-
01
Samenvatting Volkenrecht 2025-2026
1
-
1. INtro: Plaats in curriculum
1
-
“decentralised self-help system”
4
-
2. Vroege geschiedenis & eigentijdse kritieken
5
-
Kritieken op internationaal recht
8
-
*Feminist Approaches to International Law
9
-
Het doel van internationaal recht
9
-
02
Europese rechtsorde (Vrede van Westphalia 1648)
9
-
03
Post ‘Wereld’ oorlog I: League of Nations
9
-
04
Post ‘Wereld’ oorlog II: Verenigde Naties (p. 6)
9
-
Verenigde Naties - B2 Artikel 7 VN Handvest
9
-
Soevereiniteit
9
-
Soevereine gelijkheid
10
-
Artikel 2(1) VN-Handvest = ‘Geen staat mag macht uitoefenen over een andere’
10
-
Andere internationale organisaties
11
-
05
Twee structuren van internationaal recht
11
-
06
OEFENING
12
-
STATEN DISCUSSIËREN
12
-
Afdwinging
13
-
07
2. Inleiding: bronnen van internationaal recht
14
-
08
Waarom bronnen belangrijk zijn
14
-
09
Artikel 38(1) ICJ-Statuut (B3, p. 174)
14
-
Artikel 38(1) van het Statuut van het Internationaal Gerechtshof (ICJ)
15
-
Primaire bronnen
15
-
Secundaire bronnen
15
-
10
Art. 38(1)(a) ICJ-Statuut – Verdragen
15
-
consent / instemming
15
-
pacta sunt servanda
15
-
11
Soorten verdragen
16
-
Bilaterale verdragen
16
-
Multilaterale verdragen
16
-
12
Oprichtingsverdragen p. 22
16
-
13
Internationaal gewoonterecht
16
-
Artikel 38(1)(b) ICJ-Statuut
16
-
14
State practice – objectieve voorwaarde
17
-
Doen en laten van staten (1)
17
-
Algemene praktijk (2)
17
-
15
Persistent objection = voortdurend bezwaar
19
-
voortdurend bezwaar maakt (persistent objector) (1)
19
-
Opinio juris – subjectieve voorwaarde (2)
19
-
16
Lotus Case (voorbeeld in opinio juris)
19
-
PCIJ Lotus (1927) Lotus (Frankrijk tegen Turkije) (1927), para 76 (p.28)
20
-
“bewuste beslissing”
20
-
Colombian-Peruvian Asylum Case 1950 (p. 23, 25, 26)
20
-
C4 Nicaragua Case – bevestiging van regels para 186
20
-
17
Verdrag én gewoonterecht
20
-
Nicaragua Case
20
-
18
Kristalliserend effect van verdragen
21
-
Wall Advisory Opinion (2004)
21
-
19
Algemene rechtsbeginselen
21
-
Artikel 38(1)(c) ICJ-Statuut
21
-
non liquet
21
-
“gap fillers”
21
-
20
Voorbeelden van algemene rechtsbeginselen
21
-
21
Billijkheid (equity)
21
-
22
Elementaire overwegingen van menselijkheid
22
-
C4 Nicaragua Case para 218
22
-
C7 Nuclear Weapons Advisory Opinion para 79
22
-
23
Goede trouw (good faith)
22
-
Nuclear Tests Case
22
-
24
Indirect bewijs
22
-
Corfu Channel Case (UK vs Albania) (1949)
22
-
indirect bewijs
23
-
25
Andere algemene rechtsbeginselen
23
-
26
Rechterlijke beslissingen
23
-
Artikel 38(1)(d) ICJ statuut
23
-
subsidiaire bronnen
24
-
27
Andere tribunalen
24
-
28
Opvattingen van schrijvers (Art. 38(1)(d) ICJ statuut
24
-
29
OPVATTINGEN VAN DE MEEST BEVOEGDE SCHRIJVERS
24
-
International Law Commission (ILC)
24
-
30
Unilaterale verklaringen
25
-
31
Nuclear Tests Case (New Zealand v France) (1974)
25
-
goede trouw.
25
-
32
Eastern Greenland Case - PCIJ Legal status of Eastern Greenland (Denmark v Norway) (1933) p. 32-33, 43)
25
-
33
Hiërarchie van bronnen
26
-
hetzelfde gewicht.
26
-
34
Jus cogens
26
-
B8 Artikel 53 VCLT
27
-
dwingende normen
27
-
35
Voorbeelden van jus cogens
27
-
36
VN-Handvest en hiërarchie
27
-
B3 - Artikel 103 VN-Handvest
27
-
Artikel 25 VN-Handvest
28
-
37
C6 ICJ, Lockerbie Case concerning Questions of Interpretation and Application of the 1971 Montreal Convention (Request for provisional measures by Libya against UK and US)
28
-
38
Protest tegen art. 25 VN handvest
28
-
39
Erga omnes
28
-
de gehele internationale gemeenschap.
29
-
40
Soft law
29
-
41
Soft law → hard law
29
-
internationaal gewoonterecht.
30
-
42
HOOFDSTUK 3: VErdragen
30
-
43
Inleiding – verdragen in de praktijk
30
-
UK-EU Trade and Cooperation Agreement.
30
-
Overzicht van het hoofdstuk
30
-
44
Herhaling – verdragen als bron van internationaal recht
31
-
Artikel 38(1)(a) ICJ-Statuut.
31
-
consent (instemming).
31
-
pacta sunt servanda
31
-
verdragen zijn enkel bindend tussen partijen.
31
-
45
Soorten verdragen
31
-
Bilaterale verdragen
31
-
Multilaterale verdragen
31
-
46
Oprichtingsverdragen
31
-
richt een internationale organisatie op. (bijvoorbeeld D2 VN Verdrag)
31
-
D2 Artikel 25 VN-Handvest: VN veiligheidsresolutie
32
-
47
B8 Verdrag van Wenen inzake Verdragenrecht (VCLT)
32
-
het Verdrag van Wenen inzake Verdragenrecht (VCLT).
32
-
door International Law Commission (ILC).
32
-
48
Concept van een verdrag
32
-
Artikel 2(1)(a) VCLT
32
-
49
VCLT geldt tussen staten
32
-
Wenen Conventie aangaande Verdragen tussen Internationale Organisaties en Staten of tussen Internationale Organisaties (1986) (nog niet in werking getreden)
33
-
50
Geschreven en mondelinge verdragen
33
-
geschreven verdragen.
33
-
Artikel 3(a) VCLT
33
-
51
Het label “verdrag” is niet vereist
33
-
de intentie om rechten en verplichtingen onder internationaal recht te creëren. = intentie is wel vereist
33
-
52
Hoe bepaal je of iets een verdrag is?
34
-
53
Verdragen en intern recht
34
-
Artikel 27 VCLT
34
-
54
Als een verplichting in Verdrag staat én internationaal gewoonterecht is (p. 26)
34
-
ICJ, Military and Paramilitary Activities in and against Nicaragua (Nicaragua v US) C4 - para. 172-175
34
-
Rechtbank
34
-
Partijen
35
-
Juridisch principe
35
-
Is het VCLT ook internationaal gewoonterecht?
35
-
Verdragen en algemene rechtsbeginselen
35
-
55
Bevoegdheid om verdragen te sluiten
35
-
Artikel 6 VCLT
35
-
Wie vertegenwoordigt de staat?
35
-
full powers
36
-
56
Vertegenwoordigers zonder full powers
36
-
Artikel 7(2)(a)
36
-
57
Andere vertegenwoordigers
36
-
Artikel 7(2)(b)
36
-
58
Schending van intern recht
36
-
Artikel 46 VCLT
36
-
59
Artikel 8 VCLT
36
-
60
Consent – instemming
37
-
Artikel 34 VCLT
37
-
! een staat is enkel gebonden wanneer hij consent geeft.
37
-
61
Hoe gebeurt consent?
37
-
62
Ondertekening (signature)
37
-
Artikel 12 VCLT
37
-
63
Ratificatie (ratification)
37
-
= definitieve bevestiging na ondertekening.
37
-
ondertekening = eerste akkoord
38
-
ratificatie = definitieve juridische instemming.
38
-
64
Voorbeeld: Rome Statute en ICC (vb handboek – niet in ppt)
38
-
Verdrag
38
-
65
Ratificatie en nationaal recht
38
-
Voorbeeld: Zuid-Korea
39
-
Voorbeeld 2: Maastrichtverdrag
39
-
66
Toetreding (accession)
39
-
accession.
39
-
vaak in de context van ‘Mensenrechtenverdragen’
39
-
67
Interim period
40
-
68
Inwerkingtreding
40
-
Artikel 24 VCLT (1-2)
41
-
69
EVRM voorbeeld
41
-
Instemming
41
-
70
38. Validiteit van verdragen
42
-
Artikelen 46–53 en 64 VCLT
42
-
71
Fout (error)
42
-
Artikel 48 VCLT
42
-
72
Fraude
42
-
Artikel 49 VCLT
42
-
73
Corruptie
42
-
Artikel 50 VCLT
42
-
74
Dwang tegen vertegenwoordiger (‘coercion’)
42
-
Artikel 51 VCLT
42
-
75
Dwang via geweld
43
-
Artikel 52 VCLT
43
-
Als verdragen onder dwang verboden zijn, wat dan met vredesverdragen na oorlog?
43
-
76
Jus cogens
43
-
Artikel 53 VCLT
43
-
77
Lex specialis en VN-Handvest
43
-
Lex specialis
43
-
VN-Handvest heeft voorrang.
43
-
78
Nieuwe jus cogens norm
44
-
Artikel 64 VCLT
44
-
79
Reservaties
44
-
multilaterale verdragen. (p. 48)
44
-
80
Reservaties vs interpretatieve verklaringen
44
-
Reservatie
44
-
Interpretatieve verklaring
44
-
81
Voorbeeld doodstraf minderjarigen
44
-
Reservatie
45
-
Interpretatieve verklaring
45
-
82
Label “reservatie” niet vereist
45
-
83
Voorbeelden reservaties
45
-
Denemarken
45
-
België
45
-
84
Wanneer zijn reservaties toegestaan? mogen onder 2 voorwaarden
45
-
Artikel 19 VCLT
45
-
85
Voorbeelden strijd met voorwerp en doel - B7 BUPO (Artikel 19(3) VCLT)
46
-
Verenigde Staten – CCPR = BUPO
46
-
Qatar
46
-
voorwerp en doel van het verdrag. (Artikel 19(3) VCLT)
46
-
86
RESERVATIE DIE INCOMPATIBEL IS MET VOORWERP EN DOEL VERDRAG
46
-
87
Aanvaarding reservaties
46
-
Artikel 20(5) VCLT
46
-
88
Verwerping reservaties
46
-
3 uitzonderlijke gevallen
47
-
89
Interpretatie van verdragen
47
-
wat wilden de partijen bereiken?
47
-
90
Artikel 31 VCLT
47
-
91
Gewone betekenis
48
-
92
Context
48
-
93
ICJ, Namibia Advisory Opinion (1971) (bv. art 27(3) UN CHArter
48
-
Rechtbank
48
-
Juridisch principe
48
-
94
EHRM, Hassan v UK
48
-
Rechtbank
49
-
Juridisch principe
49
-
95
Levend instrument (living instrument)
49
-
EHRM.
49
-
meegaan met moderne omstandigheden.
49
-
96
Originalism vs moderne interpretatie
49
-
97
Voorwerp en doel
50
-
oprichtingsverdragen.
50
-
98
C7 ICJ, Legality of the Use by a State of Nuclear Weapons in Armed Conflict (1996)
50
-
Rechtbank
50
-
Juridisch principe
50
-
para. 25–26.
50
-
99
C2 ICJ, Reparations for Injuries Suffered in the Service of the UN (1949)
50
-
Rechtbank
50
-
Juridisch principe
50
-
100
Artikel 32 VCLT
51
-
101
Artikel 33 VCLT
51
-
102
Amendementen
51
-
Artikel 39 VCLT
51
-
103
Amendementen multilaterale verdragen
51
-
Artikel 40(2) VCLT
51
-
104
Amendementen tussen sommige partijen
51
-
Artikel 41 VCLT
51
-
105
Kaderverdragen
51
-
D11 VN-Kaderverdrag Klimaatverandering.
52
-
106
Nieuwe verdragen
52
-
107
Beëindiging, terugtrekking en opschorting
52
-
108
Artikel 54 VCLT
52
-
109
Rusland en EVRM
52
-
artikel 58 EVRM.
52
-
110
Artikel 56 VCLT
52
-
111
Materiële breuk = opschortinf of beeindiging
53
-
Artikel 60(3) VCLT
53
-
112
Onmogelijkheid = beeindiging en terugtrekking
53
-
Artikel 61 VCLT
53
-
113
Fundamentele verandering van omstandigheden = idem
53
-
Artikel 62 VCLT
53
-
114
ICJ, Gabčikovo-Nagymaros Project (Hungary v Slovakia) (1997) para 104
53
-
Rechtbank
54
-
Partijen
54
-
Juridisch principe
54
-
fundamentele verandering van omstandigheden
54
-
para. 104.
54
-
115
HOOFDSTUK 4 – ACTOREN IN HET INTERNATIONAAL RECHT
54
-
Inleiding
54
-
wie rechten en verplichtingen kan hebben in internationaal recht.
54
-
wanneer wordt een entiteit een staat?
55
-
116
Statelijke en niet-statelijke actoren
55
-
Statelijke actoren
55
-
Niet-statelijke actoren
55
-
117
Staten en erkenning
56
-
Twee visies op erkenning
56
-
B1 Artikel 3 Montevideo Conventie (1933)
57
-
118
Montevideo-criteria
57
-
Artikel 1 Montevideo Conventie (1933)
57
-
119
Illegaliteit van staatsvorming
58
-
120
Recht op zelfbeschikking
58
-
Erga omnes
59
-
de hele internationale gemeenschap.
59
-
VERDRAGEN
59
-
121
Zelfbeschikking ≠ automatisch afscheiding
59
-
zelfbeschikking betekent niet automatisch recht op een eigen staat.
59
-
Interne zelfbeschikking
59
-
binnen de bestaande staat.
60
-
Externe zelfbeschikking
60
-
afscheiding en vorming van een nieuwe staat.
60
-
122
Afscheiding
61
-
Niet toegestaan:
61
-
Toegestaan maar niet (nog) niet gewenst
61
-
Toegestaan in het verleden:
61
-
123
Verwerving van territorium
61
-
a) Bezetting van niemandsland (terra nullius)
61
-
b) Overdracht (cession)
62
-
c) Prescriptie
62
-
“voortdurende en vreedzame uitoefening van soevereiniteit.”
62
-
Belangrijk:
62
-
d) Accretie
62
-
e) Verovering (conquest)
63
-
verovering geen geldige manier meer is om territorium te verkrijgen.
63
-
124
Opvolging van staten (state succession)
63
-
Nieuwe staten en internationaal gewoonterecht
63
-
geen persistent objection maken
64
-
Verdragen bij opvolging
64
-
clean slate-principe.
64
-
Staten: verdwijning
64
-
125
Niet-statelijke actoren
64
-
Internationale organisaties
64
-
Individuen
65
-
Groepen individuen
65
-
Andere territoriale entiteiten
65
-
Humanitaire context
66
-
De natuur
66
-
schending van B6 artikel 8 EVRM vormen.
66
-
126
Geen internationale rechtspersoonlijkheid
66
-
VN Guiding Principles on Business and Human Rights (2011).
67
-
127
HOOFDSTUK 5 – JURISDICTIE
67
-
Inleiding
67
-
de bevoegdheid van een staat om macht en invloed uit te oefenen.
67
-
Artikel 2(1) VN-Handvest
67
-
Artikel 2(7) VN-Handvest
67
-
128
Drie soorten jurisdictie
68
-
a) Voorschrijvende jurisdictie (prescriptive jurisdiction)
68
-
b) Adjudicerende jurisdictie (adjudicative jurisdiction)
68
-
c) Afdwingingsjurisdictie (enforcement jurisdiction)
68
-
129
Lotus Case (1927)
68
-
C1 PCIJ, Lotus (Frankrijk v Turkije) (1927) (p. 82-93)
68
-
130
Oefening over elk soort jurisdictie
69
-
131
Afdwingingsjurisdictie
69
-
het strengst beperkt.
69
-
132
Eichmann Case (1961)
69
-
Adolf Eichmann
69
-
Probleem?
69
-
133
Prescriptieve jurisdictie (voorschrijvende jurisdictie)
70
-
134
Permissieve principes
70
-
a) Territorialiteitsprincipe
70
-
b) Actief persoonlijkheidsprincipe
71
-
135
c) Passief persoonlijkheidsprincipe
71
-
136
d) Beschermingsprincipe
71
-
Voorbeeld: secundaire boycots VS
71
-
Voorbeeld
72
-
e) Universaliteitsprincipe
72
-
District Court of Jerusalem, Adolf Eichmann Trial (1961)
72
-
misdrijven tegen alle naties had gepleegd.
72
-
Belangrijk
72
-
ICJ, Arrest Warrant (Congo v België) (2002)
73
-
137
Jurisdictie over vliegtuigen
73
-
Chicago Convention Internationale Civiele Luchtvaart (1944)
73
-
Tokyo Convention inzake Strafbare Feiten en Bepaalde andere Handelingen aan Boord van een Vliegtuig (1963)
73
-
Haags Verdrag ter Bestrijding van Wederrechtelijke Inbeslagneming Vliegtuigen (1970)
73
-
138
wat bij Overlappende jurisdictie?
73
-
139
B18 Artikel 25(1-2) Lanzarote Conventie bevat verschillende vormen van jurisdictie.
73
-
140
Welke gronden kan jij onderscheiden?
73
-
141
Barcelona Traction Case
74
-
ICJ, Barcelona Traction (Belgium v Spain) (1970)
74
-
142
Geen jurisdictie
74
-
143
Afdwingingsjurisdictie
74
-
Toestemmende regel
75
-
144
Uitlevering in internationaal strafrecht (extradition)
75
-
Drie voorwaarden
75
-
145
Non-refoulement – principe ((p. 93-94, 181-182)
75
-
146
Inbreuken op verbod afdwingingsjurisdictie
75
-
Mala captus, bene detentus
75
-
147
Andere voorbeelden van verboden afdwingingsjurisdictie
76
-
ICJ, Jadhav (India v Pakistan) (2019)
76
-
Litvinenko (2006)
76
-
Skripal (2018)
76
-
Khashoggi (2018)
76
-
Prostasevich – Ryanair Flight 4978 (2021)
76
-
148
Adjudicerende jurisdictie
76
-
149
HOOFDSTUK 6 – STAATSAANSPRAKELIJKHEID (STATE RESPONSIBILITY)
77
-
150
Waar gaat dit hoofdstuk over?
77
-
B16 ARSIWA – Articles on Responsibility of States for Internationally Wrongful Acts (2001).
77
-
151
Regels van eerste en tweede orde
77
-
Regels van eerste orde
77
-
Regels van tweede orde
77
-
152
Basisprincipes b16 ARSIWA
78
-
Artikel 1 ARSIWA
78
-
Artikel 3 ARSIWA
78
-
153
Artikel 2 ARSIWA
78
-
a) aan de staat kan worden toegerekend volgens het internationaal recht; en
78
-
b) er een schending/inbreuk is van een internationale verplichting van de staat.
78
-
154
Voorbeelden van nalaten
78
-
155
Tehran Hostages Case
79
-
C3 ICJ, US Diplomatic and Consular Staff in Tehran (US v Iran) (1980)
79
-
privéhandelingen.
79
-
156
Belangrijk principe
79
-
door nalaten én door erkenning van de daden.
79
-
157
3. Toerekenbaarheid (attribution)
79
-
dat aan de staat kan worden toegerekend.
79
-
Hoofdstuk 2 ARSIWA.
80
-
158
Artikel 4 ARSIWA – Staatsorganen
80
-
handelingen van de staat.
80
-
159
Voorbeeld: LaGrand Case
80
-
ICJ, LaGrand (Provisional Measures) (1999)
80
-
160
Geen voorbeeld artikel 4(2)
80
-
C12 ICJ, Application of Genocide Convention (Bosnia v Serbia) para 377-415
80
-
161
Artikel 5 ARSIWA
81
-
162
Artikel 6 ARSIWA
81
-
163
Artikel 7 ARSIWA – Ultra vires
81
-
164
Voorbeelden artikel 7
82
-
Inter-American Court, Velásquez Rodriguez (1988)
82
-
Khashoggi Case
82
-
165
Artikel 8 ARSIWA
82
-
166
Belangrijke arresten ‘Controle’ Lees: ‘effectieve controle’
82
-
C4 ICJ, Nicaragua (1986), para 115
82
-
C12 ICJ, Bosnia Genocide Case, para 377-415
82
-
167
Voorbeelden die NIET automatisch toerekenbaar zijn
82
-
168
Artikel 10 ARSIWA – Opstandige bewegingen
82
-
169
Artikel 11 ARSIWA
83
-
170
Voorbeeld artikel 11
83
-
C3 Tehran Hostages Case para 74
83
-
171
Hulp en ondersteuning – Artikel 16 ARSIWA
83
-
172
Voorbeeld
84
-
C12 ICJ Application of Genocide Convention (Bosnia and Herzegovina v Serbia and Montenegro), para 416-424
84
-
173
Palestina Advisory Opinion (2024) oefening
84
-
C19 ICJ, Legal Consequences arising from the Policies and Practices of Israel in the Occupied Palestinian Territory
84
-
174
Omstandigheden die onrechtmatigheid uitsluiten
84
-
175
B16 ARTIKEL 26 ARSIWA
85
-
176
Overzicht
85
-
Artikel 20 – Consent/instemming
85
-
177
Artikel 21 – Zelfverdediging
85
-
178
Artikel 23 (1) – Force majeure
85
-
C5 Arbitrage, Rainbow Warrior (Nieuw Zeeland tegen Frankrijk), para 77
85
-
179
Artikel 24 – Distress
86
-
C5 Arbitrage, Rainbow warrior (Nieuw Zeeland v Frankrijk), para 78
86
-
180
Artikel 25 (1-2)– Noodzaak (necessity)
86
-
181
verdere Voorwaarden necessity
86
-
182
Voorbeelden necessity
86
-
geen voorbeelden artikel 25 arsiwa
86
-
183
Tegenmaatregelen (countermeasures)
87
-
A7 ICJ, Gabčikovo-Nagymaros (Hongarije v Slovakije) (1997), praa 87 Tegenmaatregel van Slovakije voor niet naleven verdrag disproportioneel
87
-
184
VERPLICHTINGEN DIE NIET WORDEN BEÏNVLOED DOOR TEGENMAATREGELEN
88
-
185
WAT ZIJN FUNDAMENTELE MENSENRECHTEN?
88
-
ICJ, Gabčikovo-Nagymaros (1997) ??
88
-
186
Wie mag een schending/inbreuk inroepen?
88
-
Artikel 42 ARSIWA – Benadeelde staat
88
-
Artikel 48 ARSIWA – Niet-benadeelde staten
89
-
187
Voorbeelden erga omnes
89
-
verbod op Foltering
89
-
verbod op Genocide
89
-
recht op Zelfbeschikking
89
-
188
Belangrijk - ARTIKEL 48(2) ARSIWA ‘NIET-BENADEELDE STAAT’
89
-
189
Open vraag artikel 54 ARSIWA
90
-
190
Gevolgen van onrechtmatigheid
90
-
Artikel 29
90
-
Artikel 30
90
-
C19 ICJ Adv. Op. Legal Consequences of the Separation of the Chagos Archipelago from Mauritius (2019), para 178 / 182
90
-
191
Artikel 31 – Herstel
90
-
192
C5 Arbitrage, Rainbo,w warrior (Nieuw Zeeland v Frankrijk), para. 110
91
-
193
Jadhav Case
91
-
194
Artikelen 40–41 ARSIWA – Jus cogens
91
-
195
Voorbeelden
91
-
ICJ Adv. Op. Legal Consequences of the Separation of the Chagos Archipelago from Mauritius (2019), para 178 / 182
91
-
Rusland – Oekraïne
91
-
196
Diplomatieke bescherming
92
-
197
Belangrijke arresten
92
-
ICJ, Lagrand (Provisional Measures) (1999)
92
-
ICJ, Jadhav (India v Pakistan) (2019)
92
-
consulaire rechten onder de Vienna Convention on Consular Relations.
92
-
198
Hoofdstuk 7: Geschillenbeslechtiging
92
-
4 basisregels
92
-
Overzicht van de kanalen
93
-
199
2. Zonder rechtbank of tribunaal
93
-
Negotiation: tussen partijen
93
-
Derde partij: overzicht
93
-
Good offices
93
-
Mediation/mediatie
94
-
Conciliation (bemiddeling) p. 242
94
-
(derde partij)
94
-
Onderzoekscommissie / fact-finding
94
-
200
VN-organen
94
-
VN-Veiligheidsraad
94
-
VN-Algemene Vergadering (p. 243)
95
-
VN-Secretariaat “good offices”
96
-
201
3. Arbitragetribunalen
96
-
Belangrijke arresten / voorbeelden
96
-
Instemming met arbitrage
97
-
ARBITRAGE: INVLOED PARTIJEN
97
-
202
4. Internationaal Gerechtshof (ICJ)
97
-
ICJ
97
-
CONTENTIEUZE CASES: OVERZICHT
97
-
Samenstelling
97
-
volgorde ICJ
98
-
Belangrijk: consent (?)
100
-
Belangrijke arresten
100
-
Provisional measures/maatregelen (icj)
100
-
Effecten van uitspraken
101
-
RELATIE TUSSEN ICJ EN VN VEILIGHEIDSRAAD
102
-
203
Advisory opinions / adviserende opinies
102
-
Belangrijke advisory opinions
102
-
Artikel 65(1) ICJ Statuut
102
-
C7 ICJ, Adv. Op. Legality of the use by a state of nuclear weapons in armed conflict (1996) para 25-26
103
-
204
5. Gespecialiseerde tribunalen en rechtbanken
103
-
Mensenrechten
103
-
Economisch recht
104
-
Zeerecht
104
-
Strafrecht
104
-
205
Hoofdstuk 8 – Mensenrechten
105
-
1. Introductie (p. 166-167)
105
-
206
2. Afdwinging van mensenrechten
105
-
VN-handvest
105
-
VN handvest: Mensenrechtenverdragen
106
-
207
3. Bronnen van mensenrechten
107
-
VERKLARINGEN (p. 172, 180)
107
-
Regionale verdragen p. 168- 170, 174)
108
-
208
4. Categorieën van mensenrechten
108
-
Burgerlijke en politieke rechten
108
-
Belangrijke waarden
109
-
209
Economische, sociale en culturele rechten
109
-
positieve rechten
110
-
210
Collectieve rechten
110
-
211
Positieve verplichtingen
110
-
212
Horizontale verplichtingen
110
-
213
5. Regionale systemen
111
-
Raad van Europa
111
-
EHRM – Europees Hof voor de Rechten van de Mens (p. 175-176)
111
-
214
EHRM als “living instrument”/ “levend instrument”
112
-
“living instrument”
112
-
KlimaSeniorinnen v Switzerland
112
-
215
Margin of appreciation/ MARGE VAN APPRECIATIE
112
-
margin of appreciation
113
-
‘Non-refoulement’ principe:
113
-
B6 Art 3 EVRM (volgens EHRM)
113
-
216
Raad van Europa vs EU
113
-
Bosphorus v Ireland
114
-
217
Andere regionale systemen
114
-
organisatie van amerikaanse staten/ Amerikaans systeem
114
-
organisatie van afrikaanse eenheid/ Afrikaans systeem
114
-
liga van Arabisch systeem
114
-
218
6. Publieke noodtoestand
114
-
degrogatie van mensenrechtenverdrag
114
-
non-derogable rights
115
-
219
6. Territoriaal toepassingsgebied
115
-
Jurisdictie
115
-
Effective control
116
-
220
8. Vluchtelingen
116
-
Algemene regel
116
-
221
Vluchtelingenconventie
116
-
VLUCHTELINGEN CONVENTIE EN PROTOCOL
117
-
222
Non-refoulement (extra)
117
-
223
Mensenrechtenrecht geeft bredere bescherming (extra)
117
-
224
Hoofdstuk 9 – Internationaal Milieurecht
118
-
225
1. Wat is milieu(recht)?
118
-
Definitie milieu
118
-
226
definitie Duurzame ontwikkeling (3 elementen
118
-
sustainable development
118
-
C8 – Gabčíkovo-Nagymaros Project (Hongarije v Slovakije) 1997
119
-
Belangrijke paragraaf para. 140
119
-
227
2. Conferenties
119
-
Stockholm Conference (1972)
119
-
Rio Conference / Earth Summit (1992)
119
-
Johannesburg conferentie ’02
120
-
Rio II (2012)
120
-
228
3. Bronnen van milieurecht
120
-
Soft law
120
-
Verdragen
120
-
Internationaal gewoonterecht
120
-
Rechtspraak
120
-
229
4. Belangrijke principes
121
-
230
Preventieprincipes
121
-
No harm principle
121
-
231
Algemeen preventieprincipe
122
-
C13 – Pulp Mills on the River Uruguay (Argentina v Uruguay) (2010)
122
-
Belangrijke paragraaf 101
122
-
Due diligence
122
-
232
Milieu-effectenbeoordeling (EIA) bronnen
122
-
Environmental Impact Assessment
123
-
233
Voorzorgsprincipe bronnen
123
-
precautionary principle = voorzorg
123
-
234
Balanceringsprincipes
123
-
Polluter pays principle
124
-
235
CBDR PRINCIPE VAN GEMEENSCHAPPELIJKE MAAR GEDIFFERENTIEERDE VERANTWOORDELIJKHEDEN (CBDR)
124
-
Bronnen
124
-
Common But Differentiated Responsibilities
124
-
principe van Intergenerationele gelijkheid
125
-
principe van Participatie
125
-
236
5. SUBSTANTIEVE REGULERING: ATMOSFEER EN MARITIEM MILIEU
125
-
Luchtvervuiling limiteren
125
-
Ozonlaag beschermen
125
-
Mariene milieu beschermen
126
-
237
Klimaatverandering bestrijden
126
-
UNFCCC / Klimaatverdrag (1992)
126
-
238
Kyoto Protocol (1997)
127
-
AAUs
127
-
239
Doha akkoord (2013)
127
-
240
B23 Parijsakkoord (COP 21, 2015)
127
-
B23 Paris Agreement
128
-
NDCs (Nationally Determined Contributions)
128
-
Belangrijk
128
-
241
Klimaatzaken
128
-
Urgenda Foundation v The Netherlands
128
-
242
6. Mariene milieu
128
-
UNCLOS (1982)
129
-
243
7. SUBSTANTIEVE REGULERING: CONSERVEREN + biodiversitiet
129
-
Antarctica
129
-
Werelderfgoed
130
-
CITES (1973) Verdrag inzake de internationale handel in bedreigde in het wild levende dier-en plantensoorten
130
-
VECHTEN TEGEN WOESTIJNVORMING (1994)
130
-
Biodiversiteitsverdrag (1992)
131
-
244
8. Schadelijke stoffen
131
-
Nucleaire energie
131
-
Chemische stoffen
132
-
245
9. Afdwinging en compensatie
133
-
geen internationaal milieurechthof.
133
-
246
Compensatie
133
-
C17 - ICJ ‘Certain Activities Carried Out by Nicaragua in the Border Area (Costa Rica v Nicaragua) (2018)
133
-
247
Staatsaansprakelijkheid
133
-
Nederlandse Hoge Raad, Urgenda v Nederland (2019) (p.202-203, 211)
134
-
248
Hoofdstuk 10 – Internationaal Economisch Recht
134
-
249
1. Introductie
135
-
C4 – Military and Paramilitary Activities in and against Nicaragua para. 258
135
-
250
2. Bretton Woods conferentie(1944)
135
-
IMF
135
-
Wereldbank
135
-
GATT (1948)
135
-
251
WTO (1994)
136
-
252
Waarom belangrijk?
136
-
253
Andere organisaties
136
-
254
WEG NAAR BRETTON WOODS
136
-
ONDERSCHEID
136
-
BASIS VAN BRETTON WOODS
136
-
255
Kritiek op Bretton Woods
137
-
TWAIL kritiek
137
-
256
Andere kritiek
137
-
Andersglobalisme
137
-
257
Geopolitieke kritiek
137
-
258
3. Internationaal Handelsrecht
137
-
259
WTO structuur
137
-
URUGUAY RONDE (1986-1993)
138
-
260
WTO in crisis
138
-
261
2 basisprincipes WTO
138
-
1. MFN
138
-
2. National Treatment (NT)
139
-
262
Uitzonderingen WTO
139
-
B15 GATT art. XX
139
-
B15 GATT art. XXI
139
-
263
GATS ’94 (diensten)
140
-
GATS ’94
140
-
Oordeel
140
-
264
TRIPS ‘94
140
-
intellectuele eigendomsrechten
140
-
265
TRIPS controverse
140
-
266
WTO Dispute Settlement Body (DSB)
141
-
WTO DSB.
141
-
267
Regionale economische samenwerking
141
-
268
Europese Unie
141
-
Cassis de Dijon
141
-
269
Andere regionale systemen
141
-
270
4. Internationaal Monetair Recht
142
-
271
IMF
142
-
272
IMF leningen/ fudning
142
-
Stemrecht IMF
142
-
FUNCTIES IMf
142
-
273
Conditionality ()
143
-
bindende voorwaarden.
143
-
274
Kritiek IMF ()
143
-
275
BRICS alternatief
144
-
BRICS Contingent Reserve Arrangement
144
-
276
Wereldbank
144
-
leningen
144
-
277
Andere instellingen die leningen geven
144
-
278
Monetair systeem EU
145
-
EMU (1979 - 92)
145
-
279
5. Internationaal Investeringsrecht
145
-
280
Buitenlandse investeringen
145
-
Barcelona Traction Case
146
-
281
Onteigening
146
-
Onteigening = Expropriation
146
-
Nationalisatie = Nationalization
146
-
De facto of indirecte onteigening = Creeping expropriation
146
-
282
Bronnen
146
-
Internationaal gewoonterecht
146
-
283
Voorwaarden legale onteigening ()
146
-
284
BITs (BILATERALE INVESTERINGSVERDRAGEN)
146
-
Bilateral Investment Treaties
147
-
REGIONALE INVESTERINGSVERDRAGEN
147
-
Afdwinging p. 235-237
147
-
ICSID
147
-
285
Hoofdstuk 11 – Zeerecht (Law of the Sea)
148
-
286
1. Introductie
148
-
287
Belangrijkste bron
148
-
B9 – UNCLOS (1982)
148
-
288
Historische basis
148
-
Hugo Grotius
149
-
Bronnen
149
-
289
2. De zee opgedeeld
149
-
hoe verder van de kust,
149
-
290
Overlappende zones ?
149
-
Territorial sea & contiguous zone
149
-
EEZ & continentaal plat
150
-
291
3. Interne en territoriale wateren
150
-
292
Baselines
150
-
Basislijn
150
-
Rechte basislijnen
150
-
293
JURISDICTIE ININTERNE EN TERRITORIALE WATEREN: OVERZICHT
151
-
Territoriale zee
151
-
294
Jurisdictie over buitenlandse schepen
151
-
Interne wateren
151
-
Territoriale zee
151
-
295
SCHEPEN VAN BUITENLANDSE VLAGGENSTAAT HEBBEN RECHT OP “Onschuldige passage”
152
-
innocent passage
152
-
art. 17 UNCLOS
152
-
Voorwaarden
152
-
296
Archipelagos
152
-
art. 52–53 UNCLOS
152
-
297
4. Aansluitende zone
153
-
contiguous zone
153
-
art. 33 UNCLOS
153
-
298
4. Exclusieve Economische Zone (EEZ)
153
-
Wat mogen andere staten nog in EEZ?
154
-
299
Rechten kuststaat in EEZ
154
-
art. 56 UNCLOS
154
-
300
5. Continentaal plat & “the area”
154
-
continentaal plaat
154
-
art. 76 UNCLOS
154
-
301
Belangrijk verschil met EEZ ()
155
-
Continentaal plat: ()
155
-
302
Rechten kuststaat ()
155
-
303
Commission on the Limits of the Continental Shelf ()
155
-
CLCS
156
-
304
Arctic claims ()
156
-
305
South China Sea ()
156
-
South China Sea Arbitration()
156
-
306
7. The Area
156
-
307
International Seabed Authority (ISA)
156
-
308
8. Hoge zeeën
157
-
art. 86 (87) UNCLOS
157
-
Vlaggenstaat
157
-
309
Recht op visite van oorlogsschepen bij vermoeden
157
-
art. 110 UNCLOS
157
-
310
Hot pursuit
157
-
art. 111 UNCLOS
157
-
311
9. Internationale zeestraten
158
-
art. 37 UNCLOS
158
-
Klimaatverandering
158
-
312
Transit passage ()
159
-
recht op transit.
159
-
art. 38 UNCLOS
159
-
313
10. Piraterij
159
-
art. 101 UNCLOS
159
-
Universele jurisdictie
159
-
314
11. Bescherming marien leven
159
-
315
Visserij
160
-
Kuststaat In EEZ
160
-
316
Walvisvangst()
160
-
International Convention for the Regulation of Whaling
160
-
International Whaling Commission.
160
-
317
Belangrijke case ()
160
-
Whaling in the Antarctic
160
-
318
12. Geschillenbeslechting
161
-
319
HOOFDSTUK 11: VREDE EN VEILIGHEID
161
-
VN-Handvest (1945)
161
-
BASISREGEL: VERBOD OP GEWELD
162
-
1. VAN LOUTER PROCEDURELE REGELS… (p.6, 259)
162
-
2. OOK NAAR SUBSTANTIEVE REGELS
162
-
320
Verbod op geweld
162
-
(B2) – Artikel 2(4) VN-Handvest
162
-
A4 – Military and Paramilitary Activities in and against Nicaragua
163
-
321
Geweld = gewapend geweld
163
-
Tallinn Manual 2.0
163
-
322
Overzicht: 7 bergrippen
163
-
323
A. Uitzondering op art. 2(4) handvest: instemming
164
-
Instemming van gastland
164
-
324
instemming van staat (betwist)
164
-
325
B. Onder drempel van geweld ARTIKEL 2(4) HANDVEST: INBREUKEN OP SOEVEREINITEIT ANDERE STAAT
164
-
Inbreuken op soevereiniteit andere staat
164
-
326
Tegenmaatregelen (college staatsaansprakelijkheid)
165
-
Artikel 51 ARSIWA
165
-
327
C. ONDER DE DREMPEL VAN GEWELD IN ARTIKEL 2(4) HANDVEST:
165
-
328
INBREUKEN Verbod op non-interventie
165
-
329
Belangrijk arrest
166
-
A4 – Military and Paramilitary Activities in and against Nicaragua (Nicaragua v VS), para 19
166
-
330
3. GEEN GEWELD IN DE ZIN VAN ARTIKEL 2(4) HANDVEST:
166
-
331
VN VEILIGHEIDSRAAD RESOLUTIES
166
-
332
VN Veiligheidsraad
166
-
15 leden
166
-
Hierarchie driehoek college bronnen
167
-
333
Titel VII VN-Handvest
167
-
Artikel 39 VN Handvest – interpretatie
167
-
Artikel 40 VN Handvest – voorlopige maatregelen
168
-
Artikel 41 VN Handvest – geen ‘armed forces’
168
-
334
Smart sanctions
168
-
Artikel 42 VN Handvest – ‘armed forces’
169
-
Algemene vergadering – college geschillenbeslechtiging
169
-
‘Checks & balances?’
170
-
D2 VN HANDVEST – college bronnen p 36
170
-
335
7 bergrippen
171
-
336
Hiërarchie
171
-
Artikel 103 VN-Handvest
171
-
337
Kadi-zaken
171
-
338
4. GEEN GEWELD IN DE ZIN VAN ARTIKEL 2(4) HANDVEST: ZELFVERDEDIGINGArtikel 51 VN-Handvest
171
-
Zelfverdediging – college staatsaansprakelijkheid
171
-
Zelfverdediging : onderscheid
172
-
339
Individuele vs collectieve zelfverdediging ()
172
-
Individueel
172
-
Collectief
172
-
A4 – Military and Paramilitary Activities in and against Nicaragua
173
-
340
ZELFVERDEDIGING TEGEN PRIVATE ACTOREN IN DERDE STATEN?
173
-
unable or unwilling test
173
-
341
6 voorwaarden zelfverdediging
173
-
Artikel 51 VN HANDVEST
173
-
[1] ‘Maatregelen moeten onmiddellijk aan de Veiligheidsraad gerapporteerd worden’
174
-
[2] ‘In geval van een gewapende aanval’Voorbeelden:
174
-
C3 – United States Diplomatic and Consular Staff in Tehran
174
-
342
Geen gewapende aanval
174
-
A4 – Military and Paramilitary Activities in and against Nicaragua
175
-
343
[3] “Plaatsvindt”
175
-
zeer controversieel.
175
-
344
[4] Tot Veiligheidsraad optreedt
176
-
345
[5] Noodzakelijkheid
176
-
346
[6] Proportionaliteit
176
-
347
5. ONDANKS DEBATTEN, NOG STEEDS GEWELD IN ZIN ARTIKEL 2(4) VN HANDVEST: UNILATERALE HUMANITAIRE INTERVENTIEUnilaterale humanitaire interventie
177
-
OMSTREDEN WANNEER
177
-
UNILATERALE HUMANITAIRE INTERVENTIE?
177
-
Kosovo
177
-
348
6. ONDANKS DEBATTEN, NOG STEEDS GEWELD IN ZIN ARTIKEL 2(4) VN HANDVEST: REDDING BURGERS IN HET BUITENLAND
177
-
eigen burgers in buitenland te redden.
178
-
Omstreden wanneer
178
-
REDDING VAN BURGERS IN HET BUITENLAND
178
-
349
7. Rusland en Oekraïne
178
-
Sancties
178
-
350
ICJ zaak
179
-
Allegations of Genocide under the Convention on the Prevention and Punishment of the Crime of Genocide
179
-
351
VN-reactie
179
-
Uniting for Peace Resolution – college geschillenbeslechting
179