Samenvatting Week 3 | Encyclopedie der Rechtswetenschap | VU | Jaar 1

Samenvatting Week 3 - Encyclopedie der
Rechtswetenschap


Cicero

Cicero’s zijnsleer = Cicero hanteert een rationalistische zijnsleer; hij volgt de Stoa
en zegt dat alles wat leeft zichzelf in stand houdt. ofwel alles heeft een
natuurlijke neiging tot zelfbehoud; ook volgt hij Aristoteles’ immanente zijnsleer
en zegt hij dat de materie onlosmakelijk is vermengd en verbonden met de
Ideeën zit’ volgens Cicero kan de mens via zijn rede de ethische
wetten/natuurrecht vinden en daarom moet hij leven in met overeenstemming
met zijn redelijke wezensnatuur
Cicero stelt dat de wereld wordt geregeerd door de “eeuwige wet”
Cicero’s kennisleer = volgens Cicero is de rede (het verstand) dé kennisbron en
kan de mens via zijn rede kennis hebben van het natuurrecht/ de ethische
wetten; op basis van je verstand kan je volgens Cicero de eeuwige wet begrijpen
Cicero’s mensbeeld = volgens Cicero is de mens een redelijk wezen en deelt hij
als enige wezen de rede met de goden, waardoor zij boven de andere wezens
staan; Volgens de Stoa zijn alle mensen gelijk, omdat ze allemaal beschikken
over een redelijk vermogen; alle mensen zijn moreel gezien gelijk, niet politiek
gezien
Daarom kan volgens Cicero zowel een slaaf als een keizer evenveel
wezensvrijheid hebben, namelijk omdat zij allebei gelijk zijn en beschikken over
een redelijk vermogen
Cicero’s societas humana houdt de hoogste gemeenschap in, waarin alle
mensen van het hele universum moeten worden gezien zien als één
gemeenschap
Volgens de Stoa maken alle mensen deel uit van de kosmopolis. Hiermee wordt
een universum bedoeld waar alle redelijke wezens lid van zijn. De hele wereld is
1 grote mensengemeenschap en dankzij onze rede wegen de mensen en
goden allemaal even zwaar. De beperkingen en onderscheidingen die zich in de
“waarneembare wereld” voordoen, stellen dus niks voor in de kosmopolis. Van
de kosmopolis zijn zowel de goden als de mensen lid van, in tegenstelling tot
Cicero’s societas humana, waarin alleen mensen tot de hoogste gemeenschap
behoren en niet de goden
De hoogste gemeenschap is volgens Cicero de societas humana, die slechts de
gehele mensheid omvat. Mensen zijn dus allemaal gelijk volgens Cicero
Volgens Cicero is de mens van nature een gemeenschapswezen. Volgens
Cicero verbindt taal mensen het meest
Cicero’s ethiek = de ethiek van Cicero is dezelfde als die van de Stoa
Je behoort dus wezensvrij te leven; dit bereik je door je niet te laten beïnvloeden
door je begeerten en emoties en ze uit te schakelen; door de redelijkheid kan je
je emoties onder controle houden

, Hij vindt dus eveneens als de Stoa: “Op de buitenwereld heb je geen controle
over, hoe je reageert wel”  Hij is dus ook gericht op de wezensvrijheid
De wezensvrijheid leidt de mens tot apathie (onaangeroerd zijn) en ataraxie
(ongestoordheid), en die leiden tot een staat van opperst gelukt
Cicero’s staatsleer = Cicero is aanhanger van de republiek; de republiek is de
zaak van het volk; er is dus geen sprake van machtsconcentratie bij één iemand
De kenmerken van een republiek die Cicero geeft, zijn dat:
 De staat gemeenschapsbezit is (“de zaak van het volk”)
 Gelijkheid en vrijheid als gedeelde waarde onder de mensen
(“volk”) zijn
 Het volk niet gedegradeerd mag worden tot een zaak (“volk is geen bezit”)
 Er een juridische grondslag is die de vrijheid van het volk waarborgt
 De rechtvaardigheid regeert. De meerderheid regeert niet ten koste van
de minderheid, maar iedereen moet dus zeggenschap hebben
Cicero’s republiek is geen democratie, want in een democratie bepaalt de
meerderheid ten koste van de minderheid. De minderheid is dan een “zaak” en
dat is tegen Cicero’s leer
Cicero’s republiek kan wel een voorloper van de rechtsstaat worden
genoemd, mede omdat er een juridische grondslag is die de vrijheid van het volk
waarborgt en het volk niet tot bezit kan worden gedegradeerd
Cicero’s rechtsleer = volgens Cicero is recht een natuurlijke kracht; recht is de
hoogste rede die in de natuur aanwezig is en die beveelt wat er gedaan moet
worden; Cicero ziet recht en rechtvaardigheid als één en dit bindt de menselijke
gemeenschap en is gebaseerd op één wet, namelijk de rechte rede (rede in
perfecte vorm) die uitgevaardigd is in geboden en verboden; wie deze wet niet
kent is zonder recht
De inhoud van het natuurrecht vat Cicero samen in twee hoofdregels:
1. Het is verboden om de orde aan de gemeenschap te verstoren (het
respecteren van de bestaande wetten)
2. Actieve deelname aan het gemeenschapsleven is vereist (bijdragen
algemeen welzijn van de menselijke gemeenschap)
De tweede regel heeft voorrang boven de eerste regel
Er geldt geen absolute gehoorzaamheidsplicht aan het recht, wat inhoudt
dat er geen plicht is om het recht te gehoorzamen indien dit het algemeen
welzijn van de bevolking schaadt
Cicero zegt dat recht rechtvaardig moet zijn; Juist handelen beveelt hij aan slecht
handelen verbiedt hij;; Bovendien ziet hij recht en rechtvaardigheid als één;
daarom is Cicero een natuurrechtsleeraanhanger
Ius gentium = rechtsregels die universeel in alle rechtstelsel voorkomen; recht
dat bij alle volken terug kan worden gezien
Cicero gaat ervan uit dat alle mensen deelhebben aan de rede en dat het ius
gentium daarom een uiting moet zijn van het natuurrecht