,
,Deel 1 – Het gedrag in de klas
Hoofdstuk 1 – Het gedrag tijdens de eerste lessen
1.2 Wat is orde en wat is er voor nodig om orde te bereiken?
Orde is een functionele onderwijsconditie waarin leerlingen weten wat van hen wordt verwacht, zich kunnen
richten op de taak en de leerkracht het leerproces doelgericht kan sturen. Het gaat niet om absolute stilte,
maar om voorspelbaarheid, veiligheid, betrokkenheid en effectieve benutting van onderwijstijd.
Orde ontstaat vooral door preventief handelen:
duidelijke verwachtingen en routines;
consequente en voorspelbare reacties;
een veilige, respectvolle relatie;
doelgerichte lesstructuur.
De eerste lessen zijn bepalend voor de normvorming binnen de groep. Leerlingen onderzoeken impliciet welke
gedragingen worden geaccepteerd, welke grenzen gelden en hoe consequent de leerkracht reageert. De
leerkracht moet daarom vanaf het begin helder, rustig en betrouwbaar handelen.
1.3 Tien tips om orde te houden
1. Bereid lessen en overgangen zorgvuldig voor.
2. Formuleer verwachtingen concreet en observeerbaar.
3. Introduceer routines vanaf het begin.
4. Zorg voor een duidelijke lesstructuur.
5. Maak optimaal gebruik van onderwijstijd.
6. Reageer vroegtijdig op kleine verstoringen.
7. Blijf rustig en voorspelbaar.
8. Bekrachtig gewenst gedrag doelgericht.
9. Maak consequenties vooraf begrijpelijk.
10. Evalueer het eigen handelen en pas de aanpak aan.
Effectief orde houden betekent niet voortdurend corrigeren. Preventie heeft voorrang op interventie: hoe
duidelijker de context, instructie en verwachtingen, hoe kleiner de noodzaak tot correctie.
, Hoofdstuk 2 – Het gedrag van een groep
2.2 Wat is een goede werkrelatie?
Een goede werkrelatie is een professionele relatie waarin vertrouwen, wederzijds respect, duidelijkheid en
gezamenlijke gerichtheid op leren aanwezig zijn. De leerkracht combineert nabijheid met professionele
begrenzing.
Een effectieve werkrelatie wordt gekenmerkt door:
vertrouwen en psychologische veiligheid;
duidelijke professionele rollen;
erkenning van leerlingen;
hoge, realistische verwachtingen.
Een goede relatie betekent daarom niet dat de leerkracht voortdurend aardig of toegeeflijk moet zijn. Warmte
en begrenzing versterken elkaar wanneer zij voorspelbaar en proportioneel worden toegepast.
2.3 De basis leggen voor een goede werkrelatie
De relatie wordt vanaf de eerste interacties opgebouwd. Leerlingen vormen snel verwachtingen over de
betrouwbaarheid, deskundigheid en voorspelbaarheid van de leerkracht. Daarom zijn kleine dagelijkse
interacties pedagogisch relevant.
De basis bestaat uit:
leerlingen serieus nemen en aanspreken;
duidelijk maken wat gewenst gedrag is;
consequent handelen zonder onnodige machtsstrijd;
belangstelling tonen voor de leerling én diens leerproces.
De leerkracht heeft daarbij een actieve regulerende functie. Hij of zij organiseert de context waarin gewenst
gedrag waarschijnlijk wordt en probleemgedrag minder noodzakelijk wordt.
2.4 Wetmatigheden in de beginnende relatie tussen leerkracht en leerlingen
In een nieuwe groep ontstaat snel een patroon van verwachtingen en wederzijdse reacties. Leerlingen
observeren de leerkracht en testen impliciet grenzen; de leerkracht interpreteert gedrag en reageert daarop.
Deze interacties kunnen zichzelf versterken.
Belangrijke mechanismen zijn:
wederkerigheid: gedrag van de leerkracht beïnvloedt leerlinggedrag en omgekeerd;
verwachtingseffecten: verwachtingen kunnen het gedrag en de prestaties van leerlingen mede sturen;
consistentie: voorspelbare reacties vergroten duidelijkheid;
patroonvorming: herhaalde interacties kunnen snel vaste relatiepatronen worden.
Een beginnende leerkracht moet daarom voorkomen dat incidenteel gedrag direct wordt vastgelegd als een
stabiele eigenschap van een leerling. Gedrag moet in context worden geïnterpreteerd.
,Deel 1 – Het gedrag in de klas
Hoofdstuk 1 – Het gedrag tijdens de eerste lessen
1.2 Wat is orde en wat is er voor nodig om orde te bereiken?
Orde is een functionele onderwijsconditie waarin leerlingen weten wat van hen wordt verwacht, zich kunnen
richten op de taak en de leerkracht het leerproces doelgericht kan sturen. Het gaat niet om absolute stilte,
maar om voorspelbaarheid, veiligheid, betrokkenheid en effectieve benutting van onderwijstijd.
Orde ontstaat vooral door preventief handelen:
duidelijke verwachtingen en routines;
consequente en voorspelbare reacties;
een veilige, respectvolle relatie;
doelgerichte lesstructuur.
De eerste lessen zijn bepalend voor de normvorming binnen de groep. Leerlingen onderzoeken impliciet welke
gedragingen worden geaccepteerd, welke grenzen gelden en hoe consequent de leerkracht reageert. De
leerkracht moet daarom vanaf het begin helder, rustig en betrouwbaar handelen.
1.3 Tien tips om orde te houden
1. Bereid lessen en overgangen zorgvuldig voor.
2. Formuleer verwachtingen concreet en observeerbaar.
3. Introduceer routines vanaf het begin.
4. Zorg voor een duidelijke lesstructuur.
5. Maak optimaal gebruik van onderwijstijd.
6. Reageer vroegtijdig op kleine verstoringen.
7. Blijf rustig en voorspelbaar.
8. Bekrachtig gewenst gedrag doelgericht.
9. Maak consequenties vooraf begrijpelijk.
10. Evalueer het eigen handelen en pas de aanpak aan.
Effectief orde houden betekent niet voortdurend corrigeren. Preventie heeft voorrang op interventie: hoe
duidelijker de context, instructie en verwachtingen, hoe kleiner de noodzaak tot correctie.
, Hoofdstuk 2 – Het gedrag van een groep
2.2 Wat is een goede werkrelatie?
Een goede werkrelatie is een professionele relatie waarin vertrouwen, wederzijds respect, duidelijkheid en
gezamenlijke gerichtheid op leren aanwezig zijn. De leerkracht combineert nabijheid met professionele
begrenzing.
Een effectieve werkrelatie wordt gekenmerkt door:
vertrouwen en psychologische veiligheid;
duidelijke professionele rollen;
erkenning van leerlingen;
hoge, realistische verwachtingen.
Een goede relatie betekent daarom niet dat de leerkracht voortdurend aardig of toegeeflijk moet zijn. Warmte
en begrenzing versterken elkaar wanneer zij voorspelbaar en proportioneel worden toegepast.
2.3 De basis leggen voor een goede werkrelatie
De relatie wordt vanaf de eerste interacties opgebouwd. Leerlingen vormen snel verwachtingen over de
betrouwbaarheid, deskundigheid en voorspelbaarheid van de leerkracht. Daarom zijn kleine dagelijkse
interacties pedagogisch relevant.
De basis bestaat uit:
leerlingen serieus nemen en aanspreken;
duidelijk maken wat gewenst gedrag is;
consequent handelen zonder onnodige machtsstrijd;
belangstelling tonen voor de leerling én diens leerproces.
De leerkracht heeft daarbij een actieve regulerende functie. Hij of zij organiseert de context waarin gewenst
gedrag waarschijnlijk wordt en probleemgedrag minder noodzakelijk wordt.
2.4 Wetmatigheden in de beginnende relatie tussen leerkracht en leerlingen
In een nieuwe groep ontstaat snel een patroon van verwachtingen en wederzijdse reacties. Leerlingen
observeren de leerkracht en testen impliciet grenzen; de leerkracht interpreteert gedrag en reageert daarop.
Deze interacties kunnen zichzelf versterken.
Belangrijke mechanismen zijn:
wederkerigheid: gedrag van de leerkracht beïnvloedt leerlinggedrag en omgekeerd;
verwachtingseffecten: verwachtingen kunnen het gedrag en de prestaties van leerlingen mede sturen;
consistentie: voorspelbare reacties vergroten duidelijkheid;
patroonvorming: herhaalde interacties kunnen snel vaste relatiepatronen worden.
Een beginnende leerkracht moet daarom voorkomen dat incidenteel gedrag direct wordt vastgelegd als een
stabiele eigenschap van een leerling. Gedrag moet in context worden geïnterpreteerd.
