en verslaglegging op de zwangerschapskaart
Moduledoel 8: Je beschrijft de frequentie, timing en inhoud van de reguliere
zwangerschapscontroles. Je interpreteert het uitwendig zwangerenonderzoek. Je legt
alle bevindingen uit een consult op juiste wijze vast.
Hoofdstuk 1: Het Uitwendig Zwangerenonderzoek
Het uitwendig zwangerenonderzoek (UO) is een fundamenteel onderdeel van de prenatale zorg. Het
stelt de verloskundig zorgverlener in staat om op niet-invasieve wijze de groei, ligging, indaling en
vitaliteit van de foetus te beoordelen. Een systematische uitvoering en objectieve interpretatie zijn
cruciaal voor een adequate risicoselectie.
1.1 Inspectie van het Abdomen
Voorafgaand aan de palpatie vindt een zorgvuldige visuele inspectie van het ontblote abdomen plaats.
De onderzoeker let hierbij systematisch op de volgende inspectiepunten:
Buikwelving en vorm: Beoordeel of de buik naar voren gewelfd is (fysiologisch bij primigravidae) of
meer breed uitwaaiert (vaak bij multigravidae door verminderde spiertonus van de buikwand, of bij
een dwarsligging). Een asymmetrische buikwelving kan wijzen op een specifieke foetale ligging.
Verstreken navel: De navel kan in de loop van de zwangerschap (meestal vanaf ca. 24-28 weken)
vlak worden of zelfs uitpuilen (verstreken navel) door de verhoogde intra-abdominale druk.
Littekens: Inspecteer op littekens van eerdere buikoperaties. Een horizontaal litteken vlak boven de
symfyse (Pfannenstiel) duidt vrijwel altijd op een eerdere keizersnede (sectio caesarea in de
voorgeschiedenis), wat een absolute indicatie is voor gynaecologische counseling en een tweedelijns
partus. Littekens rond de navel of in de flanken kunnen wijzen op eerdere laparoscopieën (bijv.
wegens een extra-uteriene graviditeit of cyste-extirpatie).
Striae gravidarum: Verse striae zijn blauwroze tot paarskleurig en wijzen op actieve oprekking van
het cutane bindweefsel. Oude striae (van een eerdere zwangerschap) zijn glanzend parelwit.
, Linea alba pigmentatie: Onder invloed van het melanocyt-stimulerend hormoon (MSH) treedt vaak
hyperpigmentatie op in de middellijn van de buik, bekend als de linea fusca of linea nigra.
Zichtbare kindsbewegingen: Vanaf het tweede trimester kunnen kindsbewegingen aan het
huidoppervlak zichtbaar zijn, wat helpt bij het lokaliseren van de foetale rug en kleine delen.
1.2 De Handgrepen van Leopold
De handgrepen van Leopold vormen de internationale, systematische standaard voor de palpatie van de
uterus. Zij worden opeenvolgend uitgevoerd waarbij de onderzoeker zich bewust moet zijn van de
positie en de handelingen:
Leopold I: Bepalen van de Fundushoogte en Aard van het Kindsdeel in Fundo
• Techniek: De onderzoeker staat gekeerd naar het gezicht van de zwangere. Met twee vlakke handen
wordt de uterus vanuit de flanken naar de mediaanlijn gebracht. Vervolgens tasten de handen omhoog
om de bovenrand (fundus uteri) te lokaliseren. Nadat de fundushoogte is vastgesteld, omvatten de
handen het kindsdeel dat zich in de fundus bevindt.
• Interpretatie: Er wordt onderscheid gemaakt tussen de stuit (sacrum) en de schedel (caput). Een stuit
voelt aan als een zachte, onregelmatige massa die direct overgaat in de romp (geen nekgroeve) en bij
beweging de romp meebeweegt. Een schedel voelt rond, hard en begrensd aan. De schedel is
gescheiden van de romp door een duidelijke nekgroeve en kan onafhankelijk van de romp heen en weer
worden bewogen (ballottement).
Leopold II: Bepalen van de Rugligging en Kleine Delen
• Techniek: De onderzoeker blijft naar het gezicht van de vrouw gekeerd en plaatst beide vlakke handen
aan weerszijden van de uterus. Terwijl één hand tegendruk geeft (fixeert), palpeert de andere hand met
zachte, strijkende bewegingen de tegenoverliggende zijde van de baarmoeder. Dit wordt beurtelings
herhaald.
• Interpretatie: De zijde waar de meeste, egale weerstand wordt gevoeld (een brede, harde, gladde
vlakte) is de foetale rug (meestal links of rechtsvoor genoteerd als 'rug links' of 'rug rechts'). Aan de
tegenoverliggende zijde voelt de onderzoeker kleine, onregelmatige en beweeglijke uitsteeksels: de
kleine delen (extremiteiten).
Leopold III: Handgreep van Pawlik - Bepalen van het Voorliggende Deel
• Techniek: De onderzoeker omvat met de rechterhand, waarbij de duim wijd gespreid staat tegenover
de vingers, het voorliggende deel vlak boven de symfyse. Er wordt geprobeerd het voorliggende deel
zachtjes heen en weer te bewegen (ballotteren).
• Interpretatie: Indien het voorliggende deel hard, rond en ballotteerbaar is, betreet het een schedel die
nog boven de bekkeningang ligt (cmibi). Indien het deel niet ballotteert maar vastzit, is er sprake van
indaling. Bij twijfel kan de onderzoeker de linkerhand op de fundus leggen en beide handen beurtelings
bewegen om de overdracht van de beweging te voelen.
Leopold IV: Bepalen van de Indaling van het Voorliggende Deel
• Techniek: De onderzoeker draait zich om en staat met het gezicht naar de voeten van de zwangere. De
handen worden aaneengesloten aan weerszijden vlak op het onderste uterussegment geplaatst en
glijden in de richting van de bekkeningang. De zwangere wordt gevraagd rustig uit te ademen om de
