Inleiding en geschiedenis van de psychologie – Samengevat
Videocollege hoofdstuk 1: foundational ideas from antiquity – p. 23 - 57
Belangrijke personen:
- Plato (Griekse filosoof)
- Aristoteles (Griekse filosoof)
- Alhazen (Islamitische filosoof)
- Avicenna (Islamitische filosoof)
Griekse filosofen p. 23-45
Socrates is belangrijk, omdat veel van zijn ideeën een grote invloed hebben gehad op
discussies over de psychologie en hoe wij nadenken over de psychologie.
Socrates schreef alleen zelf niks op, dus wat wij weten van hem komt via zijn leerlingen Plato
en zijn dienst leerling Aristoteles.
Niet vertellen hoe mensen moesten denken, maar mensen bevragen zodat zij zelf gaan
nadenken over hoe bepaalde zaken in elkaar zaten. Dit leidt bij Plato tot de ideeën van
rationalisme (= reden gebruiken om kennis en waarheid te ontdekken) en nativisme (=
kennis en ideeën zijn aangeboren, dus ontdekken van waarheid door te redeneren).
Plato (rationalisme, nativisme, idealisme)
Plato dacht na over kennis en waarheid (ware kennis). Filosofen dachten na over een
probleem met waarneming; we zijn het niet altijd eens. Hij maakte een onderscheid in zijn
idealisme tussen verschijningsvorm (= hoe de dingen zich aan je voor doen, dus wat je ziet)
en ideale vorm (= bevindt zich in je geest). Een voorbeeld hiervan is dat je in je omgeving
vaak ronde dingen ziet, maar dit zijn nooit perfecte cirkels. De enige perfect cirkel bestaat
alleen in je geest. Zoals je dingen ziet en ervaart dat is niet echt. Wat echt is zijn de idealen
die in je geest zitten.
De rol van de filosoof volgens Plato is het nadenken over hoe de wereld in elkaar zit en het
zoeken naar ideale vorm waardoor hij kon vertellen aan de andere mensen hoe het werkelijk
in elkaar zit en dat er iets achter zit aan hoe de wereld zich aan je voordoet.
Alleen door na te denken kom je achter de ideale vorm.
Volgens Plato bestaat de psyche (= geest/ziel) van mensen uit meerdere onderdelen:
- Rede: staat centraal en moet zorgen dat je lusten en plichten (die vaak
allebei een andere kant op willen) samen komen.
- Lusten: dingen die je wilt (bv. zin in eten) pulsen.
- Plichten/moed: verantwoordelijkheid naar andere en wilskracht om
dit uit te voeren morele plichten.
Kennis komt voort uit de geest door nadenken heb je waren kennis en je
waarneming is niet echt.
Aristoteles (empirisme)
Empirisme: ware kennis = observatie + classificatie
We zien dingen met een filter, maar we proberen een orde aan te brengen in onze observatie
(= classificatie). Bijvoorbeeld het indelen van dieren in diersoorten (= taxonomie).
,De geest filtert observaties door categorieën van ervaring (classificatie):
- Substantie (wat is het?)
- Kwantiteit (hoeveel)
- Kwaliteit (kleur, vorm)
- Plaats (waar)
- Tijd (wanneer)
- Relatie (bijv. groter-kleiner)
- Activiteit (wat doet het)
Ordening van zielen:
- Vegetatieve zielen: voeden en voortplanten planten
- Sensitieve zielen: sensaties, bewegen, geheugen, verbeelding dieren
- Rationele zielen: logisch redeneren alleen mensen
Islamitische filosofen p. 45-52
Alhazen Optica en visuele waarneming.
Hij had een mechanistische kijk op hoe het oog werkt. Zien is volgens hem iets passiefs.
Voorbeeld: camera obscura donkere kamer met een klein openingetje. Als je in deze
kamer gaat staan zie je klein wat er in de buitenwereld is. Licht valt op een persoon in de
buitenwereld en dit licht kaatst ook weer weg. Een aantal van deze
lichtstralen komen door de opening heen en wordt geprojecteerd in
de achterkant van de donkere kamer. Hierdoor krijg je een projectie
van deze persoon te zien, maar wel kleiner, vager en ondersteboven.
Dit is hoe het oog werkt en werd later door Descartes gebruikt.
Avicenna (Zelfbewustzijn)
Uitbreiding van Aristoteles’ functies van de ziel. Aristoteles beschreef de filters voor je
observatie, maar je kunt deze filters ook gebruiken om naar binnen te kijken (=introspectie).
- Externe zintuigen: zicht, gehoor, reuk, smaak, tast
- Interne zintuigen
o Combinatie
o Verbeelding, geheugen
o Inschatting: inschatting kansen en gevaren
o Neiging: handelingsimpulsen je bent ergens tot aangetrokken of juist niet.
Zelfs als je geen sensorische input hebt dan blijft er toch iets over, namelijk zelfbewustzijn
(floating man gedachte-experiment: als een mens zweeft in een ruimte zonder zwaartekracht
en licht, zou deze dan nog iets ervaren? Avicenna zegt ja: hij zou nog zelfbewustzijn hebben).
Plato en Avicenna zien de geest als actief, een plek waar de kennis zit en door beredeneren
weet je hoe de wereld in elkaar zit.
Aristoteles en Alhazen zijn gericht op de interactie tussen buiten- en binnenwereld. Wat er in
jouw geest zit komt door wat er van buiten naar binnen gaat en hoe dat wordt gefilterd
(geest = passief).
Formatieve toets H1
Welke oud-Griekse filosoof was de leermeester van Plato en is bekend om zijn rationalisme
en nativisme? Socrates.
,Welke oud-Griekse filosoof associëren we met empirisme? Aristoteles.
Welk onderdeel van Plato’s idealisme representeert de wereld zoals ze echt is (de essentie
der dingen)? De ideale vorm.
Welk onderdeel van de psyche is in Plato’s analogie van de wagenmenner het deel dat de
lusten en de plichten (de twee paarden) in balans moet houden? De rede.
Wat is in Aristoteles’ ordening van zielen de meest basale ziel, die de mogelijkheden van
voeden en voortplanting had? De vegetatieve ziel.
Wat is de rol van Aristoteles’ categorieën van ervaring van de geest (psyche)? Ze filteren
observaties van de dingen die we waarnemen.
Van welke Islamitische filosoof kennen we de experimenten met de camera obscura, die
dienden als voorbeeld voor hoe het oog werkt? Alhazen.
Hoe kennen we het gedachte-experiment waarmee Avicenna wilde laten zien dat
zelfbewustzijn bestaat onafhankelijk van zintuiglijke waarneming? De floating-man
gedachte-experiment.
Avicenna breidde Aristoteles’ functies van de ziel uit met welke belangrijke categorie?
Interne zintuigen (zoals inschatting en neiging).
Videocollege hoofdstuk 2: pioneering philosophers of mind – pagina 59 - 73
De ideeën van drie filosofen (Descartes, Locke en Leibniz) over lichaam, geest en kennis.
Wat is de relatie tussen lichaam en geest? & Hoe komen we tot kennis over de wereld?
René Descartes (mechanistische fysiologie + rationele ziel = dualisme)
Wilde zekere kennis. Mensen hebben verschillende meningen over hoe de wereld in elkaar
zit. Descartes vond dat ze hun hierdoor dus niet kon vertrouwen, dus moet hij zijn eigen
methoden ontwikkelen om kennis te verkrijgen. De enige die hij kan vertrouwen is hijzelf.
Methode voor het verkrijgen van zekere kennis:
1. Twijfel aan alles
2. Kennis: denken (deductie) boven sensorische ervaring (inductie)
3. Zoek simple natures: fundamentele eigenschappen van fysieke fenomenen waaraan
je niet kunt twijfelen in de fysieke wereld: extensie (neemt ruimte in, bijvoorbeeld
een mens) en beweging.
Galileo dingen om je heen hebben twee soorten kenmerken:
- Primaire kwaliteiten: vorm, hoeveelheid, beweging
- Secundaire kwaliteiten: zicht, geluid, gevoel (ontstaat alleen als mensen/dieren
ermee interacteren).
idealisme (verschijningsvorm en ideale vorm (Plato))
Fysica = het universum is gevuld met deeltjes (vuur, lucht, aarde) en deze hebben extensie en
beweging. Hierdoor is er geen leegte en de deeltjes hebben verschillende grootte.
Idee over perceptie.
Mechanistische fysiologie: het lichaam als machine.
Zenuwen zijn holle buizen waarin animal spirits (hersenvocht) stromen. Deze vloeistof
bestaat uit kleine deeltjes. Met dit idee van een lijf dat gevuld is met een vloeistof in de
zenuwen in relatie tot de hersenen, kon hij bepaald gedrag verklaren
, Reflex = stimulus (prikkel, externe wereld) + respons (gedrag organisme)
Deze reflex kon Descartes verklaren vanuit zijn mechanistische fysiologie.
Je hebt verschillende soorten reflexen:
- Automatisch (pijnreactie) deze soort kon hij helemaal verklaren vanuit zijn theorie;
- Aangeleerd (autorijden);
- Passies (emoties).
Door leren verandert je hersenstructuur waardoor die vloeistof anders gaat stromen en
hierdoor krijg je paden die steeds makkelijker worden bewandeld, dus een reflex.
Interactie interne- en externe wereld (prikkels van buitenaf die lijden tot bepaald gedrag)
& er is geen ziel nodig, want kan puur worden verklaard uit fysica. Hierdoor zou wat
Aristotelis zei te niet worden gedaan.
De rationele ziel kan niet weg verklaard worden met deze mechanistische fysiologie
Dualisme: aan zintuigen kun je twijfelen, maar Cogito Ergo Sum (ik denk dus ik besta) ik
kan aan alles twijfelen, maar dat ik of iemand twijfelt is zeker, dat wat twijfelt is de rationele
ziel (van Aristoteles).
Rationele ziel met aangeboren ideeën; er zijn ideeën in mijn geest die niet te verklaren zijn
door de buitenwereld (lijkt op Plato). Dus je hebt twee dingen in een mens: lichaam
(machine) en rationele geest zijn twee verschillende dingen.
Elisabeth van Bohemen: ‘Hoe interacteren het materiele lichaam en de immateriële
geest?’ Descartes antwoord: via de pijnappelklier (epifyse) het lichaam is dubbel (2 ogen,
2 armen, etc.), maar de ziel is één ding. Hij dacht dat de pijnappelklier ook maar één ding
was, dus hij vond dat daar de plek was waar lichaam en geest interacteren (interactief
dualisme).
Dus, Descartes: waar komt kennis in je geest vandaan?
- Mechanistische fysiologie: geest is passief Locke
- Interactief dualisme: geest is actief (reflex) Leibniz
John Locke p. 74-83
Ziel (aangeboren ideeën) is niet nodig voor kennis, dus hij verwerpt de rationele ziel. We
kunnen alles, ook de inhoud van je geest, verklaren door stimulus respons Sensaties +
reflecties (= combinaties van ervaringen die je hebt) = herinnering.
Soorten kennis: intuïtief (= ervaring zoals ze zijn, kleur rood), demonstratief (= kun je
uitleggen, wiskunde), sensitief (= krijg je via je ervaring/waarneming).
Simpele ideeën (vrij direct bijv. rood, rond, hard) combineren tot complexe ideeën (bijv.
appel, honger).
Dat combineren werkt door associatie van ideeën door: continuïteit (dicht in de tijd bij
elkaar, bijv. een ballon die je kapot ziet gaan en een knal horen) en gelijkenis is later
uitgewerkt door Hume.
Blinde persoon gedachte-experiment (Milyeaux) als een blind persoon de wereld kent op
basis van tast en vervolgens toch kan zien moet diegene opnieuw leren kijken.
Gottfried Leibniz p. 83-93
Alles bestaat uit levende organismes (monaden).
Videocollege hoofdstuk 1: foundational ideas from antiquity – p. 23 - 57
Belangrijke personen:
- Plato (Griekse filosoof)
- Aristoteles (Griekse filosoof)
- Alhazen (Islamitische filosoof)
- Avicenna (Islamitische filosoof)
Griekse filosofen p. 23-45
Socrates is belangrijk, omdat veel van zijn ideeën een grote invloed hebben gehad op
discussies over de psychologie en hoe wij nadenken over de psychologie.
Socrates schreef alleen zelf niks op, dus wat wij weten van hem komt via zijn leerlingen Plato
en zijn dienst leerling Aristoteles.
Niet vertellen hoe mensen moesten denken, maar mensen bevragen zodat zij zelf gaan
nadenken over hoe bepaalde zaken in elkaar zaten. Dit leidt bij Plato tot de ideeën van
rationalisme (= reden gebruiken om kennis en waarheid te ontdekken) en nativisme (=
kennis en ideeën zijn aangeboren, dus ontdekken van waarheid door te redeneren).
Plato (rationalisme, nativisme, idealisme)
Plato dacht na over kennis en waarheid (ware kennis). Filosofen dachten na over een
probleem met waarneming; we zijn het niet altijd eens. Hij maakte een onderscheid in zijn
idealisme tussen verschijningsvorm (= hoe de dingen zich aan je voor doen, dus wat je ziet)
en ideale vorm (= bevindt zich in je geest). Een voorbeeld hiervan is dat je in je omgeving
vaak ronde dingen ziet, maar dit zijn nooit perfecte cirkels. De enige perfect cirkel bestaat
alleen in je geest. Zoals je dingen ziet en ervaart dat is niet echt. Wat echt is zijn de idealen
die in je geest zitten.
De rol van de filosoof volgens Plato is het nadenken over hoe de wereld in elkaar zit en het
zoeken naar ideale vorm waardoor hij kon vertellen aan de andere mensen hoe het werkelijk
in elkaar zit en dat er iets achter zit aan hoe de wereld zich aan je voordoet.
Alleen door na te denken kom je achter de ideale vorm.
Volgens Plato bestaat de psyche (= geest/ziel) van mensen uit meerdere onderdelen:
- Rede: staat centraal en moet zorgen dat je lusten en plichten (die vaak
allebei een andere kant op willen) samen komen.
- Lusten: dingen die je wilt (bv. zin in eten) pulsen.
- Plichten/moed: verantwoordelijkheid naar andere en wilskracht om
dit uit te voeren morele plichten.
Kennis komt voort uit de geest door nadenken heb je waren kennis en je
waarneming is niet echt.
Aristoteles (empirisme)
Empirisme: ware kennis = observatie + classificatie
We zien dingen met een filter, maar we proberen een orde aan te brengen in onze observatie
(= classificatie). Bijvoorbeeld het indelen van dieren in diersoorten (= taxonomie).
,De geest filtert observaties door categorieën van ervaring (classificatie):
- Substantie (wat is het?)
- Kwantiteit (hoeveel)
- Kwaliteit (kleur, vorm)
- Plaats (waar)
- Tijd (wanneer)
- Relatie (bijv. groter-kleiner)
- Activiteit (wat doet het)
Ordening van zielen:
- Vegetatieve zielen: voeden en voortplanten planten
- Sensitieve zielen: sensaties, bewegen, geheugen, verbeelding dieren
- Rationele zielen: logisch redeneren alleen mensen
Islamitische filosofen p. 45-52
Alhazen Optica en visuele waarneming.
Hij had een mechanistische kijk op hoe het oog werkt. Zien is volgens hem iets passiefs.
Voorbeeld: camera obscura donkere kamer met een klein openingetje. Als je in deze
kamer gaat staan zie je klein wat er in de buitenwereld is. Licht valt op een persoon in de
buitenwereld en dit licht kaatst ook weer weg. Een aantal van deze
lichtstralen komen door de opening heen en wordt geprojecteerd in
de achterkant van de donkere kamer. Hierdoor krijg je een projectie
van deze persoon te zien, maar wel kleiner, vager en ondersteboven.
Dit is hoe het oog werkt en werd later door Descartes gebruikt.
Avicenna (Zelfbewustzijn)
Uitbreiding van Aristoteles’ functies van de ziel. Aristoteles beschreef de filters voor je
observatie, maar je kunt deze filters ook gebruiken om naar binnen te kijken (=introspectie).
- Externe zintuigen: zicht, gehoor, reuk, smaak, tast
- Interne zintuigen
o Combinatie
o Verbeelding, geheugen
o Inschatting: inschatting kansen en gevaren
o Neiging: handelingsimpulsen je bent ergens tot aangetrokken of juist niet.
Zelfs als je geen sensorische input hebt dan blijft er toch iets over, namelijk zelfbewustzijn
(floating man gedachte-experiment: als een mens zweeft in een ruimte zonder zwaartekracht
en licht, zou deze dan nog iets ervaren? Avicenna zegt ja: hij zou nog zelfbewustzijn hebben).
Plato en Avicenna zien de geest als actief, een plek waar de kennis zit en door beredeneren
weet je hoe de wereld in elkaar zit.
Aristoteles en Alhazen zijn gericht op de interactie tussen buiten- en binnenwereld. Wat er in
jouw geest zit komt door wat er van buiten naar binnen gaat en hoe dat wordt gefilterd
(geest = passief).
Formatieve toets H1
Welke oud-Griekse filosoof was de leermeester van Plato en is bekend om zijn rationalisme
en nativisme? Socrates.
,Welke oud-Griekse filosoof associëren we met empirisme? Aristoteles.
Welk onderdeel van Plato’s idealisme representeert de wereld zoals ze echt is (de essentie
der dingen)? De ideale vorm.
Welk onderdeel van de psyche is in Plato’s analogie van de wagenmenner het deel dat de
lusten en de plichten (de twee paarden) in balans moet houden? De rede.
Wat is in Aristoteles’ ordening van zielen de meest basale ziel, die de mogelijkheden van
voeden en voortplanting had? De vegetatieve ziel.
Wat is de rol van Aristoteles’ categorieën van ervaring van de geest (psyche)? Ze filteren
observaties van de dingen die we waarnemen.
Van welke Islamitische filosoof kennen we de experimenten met de camera obscura, die
dienden als voorbeeld voor hoe het oog werkt? Alhazen.
Hoe kennen we het gedachte-experiment waarmee Avicenna wilde laten zien dat
zelfbewustzijn bestaat onafhankelijk van zintuiglijke waarneming? De floating-man
gedachte-experiment.
Avicenna breidde Aristoteles’ functies van de ziel uit met welke belangrijke categorie?
Interne zintuigen (zoals inschatting en neiging).
Videocollege hoofdstuk 2: pioneering philosophers of mind – pagina 59 - 73
De ideeën van drie filosofen (Descartes, Locke en Leibniz) over lichaam, geest en kennis.
Wat is de relatie tussen lichaam en geest? & Hoe komen we tot kennis over de wereld?
René Descartes (mechanistische fysiologie + rationele ziel = dualisme)
Wilde zekere kennis. Mensen hebben verschillende meningen over hoe de wereld in elkaar
zit. Descartes vond dat ze hun hierdoor dus niet kon vertrouwen, dus moet hij zijn eigen
methoden ontwikkelen om kennis te verkrijgen. De enige die hij kan vertrouwen is hijzelf.
Methode voor het verkrijgen van zekere kennis:
1. Twijfel aan alles
2. Kennis: denken (deductie) boven sensorische ervaring (inductie)
3. Zoek simple natures: fundamentele eigenschappen van fysieke fenomenen waaraan
je niet kunt twijfelen in de fysieke wereld: extensie (neemt ruimte in, bijvoorbeeld
een mens) en beweging.
Galileo dingen om je heen hebben twee soorten kenmerken:
- Primaire kwaliteiten: vorm, hoeveelheid, beweging
- Secundaire kwaliteiten: zicht, geluid, gevoel (ontstaat alleen als mensen/dieren
ermee interacteren).
idealisme (verschijningsvorm en ideale vorm (Plato))
Fysica = het universum is gevuld met deeltjes (vuur, lucht, aarde) en deze hebben extensie en
beweging. Hierdoor is er geen leegte en de deeltjes hebben verschillende grootte.
Idee over perceptie.
Mechanistische fysiologie: het lichaam als machine.
Zenuwen zijn holle buizen waarin animal spirits (hersenvocht) stromen. Deze vloeistof
bestaat uit kleine deeltjes. Met dit idee van een lijf dat gevuld is met een vloeistof in de
zenuwen in relatie tot de hersenen, kon hij bepaald gedrag verklaren
, Reflex = stimulus (prikkel, externe wereld) + respons (gedrag organisme)
Deze reflex kon Descartes verklaren vanuit zijn mechanistische fysiologie.
Je hebt verschillende soorten reflexen:
- Automatisch (pijnreactie) deze soort kon hij helemaal verklaren vanuit zijn theorie;
- Aangeleerd (autorijden);
- Passies (emoties).
Door leren verandert je hersenstructuur waardoor die vloeistof anders gaat stromen en
hierdoor krijg je paden die steeds makkelijker worden bewandeld, dus een reflex.
Interactie interne- en externe wereld (prikkels van buitenaf die lijden tot bepaald gedrag)
& er is geen ziel nodig, want kan puur worden verklaard uit fysica. Hierdoor zou wat
Aristotelis zei te niet worden gedaan.
De rationele ziel kan niet weg verklaard worden met deze mechanistische fysiologie
Dualisme: aan zintuigen kun je twijfelen, maar Cogito Ergo Sum (ik denk dus ik besta) ik
kan aan alles twijfelen, maar dat ik of iemand twijfelt is zeker, dat wat twijfelt is de rationele
ziel (van Aristoteles).
Rationele ziel met aangeboren ideeën; er zijn ideeën in mijn geest die niet te verklaren zijn
door de buitenwereld (lijkt op Plato). Dus je hebt twee dingen in een mens: lichaam
(machine) en rationele geest zijn twee verschillende dingen.
Elisabeth van Bohemen: ‘Hoe interacteren het materiele lichaam en de immateriële
geest?’ Descartes antwoord: via de pijnappelklier (epifyse) het lichaam is dubbel (2 ogen,
2 armen, etc.), maar de ziel is één ding. Hij dacht dat de pijnappelklier ook maar één ding
was, dus hij vond dat daar de plek was waar lichaam en geest interacteren (interactief
dualisme).
Dus, Descartes: waar komt kennis in je geest vandaan?
- Mechanistische fysiologie: geest is passief Locke
- Interactief dualisme: geest is actief (reflex) Leibniz
John Locke p. 74-83
Ziel (aangeboren ideeën) is niet nodig voor kennis, dus hij verwerpt de rationele ziel. We
kunnen alles, ook de inhoud van je geest, verklaren door stimulus respons Sensaties +
reflecties (= combinaties van ervaringen die je hebt) = herinnering.
Soorten kennis: intuïtief (= ervaring zoals ze zijn, kleur rood), demonstratief (= kun je
uitleggen, wiskunde), sensitief (= krijg je via je ervaring/waarneming).
Simpele ideeën (vrij direct bijv. rood, rond, hard) combineren tot complexe ideeën (bijv.
appel, honger).
Dat combineren werkt door associatie van ideeën door: continuïteit (dicht in de tijd bij
elkaar, bijv. een ballon die je kapot ziet gaan en een knal horen) en gelijkenis is later
uitgewerkt door Hume.
Blinde persoon gedachte-experiment (Milyeaux) als een blind persoon de wereld kent op
basis van tast en vervolgens toch kan zien moet diegene opnieuw leren kijken.
Gottfried Leibniz p. 83-93
Alles bestaat uit levende organismes (monaden).
