Maatschappij-
leer
Klas: Vwo 5
Stof: SE1 Rechtsstaat
,2.1 Idee en oorsprong van de rechtsstaat
Rechtsstaat: Een staat waarin je als burger met grondrechten wordt beschermd tegen
machtsmisbruik en willekeur van de overheid.
De overheid beschermt burgers tegen elkaar.
Maar ook: burgers worden tegen de overheid beschermd.
Nederland is een:
Democratische rechtsstaat: Burgers mogen meedoen aan vrije verkiezingen en
kunnen zo indirect meebeslissen over politieke kwesties.
Sociale rechtsstaat: Er bestaan wetten en voorzieningen om de welvaart en het
welzijn van burgers te bevorderen.
Voordelen van de rechtsstaat:
Er is relatief veel sociale vrede en sociale cohesie: De samenhang in een
maatschappij.
Er is sprake van vertrouwen en wederkerigheid.
De overheid verwacht dat burgers zich aan de wet houden, maar burgers verwachten
dat ook van de overheid. Zo ontstaat er rechtszekerheid.
Hoe is de rechtsstaat ontstaan?
De eeuw van verlichting.
Boeren, arbeiders en de burgerij kwamen in opstand tegen onrecht.
Nieuwe kennis kon snel worden verspreid.
Geloof in de kracht van de rede.
Vrijheid als voorwaarde voor geluk.
Bij het ontbreken van regels om de schaarste bestaansmiddelen te beschermen dreigt er een
permanente oorlog van allen tegen allen: de strijd om het bestaan. Daarom moeten mensen
een sociaal contract sluiten, waarin ze tot afspraken komen om in natuurlijke vrijheid en
gelijkheid te kunnen leven.
, Sociaal contract:
Democratisch vastgestelde regels leiden tot een sociaal contract tussen burgers en
(gekozen) bestuurders.
Staat als scheidsrechter.
Overheid heeft geweldsmonopolie, maar is gehouden aan afspraken die burgers en
overheid overeenkomen; staat is meester en knecht.
Burgers en de overheid accepteren hun rechten en plichten.
Grondbeginselen (voorwaarden van een rechtsstaat):
Het beginsel van grondrechten.
Het soevereiniteits- en democratiebeginsel (staten zijn gelijkwaardig en
onafhankelijk en hebben binnen hun eigen grenzen het hoogste gezag), (burgers
hebben gelijke mogelijkheden om invloed uit te oefenen op de overheid).
Het legaliteitsbeginsel (alles wat de overheid doet, moet gebaseerd zijn op een
wet en mag niet met terugwerkende kracht worden gebruikt).
Het beginsel van de trias politica.
Verenigde staten:
Sinds 1776 onafhankelijk van Engeland. Onafhankelijkheidsverklaring riep op tot
nieuwe samenleving, gebaseerd op vrijheid en gelijkheid.
Staatsmacht gebonden aan grondrechten van Bill of Rights.
Onafhankelijkheidsverklaring en Bill of Rights vormen samen de constitutie.
Europa:
In 1789: Franse revolutie. Strijdkreet: ‘’Vrijheid, gelijkheid, broederschap of de
dood!’’.
1791: De Verklaring van de Rechten van de Mens en Burger werd opgesteld.
1799: Napoleon pleegde staatsgreep. Frankrijk werd een verlichte dictatuur.
Verlichte dictatuur: Dictatuur waarin de machthebber in zekere mate rekening houdt met
de bevolking.
2.2 Grondwet en grondrechten
leer
Klas: Vwo 5
Stof: SE1 Rechtsstaat
,2.1 Idee en oorsprong van de rechtsstaat
Rechtsstaat: Een staat waarin je als burger met grondrechten wordt beschermd tegen
machtsmisbruik en willekeur van de overheid.
De overheid beschermt burgers tegen elkaar.
Maar ook: burgers worden tegen de overheid beschermd.
Nederland is een:
Democratische rechtsstaat: Burgers mogen meedoen aan vrije verkiezingen en
kunnen zo indirect meebeslissen over politieke kwesties.
Sociale rechtsstaat: Er bestaan wetten en voorzieningen om de welvaart en het
welzijn van burgers te bevorderen.
Voordelen van de rechtsstaat:
Er is relatief veel sociale vrede en sociale cohesie: De samenhang in een
maatschappij.
Er is sprake van vertrouwen en wederkerigheid.
De overheid verwacht dat burgers zich aan de wet houden, maar burgers verwachten
dat ook van de overheid. Zo ontstaat er rechtszekerheid.
Hoe is de rechtsstaat ontstaan?
De eeuw van verlichting.
Boeren, arbeiders en de burgerij kwamen in opstand tegen onrecht.
Nieuwe kennis kon snel worden verspreid.
Geloof in de kracht van de rede.
Vrijheid als voorwaarde voor geluk.
Bij het ontbreken van regels om de schaarste bestaansmiddelen te beschermen dreigt er een
permanente oorlog van allen tegen allen: de strijd om het bestaan. Daarom moeten mensen
een sociaal contract sluiten, waarin ze tot afspraken komen om in natuurlijke vrijheid en
gelijkheid te kunnen leven.
, Sociaal contract:
Democratisch vastgestelde regels leiden tot een sociaal contract tussen burgers en
(gekozen) bestuurders.
Staat als scheidsrechter.
Overheid heeft geweldsmonopolie, maar is gehouden aan afspraken die burgers en
overheid overeenkomen; staat is meester en knecht.
Burgers en de overheid accepteren hun rechten en plichten.
Grondbeginselen (voorwaarden van een rechtsstaat):
Het beginsel van grondrechten.
Het soevereiniteits- en democratiebeginsel (staten zijn gelijkwaardig en
onafhankelijk en hebben binnen hun eigen grenzen het hoogste gezag), (burgers
hebben gelijke mogelijkheden om invloed uit te oefenen op de overheid).
Het legaliteitsbeginsel (alles wat de overheid doet, moet gebaseerd zijn op een
wet en mag niet met terugwerkende kracht worden gebruikt).
Het beginsel van de trias politica.
Verenigde staten:
Sinds 1776 onafhankelijk van Engeland. Onafhankelijkheidsverklaring riep op tot
nieuwe samenleving, gebaseerd op vrijheid en gelijkheid.
Staatsmacht gebonden aan grondrechten van Bill of Rights.
Onafhankelijkheidsverklaring en Bill of Rights vormen samen de constitutie.
Europa:
In 1789: Franse revolutie. Strijdkreet: ‘’Vrijheid, gelijkheid, broederschap of de
dood!’’.
1791: De Verklaring van de Rechten van de Mens en Burger werd opgesteld.
1799: Napoleon pleegde staatsgreep. Frankrijk werd een verlichte dictatuur.
Verlichte dictatuur: Dictatuur waarin de machthebber in zekere mate rekening houdt met
de bevolking.
2.2 Grondwet en grondrechten
