Algemene economische
basisprincipes en overheidsfinanciën
- De Jong. J., De Lange C.J., De Kam, C.a., Algemene economische basisprincipes en
Overheidsfinanciën, Groningen/Houten; Noordhoff, 7 e druk, 9789001836931,
hoofdstukken uit Algemene economische basisprincipes: de hoofdstukken 1, 5*, 6,7,8,9
*) Van hoofdstuk 5 alleen paragraaf 5.5, 5.6 en 5.7, hoofdstuk uit Overheidsfinanciën:
hoofdstuk 1.
1. Plaatsbepaling en basisbegrippen
Managers hebben grote invloed op de resultaten van hun bedrijf voor zover die afhankelijk
zijn van de prestaties van het bedrijf zelf op het gebied van bijvoorbeeld marketing, service
en onderzoek en ontwikkeling. Hoe beter zij de sterke kanten weten te benutten en de
zwakke kanten te verbeteren, hoe sterker hun bedrijf in de concurrentiestrijd zal staan.
(intern) Ook de externe omgeving is belangrijk.
1.1 Externe bedrijfsomgeving
Ondernemingen hebben de ontwikkeling van hun omzet en winst slechts gedeeltelijk zelf in
de hand. Hun succes is afhankelijk van hoe goed zij weten in te spelen op kansen en
bedreigingen die vanuit de externe omgeving op hen afkomen. Externe omgeving houdt in:
de factoren buiten de onderneming die gedrag en resultaat van de onderneming
beïnvloeden. Onder te verdelen in: macro-omgeving en directe-omgeving. De macro-
omgeving omvat de omgevingsfactoren die grote invloed op de ondernemingsresultaten
uitoefenen, maar die de onderneming zelf niet of nauwelijks kan beïnvloeden. De directe
omgeving bestaat uit de partijen op de in- en verkoopmarkten, waarmee de onderneming
dagelijks zaken doet.
Omgevingsfactoren hebben grote invloed op omzet en resultaat.
1.2 Het centrale economische probleem.
Het kernprobleem in de economie is schaarste. Schaarste houdt in: de spanning als gevolg
van de beperkte beschikbaarheid van alternatief aanwendbare middelen voor het voorzien in
een onbeperkt aantal behoeften. Daarbij is de vraag voor consumenten, bedrijven en
overheidsinstellingen: voor welke doelen kunnen zij hun schaarse middelen het best
gebruiken?
De middelen in de vorm van geld, tijd en productiemiddelen zijn alternatief aanwendbaar.
Zij zijn voor verschillende doelen bruikbaar, echter maar voor één doel inzetbaar. Dit houdt in
dat als ze daadwerkelijk voor een bepaald doel ingezet worden, ze niet meer voor iets
anders gebruikt kunnen worden. Elke keuze brengt dus kosten met zich mee in de vorm van
de opbrengsten van het best niet gekozen alternatief. Die gemiste opbrengsten heten
‘alternatieve kosten’ of opportunity costs. In de algemene economie worden de alternatieve
kosten van de gebruikte middelen als de kosten van de productie of consumptie beschouwd.
Het probleem bij schaarste is, welke goederen en diensten geproduceerd moeten worden
,om in de behoefte van consumenten te voorzien. Daarbij gaat het erom een zo hoog
mogelijke welvaart voor consumenten tot stand te brengen. Welvaart houdt in: de mate
waarin consumenten met behulp van schaarse, alternatief aanwenbare middelen in hun
behoefte kunnen voorzien. Welvaart wordt vaak gelijk gesteld aan de waarde van de
goederen en diensten die in een land worden geproduceerd, het bruto binnenlands
product. Overigens hoeven niet voor alle behoeften schaarse middelen te worden gebruikt.
Zgn. vrije goederen bijv. zonlicht. Deze staan onbeperkt ter beschikking, waardoor het
gebruik ervan geen keuzeprobleem met zich meebrengt.
1.3 Produceren en consumeren.
Om goederen en diensten te kunnen aanbieden, moeten deze eerst geproduceerd worden.
Voor productie zijn productiemiddelen nodig, de zgn. productiefactoren. Er zijn 4
productiefactoren:
1. Arbeid;
2. Kapitaal;
3. Natuur;
4. Ondernemerschap.
De consumenten stellen de productiefactoren tegen een beloning beschikbaar aan bedrijven.
Voor arbeid ontvangen consumenten loon. Voor kapitaal rente, voor natuur huur en pacht, en
voor ondernemerschap winst = primair inkomen. Primair inkomen is een inkomen waar een
tegenprestatie tegenover staat.
De manier waarop de afstemming van de productie in een land is georganiseerd noemt men
de economische orde. Hiertoe moeten vijf kernvragen worden beantwoord met betrekking
tot de productie en de behoefte van consumenten. Wie? Wat? Hoe? Waar? En voor Wie?
Er zijn twee manieren om deze vragen te beantwoorden: de productie kan geregeld worden
met behulp van het budgetmechanisme of met behulp van het marktmechanisme
Bij het budgetmechanisme beslist de overheid (parlement en gemeenteraad, beïnvloedbaar
door verkiezingen) welke goederen en diensten geproduceerd worden, op welke manier de
productie plaatsvindt en tegen welke prijs de goederen en diensten verkocht worden. Dit
wordt ook wel een planeconomie genoemd. Consumenten kunnen hierop geen invloed
uitoefenen.
Onder het marktmechanisme zijn omvang en samenstelling van de productie afhankelijk
van de beslissingen van individuele consumenten en producenten. De wensen van
producenten en consumenten worden op markten op elkaar afgestemd door de prijzen van
de goederen en diensten. Prijzen zorgen namelijk voor evenwicht tussen vraag en aanbod.
In een markteconomie bepaalt het marktmechanisme voor welke goederen en
productiefactoren gebruikt worden. Dit heet de allocatie van de productiefactoren.
Een combinatie tussen deze twee noemt men een gemengde economie.
1.4 Economische wetenschappen.
In de economische wetenschap bestudeert men het economisch handelen in een
maatschappij, dat wil zeggen de aanpak van keuzeproblemen. Economisch handelen houdt
in de manier waarop consumenten, producenten en overheden omgaan met schaarse,
alternatie aanwendbare middelen om hun doelstelling te bereiken. Algemeen economen
, gaan bij de algemene economie ervan uit dat consumenten, producenten en de overheid
naar maximaal haalbare doelstelling streven. Voor consumenten is dat de maximale
individuele welvaar, voor producenten de maximale winst en voor de overheid de maximale
maatschappelijke welvaart. Het vakgebied van algemene economie valt uiteen in drie dele:
Micro economie; hoe individuele consumenten en producenten omgaan met economische
keuzeproblemen. Belangrijke onderwerpen zijn het proces van prijsvorming van
producenten en productiefactoren en de vraag voor welke goederen en diensten de
beschikbare productiefactoren gebruikt moeten worden. Bij micro-economie zijn kosten,
alternatieve kosten: het geldbedrag dat het gebruik van productiemiddelen voor de meeste
winstgevende andere mogelijkheid zou hebben opgeleverd.
Meso economie; vraagstukken op bedrijfstakniveau; bedrijfstakken tegenover elkaar. Een
bedrijfstak bestaat uit bedrijven die dezelfde soorten producten met behulp van dezelfde
soorten productieprocessen voortbrengen. Concurrentieverhoudingen staan centraal.
Macro economie; vraagstukken op het niveau van een land als geheel, dus op landelijk en
internationaal niveau. Het gedrag van en de samenhang tussen zgn. geaggregeerde
grootheden. Inzicht in macro-economie helpt het management van bedrijven te beoordelen
hoe de verwachte ontwikkeling van de economie het resultaat van hun bedrijf beïnvloedt.
Monetaire econome en internationale economische betrekkingen zijn onderdelen van de
macro-economie. Monetaire economie gaat over de rol van geld in de economie. Belangrijk
om goede financiële beslissingen te kunnen nemen.
Internationale economische betrekkingen gaat over de internationale handel in goederen
en diensten en het financiële verkeer tussen landen.
1.5 Economische modellen
In de algemene economie maken we gebruik van modellen om de economische
werkelijkheid te bestuderen.
Ceteris Paribus Clausule: Hierbij wordt de waarde van de verklarende factoren die niet in
het model zijn opgenomen, constant verondersteld. Men maakt gebruik van deze clausule
om de gevolgen van één verandering te onderzoeken. Het houdt namelijk in dat één
variabele verandert, terwijl de rest constant blijft.
Veel economische modellen zijn wiskundig van aard. De vergelijkingen in deze modellen
beschrijven het verband tussen een aantal variabelen of grootheden. De variabelen in
wiskundige modellen zijn te onderscheiden in exogene en endogene grootheden.
Exogene grootheden: zijn niet afhankelijk van de andere grootheden in het wiskundige
model.
De waarde wordt bepaald door factoren buiten het model. In een model van de Nederlandse
economie is de omvang van de wereldhandel een exogene grootheid. =
Endogene grootheden: zijn wel afhankelijk van de andere grootheden in het wiskundige
model.
De waarde ervan kan met behulp van het model worden berekend. Bijvoorbeeld: C – 80%
van Y, C is hier een endogene grootheid.
basisprincipes en overheidsfinanciën
- De Jong. J., De Lange C.J., De Kam, C.a., Algemene economische basisprincipes en
Overheidsfinanciën, Groningen/Houten; Noordhoff, 7 e druk, 9789001836931,
hoofdstukken uit Algemene economische basisprincipes: de hoofdstukken 1, 5*, 6,7,8,9
*) Van hoofdstuk 5 alleen paragraaf 5.5, 5.6 en 5.7, hoofdstuk uit Overheidsfinanciën:
hoofdstuk 1.
1. Plaatsbepaling en basisbegrippen
Managers hebben grote invloed op de resultaten van hun bedrijf voor zover die afhankelijk
zijn van de prestaties van het bedrijf zelf op het gebied van bijvoorbeeld marketing, service
en onderzoek en ontwikkeling. Hoe beter zij de sterke kanten weten te benutten en de
zwakke kanten te verbeteren, hoe sterker hun bedrijf in de concurrentiestrijd zal staan.
(intern) Ook de externe omgeving is belangrijk.
1.1 Externe bedrijfsomgeving
Ondernemingen hebben de ontwikkeling van hun omzet en winst slechts gedeeltelijk zelf in
de hand. Hun succes is afhankelijk van hoe goed zij weten in te spelen op kansen en
bedreigingen die vanuit de externe omgeving op hen afkomen. Externe omgeving houdt in:
de factoren buiten de onderneming die gedrag en resultaat van de onderneming
beïnvloeden. Onder te verdelen in: macro-omgeving en directe-omgeving. De macro-
omgeving omvat de omgevingsfactoren die grote invloed op de ondernemingsresultaten
uitoefenen, maar die de onderneming zelf niet of nauwelijks kan beïnvloeden. De directe
omgeving bestaat uit de partijen op de in- en verkoopmarkten, waarmee de onderneming
dagelijks zaken doet.
Omgevingsfactoren hebben grote invloed op omzet en resultaat.
1.2 Het centrale economische probleem.
Het kernprobleem in de economie is schaarste. Schaarste houdt in: de spanning als gevolg
van de beperkte beschikbaarheid van alternatief aanwendbare middelen voor het voorzien in
een onbeperkt aantal behoeften. Daarbij is de vraag voor consumenten, bedrijven en
overheidsinstellingen: voor welke doelen kunnen zij hun schaarse middelen het best
gebruiken?
De middelen in de vorm van geld, tijd en productiemiddelen zijn alternatief aanwendbaar.
Zij zijn voor verschillende doelen bruikbaar, echter maar voor één doel inzetbaar. Dit houdt in
dat als ze daadwerkelijk voor een bepaald doel ingezet worden, ze niet meer voor iets
anders gebruikt kunnen worden. Elke keuze brengt dus kosten met zich mee in de vorm van
de opbrengsten van het best niet gekozen alternatief. Die gemiste opbrengsten heten
‘alternatieve kosten’ of opportunity costs. In de algemene economie worden de alternatieve
kosten van de gebruikte middelen als de kosten van de productie of consumptie beschouwd.
Het probleem bij schaarste is, welke goederen en diensten geproduceerd moeten worden
,om in de behoefte van consumenten te voorzien. Daarbij gaat het erom een zo hoog
mogelijke welvaart voor consumenten tot stand te brengen. Welvaart houdt in: de mate
waarin consumenten met behulp van schaarse, alternatief aanwenbare middelen in hun
behoefte kunnen voorzien. Welvaart wordt vaak gelijk gesteld aan de waarde van de
goederen en diensten die in een land worden geproduceerd, het bruto binnenlands
product. Overigens hoeven niet voor alle behoeften schaarse middelen te worden gebruikt.
Zgn. vrije goederen bijv. zonlicht. Deze staan onbeperkt ter beschikking, waardoor het
gebruik ervan geen keuzeprobleem met zich meebrengt.
1.3 Produceren en consumeren.
Om goederen en diensten te kunnen aanbieden, moeten deze eerst geproduceerd worden.
Voor productie zijn productiemiddelen nodig, de zgn. productiefactoren. Er zijn 4
productiefactoren:
1. Arbeid;
2. Kapitaal;
3. Natuur;
4. Ondernemerschap.
De consumenten stellen de productiefactoren tegen een beloning beschikbaar aan bedrijven.
Voor arbeid ontvangen consumenten loon. Voor kapitaal rente, voor natuur huur en pacht, en
voor ondernemerschap winst = primair inkomen. Primair inkomen is een inkomen waar een
tegenprestatie tegenover staat.
De manier waarop de afstemming van de productie in een land is georganiseerd noemt men
de economische orde. Hiertoe moeten vijf kernvragen worden beantwoord met betrekking
tot de productie en de behoefte van consumenten. Wie? Wat? Hoe? Waar? En voor Wie?
Er zijn twee manieren om deze vragen te beantwoorden: de productie kan geregeld worden
met behulp van het budgetmechanisme of met behulp van het marktmechanisme
Bij het budgetmechanisme beslist de overheid (parlement en gemeenteraad, beïnvloedbaar
door verkiezingen) welke goederen en diensten geproduceerd worden, op welke manier de
productie plaatsvindt en tegen welke prijs de goederen en diensten verkocht worden. Dit
wordt ook wel een planeconomie genoemd. Consumenten kunnen hierop geen invloed
uitoefenen.
Onder het marktmechanisme zijn omvang en samenstelling van de productie afhankelijk
van de beslissingen van individuele consumenten en producenten. De wensen van
producenten en consumenten worden op markten op elkaar afgestemd door de prijzen van
de goederen en diensten. Prijzen zorgen namelijk voor evenwicht tussen vraag en aanbod.
In een markteconomie bepaalt het marktmechanisme voor welke goederen en
productiefactoren gebruikt worden. Dit heet de allocatie van de productiefactoren.
Een combinatie tussen deze twee noemt men een gemengde economie.
1.4 Economische wetenschappen.
In de economische wetenschap bestudeert men het economisch handelen in een
maatschappij, dat wil zeggen de aanpak van keuzeproblemen. Economisch handelen houdt
in de manier waarop consumenten, producenten en overheden omgaan met schaarse,
alternatie aanwendbare middelen om hun doelstelling te bereiken. Algemeen economen
, gaan bij de algemene economie ervan uit dat consumenten, producenten en de overheid
naar maximaal haalbare doelstelling streven. Voor consumenten is dat de maximale
individuele welvaar, voor producenten de maximale winst en voor de overheid de maximale
maatschappelijke welvaart. Het vakgebied van algemene economie valt uiteen in drie dele:
Micro economie; hoe individuele consumenten en producenten omgaan met economische
keuzeproblemen. Belangrijke onderwerpen zijn het proces van prijsvorming van
producenten en productiefactoren en de vraag voor welke goederen en diensten de
beschikbare productiefactoren gebruikt moeten worden. Bij micro-economie zijn kosten,
alternatieve kosten: het geldbedrag dat het gebruik van productiemiddelen voor de meeste
winstgevende andere mogelijkheid zou hebben opgeleverd.
Meso economie; vraagstukken op bedrijfstakniveau; bedrijfstakken tegenover elkaar. Een
bedrijfstak bestaat uit bedrijven die dezelfde soorten producten met behulp van dezelfde
soorten productieprocessen voortbrengen. Concurrentieverhoudingen staan centraal.
Macro economie; vraagstukken op het niveau van een land als geheel, dus op landelijk en
internationaal niveau. Het gedrag van en de samenhang tussen zgn. geaggregeerde
grootheden. Inzicht in macro-economie helpt het management van bedrijven te beoordelen
hoe de verwachte ontwikkeling van de economie het resultaat van hun bedrijf beïnvloedt.
Monetaire econome en internationale economische betrekkingen zijn onderdelen van de
macro-economie. Monetaire economie gaat over de rol van geld in de economie. Belangrijk
om goede financiële beslissingen te kunnen nemen.
Internationale economische betrekkingen gaat over de internationale handel in goederen
en diensten en het financiële verkeer tussen landen.
1.5 Economische modellen
In de algemene economie maken we gebruik van modellen om de economische
werkelijkheid te bestuderen.
Ceteris Paribus Clausule: Hierbij wordt de waarde van de verklarende factoren die niet in
het model zijn opgenomen, constant verondersteld. Men maakt gebruik van deze clausule
om de gevolgen van één verandering te onderzoeken. Het houdt namelijk in dat één
variabele verandert, terwijl de rest constant blijft.
Veel economische modellen zijn wiskundig van aard. De vergelijkingen in deze modellen
beschrijven het verband tussen een aantal variabelen of grootheden. De variabelen in
wiskundige modellen zijn te onderscheiden in exogene en endogene grootheden.
Exogene grootheden: zijn niet afhankelijk van de andere grootheden in het wiskundige
model.
De waarde wordt bepaald door factoren buiten het model. In een model van de Nederlandse
economie is de omvang van de wereldhandel een exogene grootheid. =
Endogene grootheden: zijn wel afhankelijk van de andere grootheden in het wiskundige
model.
De waarde ervan kan met behulp van het model worden berekend. Bijvoorbeeld: C – 80%
van Y, C is hier een endogene grootheid.
