NOTITIES LES 1 (H3)
Hersendelen
- Achterhoofd: Occipitaal
- Op je hoofd: Pariëtaal
- Voorhoofd: Frontaal
- Zijkanten van het hoofd: Temporaal
Mensen zien eerder boze gezichten dan blije
gezichten. Dit heeft er mee te maken dat we in boze gezichten gevaar zien (vb. smileys)
Video tegenovergestelde fiets:
- Man gaat proberen te fietsen op een fiets waarbij het stuur tegenovergesteld stuurt
- Hij denkt het makkelijk te kunnen, maar het lukt echt niet
- Hij weet hoe hij moet fietsen, maar hij begrijpt niet hoe met dit stuur
- Hij deed er 8 maanden over om het te leren en een kind maar 2 weken
- Een kind heeft veel meer neuroplasticiteit
- Dat je iets weet hoeft niet te betekenen dat je iets begrijpt
Approaches to psychology
Dit zijn een aantal psychologische stromingen. Ze komen terug in het verloop van deze
samenvatting van de lessen.
Nature vs. nuture
Om deze stromingen goed te kunnen snappen spreken we van 2 dingen:
- Nature (Aanleg): Dit gaat over alles wat biologisch en erfelijk is bepaald. Je wordt ermee
geboren. Denk hier aan genetica, temperament en IQ-potentiaal.
- Nurture (Opvoeding/Omgeving): Dit gaat over alle externe invloeden na de geboorte. Het
is wat je leert en meemaakt.
,Biologische psychologie
Uitgangspunten:
• De mens is een beschreven blad: De mens is ‘een beschreven blad’. Al bij de
conceptie wordt de erfelijke bagage, het DNA, van een mens vastgelegd. Dit bepaalt
voor een groot deel wat je kunt en wie je bent.
• Lichaam = Gedrag: Alles wat je denkt, voelt of doet, heeft een biologische oorzaak.
Dit kan komen door: Stofjes: Een teveel of tekort aan hormonen of
neurotransmitters (zoals dopamine). Ziekte: Een virus of een celafwijking.
Erfelijkheid: Genen die je van je ouders hebt gekregen.
• Zonder hersenen geen gedrag: Zonder hersenen is er geen gedrag. De hersenen zijn
het belangrijkste orgaan bij het sturen van gedrag, gedachten, emoties enz.
• De rol van de evolutie: Menselijk gedrag is niet toevallig. Ons gedrag is het resultaat
van miljoenen jaren ontwikkeling.
Evolutionaire psychologie
Uitgangspunten:
• Je brein is een product van de geschiedenis: Net zoals we rechtop zijn gaan lopen
omdat dat handig was, zijn onze hersenen ook veranderd door de tijd heen. Kenmerken
die onze voorouders hielpen om te overleven of voort te planten, zijn via natuurlijke
selectie (Darwin) aan ons doorgegeven.
• We lijken meer op elkaar dan we denken: Iedereen is uniek, maar de basis van onze
geest is bij alle mensen hetzelfde. We hebben allemaal universele "programma's" in ons
hoofd die ons helpen bij menselijke problemen (zoals een partner vinden of gevaar
herkennen).
• Het Zwitserse zakmes-principe: Je geest is geen normaal gereedschap, maar een
verzameling van gespecialiseerde gereedschappen (de Massive Modularity Hypothesis).
Elk "hulpstuk" heeft een eigen taak: Een mesje voor: "Pas op, een slang!" (Angst voor
gevaar). Een schaartje voor: "Is mijn partner wel trouw?" (Jaloersheid om je nageslacht
te beschermen). Een pincetje voor: "Wie kan ik vertrouwen?" (Sociale instincten).
• Snel en onbewust: Deze aanpassingen werken automatisch. Je hoeft niet diep na te
denken als je een slang ziet; je lichaam reageert al voordat je het doorhebt. Dit zijn
instincten die vroeger het verschil maakten tussen leven en dood.
Darwins theorie
1. Natuurlijke Selectie: De strijd om te overleven
Darwin stelde dat de natuur een soort afvalrace is.
• Beperkte middelen: Er is niet genoeg eten en ruimte voor iedereen.
• Variatie: Binnen een soort zijn er altijd verschillen (de een is sneller, de ander heeft
een dikkere vacht).
• Survival of the Fittest: "Fit" betekent hier passend. De dieren die het beste
aansluiten op hun omgeving, overleven en krijgen de meeste kinderen. Zo worden
hun goede eigenschappen doorgegeven.
,2. Seksuele Selectie: De strijd om de beste partner
Soms hebben dieren kenmerken die onhandig zijn om te overleven (denk aan de zware,
opvallende staart van een pauw), maar die toch blijven bestaan. Waarom?
• Aantrekkingskracht: Als het andere geslacht een kenmerk mooi vindt, krijgt dat dier
meer baby's. De "versiering" laat zien: "Ik heb zulke goede genen dat ik zelfs met
deze onhandige staart kan overleven."
• Seksueel Dimorfisme: Dit is het grote verschil in uiterlijk tussen mannetjes en
vrouwtjes (bijv. leeuw vs. leeuwin). Dit komt doordat mannetjes vaak moeten
vechten of pronken, terwijl vrouwtjes kieskeurig zijn omdat zij de meeste energie in
de jongen steken.
• Verschil man en vrouw: Eitjes (vrouw zijn duur) en sperma (man) is heel erg
goedkoop. Een vrouw stopt meer tijd in de voortplanting dan een man.
• Werking bij mensen: Deze theorie werkt bijna hetzelfde bij dieren als bij mensen.
Mannen (mensen) willen ook altijd groot, stoer en een beetje patserig overkomen
net als bij dieren mannetjes. Maar vrouwen (mensen) besteden we meer tijd aan ons
uiterlijk dan dieren vrouwtjes. Hoe komt het dat er een minder groot verschil zit in
seksueel gedrag van mensen dan bij dieren?
• Mogelijke verklaringen: Mannen (mensen) zijn ook kieskeurig als het gaat om
partner (bijv. leeftijd). Vrouwen zijn rond hun 22e het meest vruchtbaar. Een andere
verklaring is dat mannen (mensen) ook investeren in het nageslacht, bijvoorbeeld in
de vorm van geld. Hierdoor geven vrouwen voorkeur aan rijkere mannen.
3. Hoe herken je een 'Adaptatie' (Aanpassing)?
Niet alles aan ons lichaam is een nuttige aanpassing. Een echte adaptatie (zoals je ogen of
jaloezie) herken je hieraan:
1. Het is complex (bestaat uit veel onderdelen).
2. Het werkt automatisch (je hoeft er niet bij na te denken).
3. Het heeft een duidelijke functie (het helpt je overleven of voortplanten).
Na Darwin
1. Ethologie: Waarom doen dieren wat ze doen?
Onderzoekers zoals Konrad Lorenz ontdekten dat gedrag vaak geprogrammeerd is.
• Imprinting (Inprenting): Denk aan jonge eendjes die het eerste wat ze zien bewegen
als hun "moeder" beschouwen. Dit is een razendsnel leerproces in een korte, kritieke
periode.
2. Inclusive Fitness: Het draait niet alleen om jóú
Bill Hamilton vulde Darwin aan. Het gaat niet alleen om jouw eigen kinderen, maar om het
succes van jouw genen. Het doel van de natuur is om jouw genen door te geven aan de
volgende generatie. Dat kan op twee manieren:
• Als jij je broertje, zusje of neefje helpt te overleven, help je eigenlijk ook jouw eigen
DNA (want zij delen dat met jou).
, • Direct succes: Jij krijgt zelf kinderen
• Indirect succes: Je helpt familieleden (broers, zussen, neefjes) te overleven. Zij delen
namelijk een groot deel van jouw DNA.
• Samen = Inclusive Fitness
3. Vergelijkende psychologie: Wat maakt de mens uniek?
Hoewel we veel op dieren lijken, hebben wij twee unieke krachten:
• Cumulatieve cultuur: we nemen niet alleen dingen van elkaar over, maar brengen
ook verbeteringen aan.
• Shared intentionality: Wij kunnen heel goed samenwerken aan één gezamenlijk doel
(bijvoorbeeld: samen een huis bouwen).
4. Cognitieve archeologie
Cognitieve Archeologie: Het onderzoeken van oude spullen (zoals
botten en gereedschap) om te achterhalen hoe onze voorouders
dachten. Hiernaast staat een schema met belangrijke overgangen
die we hebben kunnen vinden op basis van de cognitieve
archeologie. Het zijn 5 belangrijke overgangen over de jaren heen.
5. Kritiek op evolutionaire psychologie
Niet iedereen is fan van de evolutionaire psychologie. Belangrijkste punten van kritiek zijn:
1. Te star: niet alles draait om aangeboren instincten
2. Verklaringen achteraf: Het is makkelijk om achteraf te zeggen dat gedrag "vast nuttig
was in de oertijd", maar je kunt het lastig bewijzen.
3. Naturalistic Fallacy: Alleen omdat iets "natuurlijk" is, betekent het niet dat het ook
"goed" is. (Bijvoorbeeld: agressie kan een evolutionaire basis hebben, maar dat
maakt het in onze maatschappij niet oké).
4. Te veel nadruk op genen: nog te weinig kennis van epi-genetica. Epi-genetica: je
genen bepalen niet alles; de wereld om je heen heeft ook direct invloed op hoe je
lichaam en geest werken.
Ons brein in een notendop
Je brein is bij alles betrokken: wat je doet, voelt, denkt en zelfs als je droomt. Het staat nooit
stil, ook niet als je slaapt.
De twee soorten stoffen
Je kunt je brein verdelen in twee hoofdkleuren met elk een eigen taak:
• Grijze stof: De "computers" die informatie verwerken. Hier wordt nagedacht en
beslist.
• Witte stof: De "kabels" die informatie doorsturen naar andere delen van je brein.
De bewoners van je brein: Hersencellen: Je brein bestaat uit een enorme hoeveelheid cellen
(ongeveer 160 miljard!). Er zijn twee belangrijke soorten:
Hersendelen
- Achterhoofd: Occipitaal
- Op je hoofd: Pariëtaal
- Voorhoofd: Frontaal
- Zijkanten van het hoofd: Temporaal
Mensen zien eerder boze gezichten dan blije
gezichten. Dit heeft er mee te maken dat we in boze gezichten gevaar zien (vb. smileys)
Video tegenovergestelde fiets:
- Man gaat proberen te fietsen op een fiets waarbij het stuur tegenovergesteld stuurt
- Hij denkt het makkelijk te kunnen, maar het lukt echt niet
- Hij weet hoe hij moet fietsen, maar hij begrijpt niet hoe met dit stuur
- Hij deed er 8 maanden over om het te leren en een kind maar 2 weken
- Een kind heeft veel meer neuroplasticiteit
- Dat je iets weet hoeft niet te betekenen dat je iets begrijpt
Approaches to psychology
Dit zijn een aantal psychologische stromingen. Ze komen terug in het verloop van deze
samenvatting van de lessen.
Nature vs. nuture
Om deze stromingen goed te kunnen snappen spreken we van 2 dingen:
- Nature (Aanleg): Dit gaat over alles wat biologisch en erfelijk is bepaald. Je wordt ermee
geboren. Denk hier aan genetica, temperament en IQ-potentiaal.
- Nurture (Opvoeding/Omgeving): Dit gaat over alle externe invloeden na de geboorte. Het
is wat je leert en meemaakt.
,Biologische psychologie
Uitgangspunten:
• De mens is een beschreven blad: De mens is ‘een beschreven blad’. Al bij de
conceptie wordt de erfelijke bagage, het DNA, van een mens vastgelegd. Dit bepaalt
voor een groot deel wat je kunt en wie je bent.
• Lichaam = Gedrag: Alles wat je denkt, voelt of doet, heeft een biologische oorzaak.
Dit kan komen door: Stofjes: Een teveel of tekort aan hormonen of
neurotransmitters (zoals dopamine). Ziekte: Een virus of een celafwijking.
Erfelijkheid: Genen die je van je ouders hebt gekregen.
• Zonder hersenen geen gedrag: Zonder hersenen is er geen gedrag. De hersenen zijn
het belangrijkste orgaan bij het sturen van gedrag, gedachten, emoties enz.
• De rol van de evolutie: Menselijk gedrag is niet toevallig. Ons gedrag is het resultaat
van miljoenen jaren ontwikkeling.
Evolutionaire psychologie
Uitgangspunten:
• Je brein is een product van de geschiedenis: Net zoals we rechtop zijn gaan lopen
omdat dat handig was, zijn onze hersenen ook veranderd door de tijd heen. Kenmerken
die onze voorouders hielpen om te overleven of voort te planten, zijn via natuurlijke
selectie (Darwin) aan ons doorgegeven.
• We lijken meer op elkaar dan we denken: Iedereen is uniek, maar de basis van onze
geest is bij alle mensen hetzelfde. We hebben allemaal universele "programma's" in ons
hoofd die ons helpen bij menselijke problemen (zoals een partner vinden of gevaar
herkennen).
• Het Zwitserse zakmes-principe: Je geest is geen normaal gereedschap, maar een
verzameling van gespecialiseerde gereedschappen (de Massive Modularity Hypothesis).
Elk "hulpstuk" heeft een eigen taak: Een mesje voor: "Pas op, een slang!" (Angst voor
gevaar). Een schaartje voor: "Is mijn partner wel trouw?" (Jaloersheid om je nageslacht
te beschermen). Een pincetje voor: "Wie kan ik vertrouwen?" (Sociale instincten).
• Snel en onbewust: Deze aanpassingen werken automatisch. Je hoeft niet diep na te
denken als je een slang ziet; je lichaam reageert al voordat je het doorhebt. Dit zijn
instincten die vroeger het verschil maakten tussen leven en dood.
Darwins theorie
1. Natuurlijke Selectie: De strijd om te overleven
Darwin stelde dat de natuur een soort afvalrace is.
• Beperkte middelen: Er is niet genoeg eten en ruimte voor iedereen.
• Variatie: Binnen een soort zijn er altijd verschillen (de een is sneller, de ander heeft
een dikkere vacht).
• Survival of the Fittest: "Fit" betekent hier passend. De dieren die het beste
aansluiten op hun omgeving, overleven en krijgen de meeste kinderen. Zo worden
hun goede eigenschappen doorgegeven.
,2. Seksuele Selectie: De strijd om de beste partner
Soms hebben dieren kenmerken die onhandig zijn om te overleven (denk aan de zware,
opvallende staart van een pauw), maar die toch blijven bestaan. Waarom?
• Aantrekkingskracht: Als het andere geslacht een kenmerk mooi vindt, krijgt dat dier
meer baby's. De "versiering" laat zien: "Ik heb zulke goede genen dat ik zelfs met
deze onhandige staart kan overleven."
• Seksueel Dimorfisme: Dit is het grote verschil in uiterlijk tussen mannetjes en
vrouwtjes (bijv. leeuw vs. leeuwin). Dit komt doordat mannetjes vaak moeten
vechten of pronken, terwijl vrouwtjes kieskeurig zijn omdat zij de meeste energie in
de jongen steken.
• Verschil man en vrouw: Eitjes (vrouw zijn duur) en sperma (man) is heel erg
goedkoop. Een vrouw stopt meer tijd in de voortplanting dan een man.
• Werking bij mensen: Deze theorie werkt bijna hetzelfde bij dieren als bij mensen.
Mannen (mensen) willen ook altijd groot, stoer en een beetje patserig overkomen
net als bij dieren mannetjes. Maar vrouwen (mensen) besteden we meer tijd aan ons
uiterlijk dan dieren vrouwtjes. Hoe komt het dat er een minder groot verschil zit in
seksueel gedrag van mensen dan bij dieren?
• Mogelijke verklaringen: Mannen (mensen) zijn ook kieskeurig als het gaat om
partner (bijv. leeftijd). Vrouwen zijn rond hun 22e het meest vruchtbaar. Een andere
verklaring is dat mannen (mensen) ook investeren in het nageslacht, bijvoorbeeld in
de vorm van geld. Hierdoor geven vrouwen voorkeur aan rijkere mannen.
3. Hoe herken je een 'Adaptatie' (Aanpassing)?
Niet alles aan ons lichaam is een nuttige aanpassing. Een echte adaptatie (zoals je ogen of
jaloezie) herken je hieraan:
1. Het is complex (bestaat uit veel onderdelen).
2. Het werkt automatisch (je hoeft er niet bij na te denken).
3. Het heeft een duidelijke functie (het helpt je overleven of voortplanten).
Na Darwin
1. Ethologie: Waarom doen dieren wat ze doen?
Onderzoekers zoals Konrad Lorenz ontdekten dat gedrag vaak geprogrammeerd is.
• Imprinting (Inprenting): Denk aan jonge eendjes die het eerste wat ze zien bewegen
als hun "moeder" beschouwen. Dit is een razendsnel leerproces in een korte, kritieke
periode.
2. Inclusive Fitness: Het draait niet alleen om jóú
Bill Hamilton vulde Darwin aan. Het gaat niet alleen om jouw eigen kinderen, maar om het
succes van jouw genen. Het doel van de natuur is om jouw genen door te geven aan de
volgende generatie. Dat kan op twee manieren:
• Als jij je broertje, zusje of neefje helpt te overleven, help je eigenlijk ook jouw eigen
DNA (want zij delen dat met jou).
, • Direct succes: Jij krijgt zelf kinderen
• Indirect succes: Je helpt familieleden (broers, zussen, neefjes) te overleven. Zij delen
namelijk een groot deel van jouw DNA.
• Samen = Inclusive Fitness
3. Vergelijkende psychologie: Wat maakt de mens uniek?
Hoewel we veel op dieren lijken, hebben wij twee unieke krachten:
• Cumulatieve cultuur: we nemen niet alleen dingen van elkaar over, maar brengen
ook verbeteringen aan.
• Shared intentionality: Wij kunnen heel goed samenwerken aan één gezamenlijk doel
(bijvoorbeeld: samen een huis bouwen).
4. Cognitieve archeologie
Cognitieve Archeologie: Het onderzoeken van oude spullen (zoals
botten en gereedschap) om te achterhalen hoe onze voorouders
dachten. Hiernaast staat een schema met belangrijke overgangen
die we hebben kunnen vinden op basis van de cognitieve
archeologie. Het zijn 5 belangrijke overgangen over de jaren heen.
5. Kritiek op evolutionaire psychologie
Niet iedereen is fan van de evolutionaire psychologie. Belangrijkste punten van kritiek zijn:
1. Te star: niet alles draait om aangeboren instincten
2. Verklaringen achteraf: Het is makkelijk om achteraf te zeggen dat gedrag "vast nuttig
was in de oertijd", maar je kunt het lastig bewijzen.
3. Naturalistic Fallacy: Alleen omdat iets "natuurlijk" is, betekent het niet dat het ook
"goed" is. (Bijvoorbeeld: agressie kan een evolutionaire basis hebben, maar dat
maakt het in onze maatschappij niet oké).
4. Te veel nadruk op genen: nog te weinig kennis van epi-genetica. Epi-genetica: je
genen bepalen niet alles; de wereld om je heen heeft ook direct invloed op hoe je
lichaam en geest werken.
Ons brein in een notendop
Je brein is bij alles betrokken: wat je doet, voelt, denkt en zelfs als je droomt. Het staat nooit
stil, ook niet als je slaapt.
De twee soorten stoffen
Je kunt je brein verdelen in twee hoofdkleuren met elk een eigen taak:
• Grijze stof: De "computers" die informatie verwerken. Hier wordt nagedacht en
beslist.
• Witte stof: De "kabels" die informatie doorsturen naar andere delen van je brein.
De bewoners van je brein: Hersencellen: Je brein bestaat uit een enorme hoeveelheid cellen
(ongeveer 160 miljard!). Er zijn twee belangrijke soorten:
