Maatschappijleer samenvatting hoofdstuk 3,
parlementaire democratie
3.1, wat is democratie?
1648 Vrede van Münster. Dit vredesverdrag maakte een einde aan
een lange tijd van conflicten en godsdienst twisten in Europa. Hierin
gingen we de soevereine staat erkennen. Soevereine staat die op
een bepaald gebied, duidelijk begrensd gebied het hoogste gezag
uitoefent en het geweldsmonopolie heeft. Een soevereine staat bepaalt
zelf hoe zij wordt bestuurd, welke wetten gelden en hoe zij haar
grondgebied beheert. Ze beslist autonoom over binnenlands bestuur,
economie, belastingen, defensie en migratie. Ook in het buitenland voert
ze haar eigen beleid, sluit ze verdragen en kiest ze met welke landen ze
samenwerkt. Alles bij elkaar betekent soevereiniteit dat een staat de
hoogste macht heeft binnen haar grenzen, tenzij ze er vrijwillig voor kiest
delen daarvan te delen of over te dragen.
Filosoof Thomas Hobbes weerlegde dat burgers belang hebben bij een
systeem van soevereine staten waarbij alle macht bij één vorst of heerser.
Politiek gaat over het maken van keuzes waaraan allen in een staat zijn
gebonden. Deze keuzes worden vastgesteld in wetten, die worden
uitgevoerd door ministers, ambtenaren, politie en leger. De politiek praat
meestal over algemeen belang, omdat veel mensen daar in het heden en
nu te maken mee hebben. Het nemen van politieke besluiten kost veel tijd,
er zijn namelijk verschillende oplossingsmogelijkheden. Dit vormt een
dilemma snel draadkrachtig en efficiënt besturen, of maximale
participatie van burgers in de politiek.
In een democratie gaat het om de macht van verlenen. Directe
democratie burgers zelf rechtstreeks beslissingen nemen over
wetten en beleid, zonder dat gekozen vertegenwoordigers dat voor hen
doen. Referendum is een volksstemming waarbij burgers
rechtstreeks ja of nee stemmen over een wet, maatregel of belangrijk
onderwerp, zodat de overheid weet wat de bevolking wil.
Indirecte democratie een vorm van democratie waarbij burgers
vertegenwoordigers kiezen (bijv. in het parlement) die namens hen
beslissingen nemen over wetten en beleid. Dit is praktischer dan een
directe democratie:
- Praktisch haalbaar: Burgers hoeven niet over elke wet of
maatregel zelf te stemmen, wat onwerkbaar zou zijn in grote landen.
- Expertise: Gekozen vertegenwoordigers kunnen zich verdiepen in
complexe onderwerpen waar veel kennis voor nodig is.
- Stabiliteit: Besluitvorming is minder impulsief en beter doordacht
dan wanneer elke beslissing via een volksstemming gaat.
- Tijd en efficiëntie: Burgers kunnen hun dagelijks leven leiden
terwijl politici continu beleid vormgeven.
,Kenmerken democratie:
- Individuele vrijheid;
- Politieke grondrechten;
- Politie en leger hebben wettelijk beperkte bevoegdheden;
- Onafhankelijke rechtspraak;
- Persvrijheid
Er zijn twee soorten democratieën. Parlementaire stelsels en presidentiële
stelsels. Bij een parlementair stelsel kiest de bevolking via verkiezingen
een parlement. Dit parlement is het hoogste machtsorgaan.
Landen met een koning als staats hoofd constitutionele
monarchie.
In een presidentiële democratie kiest de bevolking het parlement, als
staatshoofd. De president staat aan het hoofd van de regering, de
uitvoerende macht, mag ministers benoemen en ontslaan. Om zijn macht
te beperken is er ontbindingsrecht het recht om het parlement te
ontbinden.
Nederland is een parlementaire democratie met een constitutionele vorst.
De grondwet laat zien hoe belangrijk de waarden vrijheid en gelijkheid
voor en democratie zijn: iedereen mag meedoen en je mag zelf bepalen op
welke manier je gebruikmaakt van je politieke rechten. Je ziet dit in de
Grondwet.
- Taken en bevoegdheden van de drie politieke machten staan
omschreven;
- Alle Nederlanders vanaf 18 jaar hebben recht om te stemmen;
- De regels voor de politieke besluitvorming zijn vastgelegd;
- De overheid laat de media vrij.
In een dictatuur bepalen de machthebbers alles zelf, dit heet autoritaire
regimes of een dictatuur. Een basiskenmerk hiervan is dat de drie
machten: wetgevend, uitvoerend en rechtelijk. Niet van elkaar zijn
gescheiden, maar in de handen van een kleine groep mensen. Gewone
burgers hebben dus weinig invloed. Andere kenmerken:
- Geen onafhankelijke rechtspraak;
- Grondrechten worden niet gerespecteerd;
- Oppositiepartijen zijn vaak gebonden;
- Overheidsgeweld;
- Verkiezingsfraude met manipulatie en geweld;
- Geen persvrijheid en censuur.
Censuur als je informatie verspreid tegen het regime word je
gearresteerd.
Er zijn ideologische, religieuze en militaire autoritaire regimes.
Ideologische regimes zoals Noord-Korea en Cuba, daar heeft de
communistische partij alle macht en hebben burgers van weinig tot bijna
, geen individuele vrijheden. Er is spraken van indoctrinatie aanleren
van ideeën zonder ruimte voor eigen kritiek of twijfel.
Andere vorm is religieuze/ theocratie regime. Hierin is godsdienst
verheven tot staatsideologie. De bevolking mag er wel stemmen, ,aar de
niet-gekozen geestelijk leiders moeten alle politieke besluiten goedkeuren
en beslissen wie kandidaat mag zijn voor de verkiezingen.
Militaire regimes, hier heeft het leger alle macht en de leider is een
militair.
3.2, politieke stromingen
Bijna alle politieke partijen ontstaan vanuit een ideologie een
samenhangend geheel van ideeën over de mens en de gewenste
inrichting van de samenleving. Hierbij gaat het om:
- Welke normen en waarden staan centraal?
- Wat is de gewenste rol van de overheid op sociaaleconomisch
gebied? Mensen die voor een sterke, actieve rol van de overheid op
et gebied van economie, uitkeringen, onderwijs en gezondheidszorg.
Is links, links wil de ongelijkheid verminderen door voldoende
sociale voorzieningen aan te bieden voor mensen die dat nodig
hebben.
Rechts wil juist zo min mogelijk bemoeienis van de overheid op
sociaaleconomisch gebied: mensen zijn zelf verantwoordelijk voor
een beter bestaan. Zit een ideologie tussen links en rechts in
politieke midden.
Volgens het liberalisme, moet ieder individu optimaal kunnen ontplooien.
Mensen zijn niet gelijk maar wel gelijkwaardig. Persoonlijke en
economische vrijheid, individuele verantwoordelijkheid en tolerantie zijn
sleutelbegrippen in de liberale traditie.
Het liberalisme ontstond na de Franse revolutie (19e eeuw). Liberalen
kwamen in opstand tegen de onbeperkte macht van de koning.
Het socialisme benadrukt dat niet iedereen gelijke mogelijkheden heeft.
Mensen moeten solidair zijn: mensen met een hoger inkomen moeten
meer belasting betalen dan mensen die minder verdienen. Het socialisme
ontstond als reactie op de slechte werkomstandigheden van de arbeiders
in de 19e eeuw. Socialisten streefden naar gelijkheid.
- Communisten: wilden dat arbeiders door een revolutie alle macht
zouden overnemen.
- Sociaaldemocraten: wilden maatschappelijke verbeteringen
bereiken langs parlementaire weg.
De sociaaldemocraten van nu zijn niet tegen de vrijemarkteconomie, maar
vinden dat kennis, inkomen en macht eerlijker verdeeld moet worden.
Confessionele partijen richten zich op geloof, in Nederland vooral
christelijk. Het uitgangspunt is dat God een bedoeling met de wereld heeft
en dat de mens zich daarnaar moet richten. Het gaat uit van een
organische staatsopvatting: de samenleving is vergelijkbaar met het
menselijk lichaam.
De belangrijkste waarden voor de huidige christendemocraten zijn
rentmeesterschap, solidariteit en gespreide verantwoordelijkheid.
parlementaire democratie
3.1, wat is democratie?
1648 Vrede van Münster. Dit vredesverdrag maakte een einde aan
een lange tijd van conflicten en godsdienst twisten in Europa. Hierin
gingen we de soevereine staat erkennen. Soevereine staat die op
een bepaald gebied, duidelijk begrensd gebied het hoogste gezag
uitoefent en het geweldsmonopolie heeft. Een soevereine staat bepaalt
zelf hoe zij wordt bestuurd, welke wetten gelden en hoe zij haar
grondgebied beheert. Ze beslist autonoom over binnenlands bestuur,
economie, belastingen, defensie en migratie. Ook in het buitenland voert
ze haar eigen beleid, sluit ze verdragen en kiest ze met welke landen ze
samenwerkt. Alles bij elkaar betekent soevereiniteit dat een staat de
hoogste macht heeft binnen haar grenzen, tenzij ze er vrijwillig voor kiest
delen daarvan te delen of over te dragen.
Filosoof Thomas Hobbes weerlegde dat burgers belang hebben bij een
systeem van soevereine staten waarbij alle macht bij één vorst of heerser.
Politiek gaat over het maken van keuzes waaraan allen in een staat zijn
gebonden. Deze keuzes worden vastgesteld in wetten, die worden
uitgevoerd door ministers, ambtenaren, politie en leger. De politiek praat
meestal over algemeen belang, omdat veel mensen daar in het heden en
nu te maken mee hebben. Het nemen van politieke besluiten kost veel tijd,
er zijn namelijk verschillende oplossingsmogelijkheden. Dit vormt een
dilemma snel draadkrachtig en efficiënt besturen, of maximale
participatie van burgers in de politiek.
In een democratie gaat het om de macht van verlenen. Directe
democratie burgers zelf rechtstreeks beslissingen nemen over
wetten en beleid, zonder dat gekozen vertegenwoordigers dat voor hen
doen. Referendum is een volksstemming waarbij burgers
rechtstreeks ja of nee stemmen over een wet, maatregel of belangrijk
onderwerp, zodat de overheid weet wat de bevolking wil.
Indirecte democratie een vorm van democratie waarbij burgers
vertegenwoordigers kiezen (bijv. in het parlement) die namens hen
beslissingen nemen over wetten en beleid. Dit is praktischer dan een
directe democratie:
- Praktisch haalbaar: Burgers hoeven niet over elke wet of
maatregel zelf te stemmen, wat onwerkbaar zou zijn in grote landen.
- Expertise: Gekozen vertegenwoordigers kunnen zich verdiepen in
complexe onderwerpen waar veel kennis voor nodig is.
- Stabiliteit: Besluitvorming is minder impulsief en beter doordacht
dan wanneer elke beslissing via een volksstemming gaat.
- Tijd en efficiëntie: Burgers kunnen hun dagelijks leven leiden
terwijl politici continu beleid vormgeven.
,Kenmerken democratie:
- Individuele vrijheid;
- Politieke grondrechten;
- Politie en leger hebben wettelijk beperkte bevoegdheden;
- Onafhankelijke rechtspraak;
- Persvrijheid
Er zijn twee soorten democratieën. Parlementaire stelsels en presidentiële
stelsels. Bij een parlementair stelsel kiest de bevolking via verkiezingen
een parlement. Dit parlement is het hoogste machtsorgaan.
Landen met een koning als staats hoofd constitutionele
monarchie.
In een presidentiële democratie kiest de bevolking het parlement, als
staatshoofd. De president staat aan het hoofd van de regering, de
uitvoerende macht, mag ministers benoemen en ontslaan. Om zijn macht
te beperken is er ontbindingsrecht het recht om het parlement te
ontbinden.
Nederland is een parlementaire democratie met een constitutionele vorst.
De grondwet laat zien hoe belangrijk de waarden vrijheid en gelijkheid
voor en democratie zijn: iedereen mag meedoen en je mag zelf bepalen op
welke manier je gebruikmaakt van je politieke rechten. Je ziet dit in de
Grondwet.
- Taken en bevoegdheden van de drie politieke machten staan
omschreven;
- Alle Nederlanders vanaf 18 jaar hebben recht om te stemmen;
- De regels voor de politieke besluitvorming zijn vastgelegd;
- De overheid laat de media vrij.
In een dictatuur bepalen de machthebbers alles zelf, dit heet autoritaire
regimes of een dictatuur. Een basiskenmerk hiervan is dat de drie
machten: wetgevend, uitvoerend en rechtelijk. Niet van elkaar zijn
gescheiden, maar in de handen van een kleine groep mensen. Gewone
burgers hebben dus weinig invloed. Andere kenmerken:
- Geen onafhankelijke rechtspraak;
- Grondrechten worden niet gerespecteerd;
- Oppositiepartijen zijn vaak gebonden;
- Overheidsgeweld;
- Verkiezingsfraude met manipulatie en geweld;
- Geen persvrijheid en censuur.
Censuur als je informatie verspreid tegen het regime word je
gearresteerd.
Er zijn ideologische, religieuze en militaire autoritaire regimes.
Ideologische regimes zoals Noord-Korea en Cuba, daar heeft de
communistische partij alle macht en hebben burgers van weinig tot bijna
, geen individuele vrijheden. Er is spraken van indoctrinatie aanleren
van ideeën zonder ruimte voor eigen kritiek of twijfel.
Andere vorm is religieuze/ theocratie regime. Hierin is godsdienst
verheven tot staatsideologie. De bevolking mag er wel stemmen, ,aar de
niet-gekozen geestelijk leiders moeten alle politieke besluiten goedkeuren
en beslissen wie kandidaat mag zijn voor de verkiezingen.
Militaire regimes, hier heeft het leger alle macht en de leider is een
militair.
3.2, politieke stromingen
Bijna alle politieke partijen ontstaan vanuit een ideologie een
samenhangend geheel van ideeën over de mens en de gewenste
inrichting van de samenleving. Hierbij gaat het om:
- Welke normen en waarden staan centraal?
- Wat is de gewenste rol van de overheid op sociaaleconomisch
gebied? Mensen die voor een sterke, actieve rol van de overheid op
et gebied van economie, uitkeringen, onderwijs en gezondheidszorg.
Is links, links wil de ongelijkheid verminderen door voldoende
sociale voorzieningen aan te bieden voor mensen die dat nodig
hebben.
Rechts wil juist zo min mogelijk bemoeienis van de overheid op
sociaaleconomisch gebied: mensen zijn zelf verantwoordelijk voor
een beter bestaan. Zit een ideologie tussen links en rechts in
politieke midden.
Volgens het liberalisme, moet ieder individu optimaal kunnen ontplooien.
Mensen zijn niet gelijk maar wel gelijkwaardig. Persoonlijke en
economische vrijheid, individuele verantwoordelijkheid en tolerantie zijn
sleutelbegrippen in de liberale traditie.
Het liberalisme ontstond na de Franse revolutie (19e eeuw). Liberalen
kwamen in opstand tegen de onbeperkte macht van de koning.
Het socialisme benadrukt dat niet iedereen gelijke mogelijkheden heeft.
Mensen moeten solidair zijn: mensen met een hoger inkomen moeten
meer belasting betalen dan mensen die minder verdienen. Het socialisme
ontstond als reactie op de slechte werkomstandigheden van de arbeiders
in de 19e eeuw. Socialisten streefden naar gelijkheid.
- Communisten: wilden dat arbeiders door een revolutie alle macht
zouden overnemen.
- Sociaaldemocraten: wilden maatschappelijke verbeteringen
bereiken langs parlementaire weg.
De sociaaldemocraten van nu zijn niet tegen de vrijemarkteconomie, maar
vinden dat kennis, inkomen en macht eerlijker verdeeld moet worden.
Confessionele partijen richten zich op geloof, in Nederland vooral
christelijk. Het uitgangspunt is dat God een bedoeling met de wereld heeft
en dat de mens zich daarnaar moet richten. Het gaat uit van een
organische staatsopvatting: de samenleving is vergelijkbaar met het
menselijk lichaam.
De belangrijkste waarden voor de huidige christendemocraten zijn
rentmeesterschap, solidariteit en gespreide verantwoordelijkheid.
