MD-K 5.10 Tensieregulatie | Onderwijsdocument Moduledoel 11
MD-K 5.10 Tensieregulatie
Moduledoel 11. Je legt de fysiologie uit van de tensieregulatie buiten en
tijdens de zwangerschap.
1. Basisfysiologie van de Tensieregulatie buiten de Zwangerschap
De arteriële bloeddruk (tensie) is de druk die door het stromende bloed wordt uitgeoefend op de
wanden van de arteriële bloedvaten (Vander et al., 2022; Oudhoff, 2025). De gemiddelde arteriële druk
(Mean Arterial Pressure / MAP) vormt de drijvende kracht voor de weefselperfusie en wordt bepaald
door de combinatie van het hartminuutvolume (HMV / Cardiac Output - CO) en de totale perifere
vaatweerstand (TPVR / Systemic Vascular Resistance - SVR) (Vander et al., 2022; MD-K 5.10
Bloeddrukregulatie):
MAP = Cardiac Output (CO) × Systemic Vascular Resistance (SVR)
waarbij: CO = Slagvolume (SV) × Hartfrequentie (HF)
Om de bloeddruk binnen nauwe fysiologische grenzen stabiel te houden, beschikt het menselijk lichaam
over een verfijnd netwerk van sensoren (receptoren), integratiecentra (het cardiovasculair centrum in
de hersenstam) en effectoren (hart, gladde spiercellen van bloedvaten, nieren en endocriene klieren)
(Oudhoff, 2025; Vander et al., 2022). Onderscheid wordt gemaakt tussen acute korte-termijn regulatie
en duurzame lange-termijn regulatie.
1.1 Korte-termijn Regulatie: De Arteriële Baroreceptorreflex
De acute bloeddrukregulatie (seconden tot minuten) verlopen via de arteriële baroreceptorreflex.
Baroreceptoren zijn gespecialiseerde mechanoreceptoren in de vaatwand van de aortaboog (via de n.
vagus / CN X) en de sinus caroticus bij de bifurcatie van de a. carotis communis (via de n.
glossopharyngeus / CN IX) (Oudhoff, 2025; Vander et al., 2022).
Respons bij Hypotensie: Een daling van de arteriële druk vermindert de rek op de vaatwand,
waardoor de afvurende actiepotentiaalfrequentie naar de medulla oblongata afneemt. Dit leidt tot
activatie van het sympathische zenuwstelsel en remming van de parasympathicus. Het netto-effect
is een stijging van de hartfrequentie (positief chronotroop), toename van de myocardiale
contractiliteit (positief inotroop) en arteriolaire vasoconstrictie (stijging SVR) plus veneuze
constrictie (verhoogde veneuze retour), waardoor de bloeddruk acute herstelt (Oudhoff, 2025;
Vander et al., 2022).
Respons bij Hypertensie: Toegenomen rek stimuleert de baroreceptoren, wat leidt tot verhoogde
vagale stimulatie van de sinusknoop (bradycardie) en sympathicus-inhibitie, wat resulteert in
systemische vasodilatatie en daling van het HMV (Oudhoff, 2025).
Pagina 1
, MD-K 5.10 Tensieregulatie | Onderwijsdocument Moduledoel 11
1.2 Lange-termijn Regulatie: Plasmavolume & Nierfunctie
De lange-termijn regulatie (uren tot dagen/weken) van de bloeddruk berust op de controle van het
extracellulaire vloeistofvolume (ECFV) en het circulerend plasmavolume door de nieren (Vander et al.,
2022; Mfnp H11). Een stijging van het ECFV verhoogt de veneuze vulling van het hart, wat via het Frank-
Starling mechanisme het slagvolume en HMV verhoogt, wat uiteindelijk leidt tot een stijging van de
arteriële druk.
1.3 Hormonale Regelmechanismen buiten de Zwangerschap
Verscheidene hormonale assen spelen een sleutelrol bij de instelling van de vaatweerstand en het
vloeistofvolume (Oudhoff, 2025; Vander et al., 2022):
Hormoon Productielocatie Prikkel tot Afgifte Fysiologisch Effect Effect op
Bloeddruk
Renine- Nier (JGA) / Lever / Daling renale Ang II: krachtige vasoconstrictie, Stijging (↑↑)
Angiotensine- Longen / perfusiedruk, lage ADH-afgifte. Aldosteron: Na+ en
Aldosteron (RAAS) Bijnierschors NaCl-aanvoer macula H2O reabsorptie in
densa, sympathicus verzamelbuis.
Antidiuretisch Hypothalamus Verhoogde plasma- Inbouw aquaporine-2 in Stijging (↑)
Hormoon (ADH / (afgifte via osmolaliteit (> 285 verzamelbuis (waterretentie);
Vasopressine) neurohypofyse) mOsm/kg), V1a-receptor vasoconstrictie
hypovolemie
Atriaal Natriuretisch Atriumwand van het Overmatige rek van de Stimuleert natriurese en Daling (↓)
Peptide (ANP / ANF) hart boezemwand door diurese; remt renine- en
vloeistofovervulling aldosteronafgifte; systemische
vasodilatatie
Adrenaline / Bijniermerg Acute Verhoogt HF, SV en CO (β1- Stijging (↑)
Epinefrine fysieke/psychische receptoren); perifere
stress, sympathische vasoconstrictie (α1),
stimulatie vasodilatatie in skeletspier (β2)
Histamine Mestcellen en Weefselschade, Systemische arteriolaire Daling (↓)
basofiele ontstekingsreacties, vasodilatatie en verhoogde
granulocyten allergie vaatwandpermeabiliteit
2. Fysiologische Cardiovasculaire Adaptaties tijdens de Zwangerschap
De zwangerschap stelt het maternale cardiovasculaire stelsel bloot aan de meest ingrijpende
fysiologische aanpassingen uit het menselijk leven (Sanghavi & Rutherford, 2014; De Jonge et al., 2025;
Mayes, 2024). Deze adaptaties beginnen vrijwel direct na de conceptie en dienen om de metabole
behoeften van de groeiende foetus en placenta te garanderen en de moeder te beschermen tegen
bloedverlies durante partu.
Pagina 2
MD-K 5.10 Tensieregulatie
Moduledoel 11. Je legt de fysiologie uit van de tensieregulatie buiten en
tijdens de zwangerschap.
1. Basisfysiologie van de Tensieregulatie buiten de Zwangerschap
De arteriële bloeddruk (tensie) is de druk die door het stromende bloed wordt uitgeoefend op de
wanden van de arteriële bloedvaten (Vander et al., 2022; Oudhoff, 2025). De gemiddelde arteriële druk
(Mean Arterial Pressure / MAP) vormt de drijvende kracht voor de weefselperfusie en wordt bepaald
door de combinatie van het hartminuutvolume (HMV / Cardiac Output - CO) en de totale perifere
vaatweerstand (TPVR / Systemic Vascular Resistance - SVR) (Vander et al., 2022; MD-K 5.10
Bloeddrukregulatie):
MAP = Cardiac Output (CO) × Systemic Vascular Resistance (SVR)
waarbij: CO = Slagvolume (SV) × Hartfrequentie (HF)
Om de bloeddruk binnen nauwe fysiologische grenzen stabiel te houden, beschikt het menselijk lichaam
over een verfijnd netwerk van sensoren (receptoren), integratiecentra (het cardiovasculair centrum in
de hersenstam) en effectoren (hart, gladde spiercellen van bloedvaten, nieren en endocriene klieren)
(Oudhoff, 2025; Vander et al., 2022). Onderscheid wordt gemaakt tussen acute korte-termijn regulatie
en duurzame lange-termijn regulatie.
1.1 Korte-termijn Regulatie: De Arteriële Baroreceptorreflex
De acute bloeddrukregulatie (seconden tot minuten) verlopen via de arteriële baroreceptorreflex.
Baroreceptoren zijn gespecialiseerde mechanoreceptoren in de vaatwand van de aortaboog (via de n.
vagus / CN X) en de sinus caroticus bij de bifurcatie van de a. carotis communis (via de n.
glossopharyngeus / CN IX) (Oudhoff, 2025; Vander et al., 2022).
Respons bij Hypotensie: Een daling van de arteriële druk vermindert de rek op de vaatwand,
waardoor de afvurende actiepotentiaalfrequentie naar de medulla oblongata afneemt. Dit leidt tot
activatie van het sympathische zenuwstelsel en remming van de parasympathicus. Het netto-effect
is een stijging van de hartfrequentie (positief chronotroop), toename van de myocardiale
contractiliteit (positief inotroop) en arteriolaire vasoconstrictie (stijging SVR) plus veneuze
constrictie (verhoogde veneuze retour), waardoor de bloeddruk acute herstelt (Oudhoff, 2025;
Vander et al., 2022).
Respons bij Hypertensie: Toegenomen rek stimuleert de baroreceptoren, wat leidt tot verhoogde
vagale stimulatie van de sinusknoop (bradycardie) en sympathicus-inhibitie, wat resulteert in
systemische vasodilatatie en daling van het HMV (Oudhoff, 2025).
Pagina 1
, MD-K 5.10 Tensieregulatie | Onderwijsdocument Moduledoel 11
1.2 Lange-termijn Regulatie: Plasmavolume & Nierfunctie
De lange-termijn regulatie (uren tot dagen/weken) van de bloeddruk berust op de controle van het
extracellulaire vloeistofvolume (ECFV) en het circulerend plasmavolume door de nieren (Vander et al.,
2022; Mfnp H11). Een stijging van het ECFV verhoogt de veneuze vulling van het hart, wat via het Frank-
Starling mechanisme het slagvolume en HMV verhoogt, wat uiteindelijk leidt tot een stijging van de
arteriële druk.
1.3 Hormonale Regelmechanismen buiten de Zwangerschap
Verscheidene hormonale assen spelen een sleutelrol bij de instelling van de vaatweerstand en het
vloeistofvolume (Oudhoff, 2025; Vander et al., 2022):
Hormoon Productielocatie Prikkel tot Afgifte Fysiologisch Effect Effect op
Bloeddruk
Renine- Nier (JGA) / Lever / Daling renale Ang II: krachtige vasoconstrictie, Stijging (↑↑)
Angiotensine- Longen / perfusiedruk, lage ADH-afgifte. Aldosteron: Na+ en
Aldosteron (RAAS) Bijnierschors NaCl-aanvoer macula H2O reabsorptie in
densa, sympathicus verzamelbuis.
Antidiuretisch Hypothalamus Verhoogde plasma- Inbouw aquaporine-2 in Stijging (↑)
Hormoon (ADH / (afgifte via osmolaliteit (> 285 verzamelbuis (waterretentie);
Vasopressine) neurohypofyse) mOsm/kg), V1a-receptor vasoconstrictie
hypovolemie
Atriaal Natriuretisch Atriumwand van het Overmatige rek van de Stimuleert natriurese en Daling (↓)
Peptide (ANP / ANF) hart boezemwand door diurese; remt renine- en
vloeistofovervulling aldosteronafgifte; systemische
vasodilatatie
Adrenaline / Bijniermerg Acute Verhoogt HF, SV en CO (β1- Stijging (↑)
Epinefrine fysieke/psychische receptoren); perifere
stress, sympathische vasoconstrictie (α1),
stimulatie vasodilatatie in skeletspier (β2)
Histamine Mestcellen en Weefselschade, Systemische arteriolaire Daling (↓)
basofiele ontstekingsreacties, vasodilatatie en verhoogde
granulocyten allergie vaatwandpermeabiliteit
2. Fysiologische Cardiovasculaire Adaptaties tijdens de Zwangerschap
De zwangerschap stelt het maternale cardiovasculaire stelsel bloot aan de meest ingrijpende
fysiologische aanpassingen uit het menselijk leven (Sanghavi & Rutherford, 2014; De Jonge et al., 2025;
Mayes, 2024). Deze adaptaties beginnen vrijwel direct na de conceptie en dienen om de metabole
behoeften van de groeiende foetus en placenta te garanderen en de moeder te beschermen tegen
bloedverlies durante partu.
Pagina 2
