Basisboek Psychologie (Rigter) | Samenvatting Hoofdstuk 7
BASISBOEK PSYCHOLOGIE — JAKOP RIGTER
SAMENVATTING HOOFDSTUK 7
Wat Wij Willen: Motivatie
★ VOLLEDIG & BEGRIPPEN-CHECKER ★
1. Wat is Motivatie? Kernbegrippen en Fundamenteel Onderscheid
Motivatie vloeit af van het Latijnse movere, wat 'in beweging brengen' betekent. In de psychologie staat
het gelijk aan de beweegreden of de drijfveer achter ons gedrag. Het omvat alle innerlijke processen
(behoeften, wensen, doelen) die een mens of dier aanzetten tot actie, het gedrag richting geven en het
in stand houden. Motivatie vormt de 'motor' achter het menselijk handelen.
Behoefte versus Wens: Het Essentiële Verschil
Een van de belangrijkste didactische onderscheiden in Hoofdstuk 7 is de grens tussen een behoefte en
een wens:
Behoefte: Iets wat noodzakelijk is om te overleven, fysiek te herstellen of psychologisch adequaat te
functioneren. Wanneer een behoefte niet wordt bevredigd, leidt dit tot ernstige schade, ziekte,
psychische stoornissen of zelfs de dood. Voorbeelden: fysiologische behoeften (zuurstof, voedsel,
slaap) en de psychologische behoefte aan erbij horen/erkenning.
Wens of Verlangen: Iets wat iemand heel graag wil of nastreeft, maar wat geen acute
levensvoorwaarde is. Een wens wordt individueel en cultureel ingekleurd. Wanneer een wens niet
wordt vervuld, ervaart men teleurstelling, maar men wordt er niet fysiek ziek van en gaat er niet aan
dood (bv. de wens om de wereld rond te zeilen, een merk-jas te dragen of een specifiek diploma te
behalen).
💡 TENTAMEN-CASUS: Prestatiedrang & Extreme Uitdagingen
Prestatiedrang is de wens van een persoon om een zeer moeilijk maar gewenst doel te bereiken en daarin een
norm van uitmuntendheid na te streven.
Rigter illustreert dit met extreme duursporten: Mike Hall (fietste in 91 dagen de wereld rond, 320 km/dag),
Ralph Tuijn (roeide oceanen over voor goede doelen) en Jean Béliveau (liep 11 jaar lang rond de wereld voor
een VN-kinderprogramma).
Exameninzicht: Zodra een extreem doel behaald is, biedt het geen blijvende voldoening meer. Het
'aspiratieniveau' verschuift, waardoor de persoon steeds weer nieuwe extreme prikkels en controle-
uitdagingen zoekt.
Samenvatting — Hoofdstuk 7: Wat wij willen: motivatie
, Basisboek Psychologie (Rigter) | Samenvatting Hoofdstuk 7
2. De Indeling van Motivaties (Roy Baumeister)
Psycholoog Roy Baumeister deelt menselijke motivaties in drie evolutionaire en culturele
hoofdcategorieën in:
Categorie (Baumeister) Kernkenmerk & Aard Concrete Voorbeelden
1. Motivaties gedeeld met Overlevingsmechanismen en Eten, drinken, vermijden van
(vrijwel) alle dieren biologische driften. Biologisch pijn/schade, zoeken van plezier,
verankerd. nieuwsgierigheid en drang tot
controle.
2. Motivaties gedeeld met Gericht op het leven in een Verbondenheid (erbij horen / need to
sociale dieren groep, sociale structuur en belong), seks, agressie, verzorgen,
reproductie. opvoeden, helpen en genereus zijn.
3. Typisch menselijke Ontstaan doordat mensen in een Taal & praten, positieve eigenwaarde
(culturele) motivaties complexe cultuur met symbolen (zelfbeeld), vermijden van schuld,
en taal leven. moraliteit & waarden, succes/roem,
zingeving.
3. Kernmotieven Dicht bij de Praktijk van de Sociale Professional
A. De Behoefte aan Controle & Aangeleerde Hulpeloosheid
Mensen zijn tot op het bot gemotiveerd om controle te krijgen en te behouden over hun leven. Deze
controle-uiting heeft drie vormen: competentie (beheersen van vaardigheden), autonomie (zelfregie) en
het begrijpen/voorspellen van de omgeving. Er wordt onderscheid gemaakt tussen twee manieren van
controle uitoefenen:
Primaire controle: Het direct aanpassen of veranderen van de omgeving (of andere mensen) om het
eigen functioneren te optimaliseren (bv. een territorium afbakenen, een kamer naar eigen smaak
inrichten, invloed uitoefenen op je baas).
Secundaire controle: Het aanpassen van jezelf (eigen gedrag, gevoelens en opvattingen) aan
onveranderbare omstandigheden (bv. acceptatie van een handicap/rolstoel). Vormen zijn:
Voorspellingscontrole (toekomstige gebeurtenissen voorspellen) en Begripscontrole (de oorzaak van
gebeurtenissen begrijpen om onzekerheid te reduceren).
⚡ CRUCIAAL TENTAMEN-CONCEPT: Aangeleerde Hulpeloosheid (Seligman)
Aangeleerde hulpeloosheid is het verscheidene malen ervaren dat eigen gedrag geen enkele invloed heeft op
aanhoudende negatieve gebeurtenissen, waardoor een mens of dier leert dat hij 'machteloos' is.
Oorspronkelijk ontdekt bij honden (Peterson, Maier & Seligman): honden die onontkoombare
stroomschokken kregen, deden later — toen er wél een vluchtmogelijkheid (over een schotje springen)
Samenvatting — Hoofdstuk 7: Wat wij willen: motivatie
BASISBOEK PSYCHOLOGIE — JAKOP RIGTER
SAMENVATTING HOOFDSTUK 7
Wat Wij Willen: Motivatie
★ VOLLEDIG & BEGRIPPEN-CHECKER ★
1. Wat is Motivatie? Kernbegrippen en Fundamenteel Onderscheid
Motivatie vloeit af van het Latijnse movere, wat 'in beweging brengen' betekent. In de psychologie staat
het gelijk aan de beweegreden of de drijfveer achter ons gedrag. Het omvat alle innerlijke processen
(behoeften, wensen, doelen) die een mens of dier aanzetten tot actie, het gedrag richting geven en het
in stand houden. Motivatie vormt de 'motor' achter het menselijk handelen.
Behoefte versus Wens: Het Essentiële Verschil
Een van de belangrijkste didactische onderscheiden in Hoofdstuk 7 is de grens tussen een behoefte en
een wens:
Behoefte: Iets wat noodzakelijk is om te overleven, fysiek te herstellen of psychologisch adequaat te
functioneren. Wanneer een behoefte niet wordt bevredigd, leidt dit tot ernstige schade, ziekte,
psychische stoornissen of zelfs de dood. Voorbeelden: fysiologische behoeften (zuurstof, voedsel,
slaap) en de psychologische behoefte aan erbij horen/erkenning.
Wens of Verlangen: Iets wat iemand heel graag wil of nastreeft, maar wat geen acute
levensvoorwaarde is. Een wens wordt individueel en cultureel ingekleurd. Wanneer een wens niet
wordt vervuld, ervaart men teleurstelling, maar men wordt er niet fysiek ziek van en gaat er niet aan
dood (bv. de wens om de wereld rond te zeilen, een merk-jas te dragen of een specifiek diploma te
behalen).
💡 TENTAMEN-CASUS: Prestatiedrang & Extreme Uitdagingen
Prestatiedrang is de wens van een persoon om een zeer moeilijk maar gewenst doel te bereiken en daarin een
norm van uitmuntendheid na te streven.
Rigter illustreert dit met extreme duursporten: Mike Hall (fietste in 91 dagen de wereld rond, 320 km/dag),
Ralph Tuijn (roeide oceanen over voor goede doelen) en Jean Béliveau (liep 11 jaar lang rond de wereld voor
een VN-kinderprogramma).
Exameninzicht: Zodra een extreem doel behaald is, biedt het geen blijvende voldoening meer. Het
'aspiratieniveau' verschuift, waardoor de persoon steeds weer nieuwe extreme prikkels en controle-
uitdagingen zoekt.
Samenvatting — Hoofdstuk 7: Wat wij willen: motivatie
, Basisboek Psychologie (Rigter) | Samenvatting Hoofdstuk 7
2. De Indeling van Motivaties (Roy Baumeister)
Psycholoog Roy Baumeister deelt menselijke motivaties in drie evolutionaire en culturele
hoofdcategorieën in:
Categorie (Baumeister) Kernkenmerk & Aard Concrete Voorbeelden
1. Motivaties gedeeld met Overlevingsmechanismen en Eten, drinken, vermijden van
(vrijwel) alle dieren biologische driften. Biologisch pijn/schade, zoeken van plezier,
verankerd. nieuwsgierigheid en drang tot
controle.
2. Motivaties gedeeld met Gericht op het leven in een Verbondenheid (erbij horen / need to
sociale dieren groep, sociale structuur en belong), seks, agressie, verzorgen,
reproductie. opvoeden, helpen en genereus zijn.
3. Typisch menselijke Ontstaan doordat mensen in een Taal & praten, positieve eigenwaarde
(culturele) motivaties complexe cultuur met symbolen (zelfbeeld), vermijden van schuld,
en taal leven. moraliteit & waarden, succes/roem,
zingeving.
3. Kernmotieven Dicht bij de Praktijk van de Sociale Professional
A. De Behoefte aan Controle & Aangeleerde Hulpeloosheid
Mensen zijn tot op het bot gemotiveerd om controle te krijgen en te behouden over hun leven. Deze
controle-uiting heeft drie vormen: competentie (beheersen van vaardigheden), autonomie (zelfregie) en
het begrijpen/voorspellen van de omgeving. Er wordt onderscheid gemaakt tussen twee manieren van
controle uitoefenen:
Primaire controle: Het direct aanpassen of veranderen van de omgeving (of andere mensen) om het
eigen functioneren te optimaliseren (bv. een territorium afbakenen, een kamer naar eigen smaak
inrichten, invloed uitoefenen op je baas).
Secundaire controle: Het aanpassen van jezelf (eigen gedrag, gevoelens en opvattingen) aan
onveranderbare omstandigheden (bv. acceptatie van een handicap/rolstoel). Vormen zijn:
Voorspellingscontrole (toekomstige gebeurtenissen voorspellen) en Begripscontrole (de oorzaak van
gebeurtenissen begrijpen om onzekerheid te reduceren).
⚡ CRUCIAAL TENTAMEN-CONCEPT: Aangeleerde Hulpeloosheid (Seligman)
Aangeleerde hulpeloosheid is het verscheidene malen ervaren dat eigen gedrag geen enkele invloed heeft op
aanhoudende negatieve gebeurtenissen, waardoor een mens of dier leert dat hij 'machteloos' is.
Oorspronkelijk ontdekt bij honden (Peterson, Maier & Seligman): honden die onontkoombare
stroomschokken kregen, deden later — toen er wél een vluchtmogelijkheid (over een schotje springen)
Samenvatting — Hoofdstuk 7: Wat wij willen: motivatie
