MINOR KKJ SAMENVATTING KERNTAAK 2
PEDAGOGISCHE RELATIE
Pedagogische relatie = De vraag van het kind om specifiek opvoeden, welke door de
opvoeder kan worden beluisterd en vertaald moet worden in een pedagogisch juist
antwoord op het gedrag van het kind
Het gaat dus niet zomaar om een vriendschap of een zakelijke band, maar om een relatie
waarin de opvoeder bewust bijdraagt aan de groei van het kind.
Waarom is het belangrijk voor ons beroep ?
- Basis van vertrouwen en veiligheid
- Signaleren problemen
- Ondersteunen opvoedkracht
4 pijlers Preventie agenda JGZ
Hechting
Ouderschap
Gezonde levensstijl
Weerbaarheid
Project Nu Niet Zwanger is een preventief programma dat is gericht op mensen die
zich in kwetsbare situaties bevinden—zoals psychische problematiek, verslaving,
dakloosheid, schulden, een verstandelijke beperking, loverboyproblematiek of een
ongedocumenteerde status.
Het doel is om hen te ondersteunen bij het maken van een bewuste en geïnformeerde
keuze over wanneer (of of) zij zwanger willen worden, zodat onbedoelde
zwangerschappen worden voorkomen.
Waarom is vroege signalering belangrijk bij kwetsbare zwangere ?
1. Gezonde start voor moeder en kind
- Problemen in de zwangerschap (stress, slechte voeding, middelengebruik) vergroten de
kans op vroeggeboorte, groeiachterstand of complicaties.
- Door vroeg in te grijpen kan de kans op een gezonde zwangerschap en bevalling
toenemen.
2. Voorkomen van ongunstige leefomstandigheden
- Als kwetsbaarheid vroeg wordt gezien, kan hulp worden ingezet (financieel, sociaal,
medisch).
- Dit verkleint de kans dat het kind opgroeit in een instabiele of onveilige situatie.
3. Ondersteuning van de moeder
- Kwetsbare zwangeren voelen zich vaak overbelast en hebben weinig vertrouwen in
instanties.
- Vroege signalering geeft ruimte voor begeleiding, waardoor de moeder beter voorbereid is
op het ouderschap.
4. Kostenbesparing voor de samenleving
- Voorkomen van complicaties of langdurige jeugdzorg door vroegtijdig ingrijpen.
, - Investeren in de eerste 1000 dagen (zwangerschap + eerste levensjaren) levert bewezen
gezondheidswinst op.
5. Stimuleren van eigen regie
- Vroeg signaleren geeft de moeder meer tijd en mogelijkheden om keuzes te maken en zelf
mee te denken over zorg en ondersteuning.
Het belang van vroege signalering van kwetsbare zwangeren ligt in het bevorderen van
een gezonde start voor zowel moeder als kind, het voorkomen van problemen op langere
termijn, en het ondersteunen van de zelfredzaamheid van de zwangere. Voor
verpleegkundigen en andere hulpverleners betekent dit alert zijn op signalen, het
gesprek aangaan en tijdig samenwerken met andere disciplines.
De student signaleert kwetsbaarheid bij zwangere kiest op basis van
klinisch redeneren voor regionale en landelijke prenatale interventies
voor deze doelgroep.
Signaleren van kwetsbaarheid
Kwetsbaarheid bij een zwangere kan blijken uit:
- Psychische problemen of verstandelijke beperking
- Middelengebruik (alcohol, drugs, roken)
- Huiselijk geweld of onveilig thuis
- Financiële problemen of schulden
- Laaggeletterdheid of taalbarrière
- Geen sociaal vangnet / dakloosheid
- Eerdere belaste zwangerschappen of jeugdzorggeschiedenis
De verpleegkundige herkent deze signalen door observatie, gesprek, dossieranalyse en
samenwerking met andere professionals.
Klinisch redeneren toepassen
De student doorloopt de stappen van klinisch redeneren:
1. Oriëntatie → Welke signalen zie ik bij deze zwangere?
2. Probleemanalyse → Wat betekent dit voor haar gezondheid en die van het kind?
3. Doelen stellen → Wat willen we bereiken? (bijv. stabiele leefomgeving,
middelenvrij zwangerschap, psychische ondersteuning).
4. Interventies kiezen → Welke regionale of landelijke programma’s zijn passend?
5. Evalueren → Worden de doelen gehaald? Moet er bijgestuurd worden?
Voorbeelden van interventies
Landelijke interventies:
Nu Niet Zwanger (NNZ) → gesprek over kinderwens/anticonceptie bij kwetsbare
vrouwen (voor/na zwangerschap).
Stevig Ouderschap → huisbezoeken na geboorte bij gezinnen met extra
ondersteuningsbehoefte.
, Voorzorg → intensief programma met huisbezoeken voor jonge, kwetsbare, vaak
alleenstaande zwangere vrouwen.
Kansrijke Start (landelijk actieprogramma) → betere samenwerking tussen
medisch en sociaal domein rond de eerste 1000 dagen.
Regionale interventies (afhankelijk van GGD/gemeente):
Vroegsignalering via Verloskundige Samenwerkingsverbanden (VSV’s).
Centrum voor Jeugd en Gezin (CJG) of wijkteams.
Lokale initiatieven zoals Vroeg Erbij, Moeders Informeren Moeders, MIM of
trajecten vanuit maatschappelijk werk en schuldhulpverlening.
Veilig Thuis bij signalen van huiselijk geweld of kindermishandeling.
Rol VPK
De verpleegkundige signaleert kwetsbaarheid, gaat het gesprek aan over
kinderwens en anticonceptie, ondersteunt bij bewuste keuzes en verwijst zo
nodig naar passende zorg om onbedoelde zwangerschappen te voorkomen en de
eigen regie te versterken.
De student legt uit wat de begrippen “positief ervaren ouderschap” en
“negatief ervaren ouderschap” inhouden en wat de gevolgen van deze vormen
van ouderschap zijn voor ouder(s) en kind, zodanig dat zij signalen kan
oppakken en interventies kan beargumenteren.
Ouderschap
= Alles wat met het ouder zijn te maken heeft
- Impact op de ouder zelf
- impact op de partnerrelatie
- impact op het sociale leven
- impact op de carrière
Opvoeden vs ouderschap
Opvoeden > tijdelijk , kun je uitbesteden
- Perspectief van het kind staat centraal
Ouderschap= altijd aanwezig
- perspectief van de ouder centraal
- identiteitsontwikkeling
Componenten van ouderschap
Factoren die van invloed zijn op hoe ouderschap wordt ervaren en wordt uitgevoerd door
ouders.
Welzijn van de ouder
> hoe zit een ouder in zijn vel ?
, Opvoed/vertrouwen
> krachtig ouderschap groeit als de ouder vertrouwen heeft in zijn/haar rol als ouder
> gevoel van competentie
Ouderschapsbeleving
- Hoe wordt ouderschap beleving ?
Ouderschapstheorie Alice van der Plas
> ouderbegeleider en gezinstherapeut
Doel ouderschapstheorie binnen JGZ:
- Contact met ouders terug vinden
- Helpt om te weten wat er nodig is een waarom
- Concrete handvaten
Verbinding ouders – naast ouders staan- eigen kracht versterken
Basisaannames vanuit de ouderschapstheorie
Elk ouder heeft een besef van verantwoordelijk zijn
- Ouders willen het beste voor hun kind
- gevoel van tekortkoming verliest verbinding
Ouderschap maakt kwetsbaar
- altijd gevoel van schuld en schaamte bij ouders
ouders zijn eindverantwoordelijk
- aansluiten bij wat de ouder belangrijk vindt
- professional loopt maar even mee
Bufferdenken
- buffers spelen een rol in het veerkrachtsysteem van ouders
- verfijning van het balansmodel van bakker
4 noodzakelijke buffers
- een solidaire gemeenschap
een groep mensen die steun, hulp en betrokkenheid naar elkaar tonen,
- goede taakverdeling
- metapositie > reflecteren op eigen handelen
- goede ouder ervaringen > trots op zichzelf als ouder
Rol van JGZ in ouderschap
- Veilige plek bieden waar ouders met vragen terecht kunnen en hun
ouderschapservaringen
- gesprek over ouderschap is niet vanzelfsprekend = wel van belang
Taken
- deskundigheid van ouders meenemen in gesprekken
- ouders luisterend oor bieden
- ouders een passend advies geven
PEDAGOGISCHE RELATIE
Pedagogische relatie = De vraag van het kind om specifiek opvoeden, welke door de
opvoeder kan worden beluisterd en vertaald moet worden in een pedagogisch juist
antwoord op het gedrag van het kind
Het gaat dus niet zomaar om een vriendschap of een zakelijke band, maar om een relatie
waarin de opvoeder bewust bijdraagt aan de groei van het kind.
Waarom is het belangrijk voor ons beroep ?
- Basis van vertrouwen en veiligheid
- Signaleren problemen
- Ondersteunen opvoedkracht
4 pijlers Preventie agenda JGZ
Hechting
Ouderschap
Gezonde levensstijl
Weerbaarheid
Project Nu Niet Zwanger is een preventief programma dat is gericht op mensen die
zich in kwetsbare situaties bevinden—zoals psychische problematiek, verslaving,
dakloosheid, schulden, een verstandelijke beperking, loverboyproblematiek of een
ongedocumenteerde status.
Het doel is om hen te ondersteunen bij het maken van een bewuste en geïnformeerde
keuze over wanneer (of of) zij zwanger willen worden, zodat onbedoelde
zwangerschappen worden voorkomen.
Waarom is vroege signalering belangrijk bij kwetsbare zwangere ?
1. Gezonde start voor moeder en kind
- Problemen in de zwangerschap (stress, slechte voeding, middelengebruik) vergroten de
kans op vroeggeboorte, groeiachterstand of complicaties.
- Door vroeg in te grijpen kan de kans op een gezonde zwangerschap en bevalling
toenemen.
2. Voorkomen van ongunstige leefomstandigheden
- Als kwetsbaarheid vroeg wordt gezien, kan hulp worden ingezet (financieel, sociaal,
medisch).
- Dit verkleint de kans dat het kind opgroeit in een instabiele of onveilige situatie.
3. Ondersteuning van de moeder
- Kwetsbare zwangeren voelen zich vaak overbelast en hebben weinig vertrouwen in
instanties.
- Vroege signalering geeft ruimte voor begeleiding, waardoor de moeder beter voorbereid is
op het ouderschap.
4. Kostenbesparing voor de samenleving
- Voorkomen van complicaties of langdurige jeugdzorg door vroegtijdig ingrijpen.
, - Investeren in de eerste 1000 dagen (zwangerschap + eerste levensjaren) levert bewezen
gezondheidswinst op.
5. Stimuleren van eigen regie
- Vroeg signaleren geeft de moeder meer tijd en mogelijkheden om keuzes te maken en zelf
mee te denken over zorg en ondersteuning.
Het belang van vroege signalering van kwetsbare zwangeren ligt in het bevorderen van
een gezonde start voor zowel moeder als kind, het voorkomen van problemen op langere
termijn, en het ondersteunen van de zelfredzaamheid van de zwangere. Voor
verpleegkundigen en andere hulpverleners betekent dit alert zijn op signalen, het
gesprek aangaan en tijdig samenwerken met andere disciplines.
De student signaleert kwetsbaarheid bij zwangere kiest op basis van
klinisch redeneren voor regionale en landelijke prenatale interventies
voor deze doelgroep.
Signaleren van kwetsbaarheid
Kwetsbaarheid bij een zwangere kan blijken uit:
- Psychische problemen of verstandelijke beperking
- Middelengebruik (alcohol, drugs, roken)
- Huiselijk geweld of onveilig thuis
- Financiële problemen of schulden
- Laaggeletterdheid of taalbarrière
- Geen sociaal vangnet / dakloosheid
- Eerdere belaste zwangerschappen of jeugdzorggeschiedenis
De verpleegkundige herkent deze signalen door observatie, gesprek, dossieranalyse en
samenwerking met andere professionals.
Klinisch redeneren toepassen
De student doorloopt de stappen van klinisch redeneren:
1. Oriëntatie → Welke signalen zie ik bij deze zwangere?
2. Probleemanalyse → Wat betekent dit voor haar gezondheid en die van het kind?
3. Doelen stellen → Wat willen we bereiken? (bijv. stabiele leefomgeving,
middelenvrij zwangerschap, psychische ondersteuning).
4. Interventies kiezen → Welke regionale of landelijke programma’s zijn passend?
5. Evalueren → Worden de doelen gehaald? Moet er bijgestuurd worden?
Voorbeelden van interventies
Landelijke interventies:
Nu Niet Zwanger (NNZ) → gesprek over kinderwens/anticonceptie bij kwetsbare
vrouwen (voor/na zwangerschap).
Stevig Ouderschap → huisbezoeken na geboorte bij gezinnen met extra
ondersteuningsbehoefte.
, Voorzorg → intensief programma met huisbezoeken voor jonge, kwetsbare, vaak
alleenstaande zwangere vrouwen.
Kansrijke Start (landelijk actieprogramma) → betere samenwerking tussen
medisch en sociaal domein rond de eerste 1000 dagen.
Regionale interventies (afhankelijk van GGD/gemeente):
Vroegsignalering via Verloskundige Samenwerkingsverbanden (VSV’s).
Centrum voor Jeugd en Gezin (CJG) of wijkteams.
Lokale initiatieven zoals Vroeg Erbij, Moeders Informeren Moeders, MIM of
trajecten vanuit maatschappelijk werk en schuldhulpverlening.
Veilig Thuis bij signalen van huiselijk geweld of kindermishandeling.
Rol VPK
De verpleegkundige signaleert kwetsbaarheid, gaat het gesprek aan over
kinderwens en anticonceptie, ondersteunt bij bewuste keuzes en verwijst zo
nodig naar passende zorg om onbedoelde zwangerschappen te voorkomen en de
eigen regie te versterken.
De student legt uit wat de begrippen “positief ervaren ouderschap” en
“negatief ervaren ouderschap” inhouden en wat de gevolgen van deze vormen
van ouderschap zijn voor ouder(s) en kind, zodanig dat zij signalen kan
oppakken en interventies kan beargumenteren.
Ouderschap
= Alles wat met het ouder zijn te maken heeft
- Impact op de ouder zelf
- impact op de partnerrelatie
- impact op het sociale leven
- impact op de carrière
Opvoeden vs ouderschap
Opvoeden > tijdelijk , kun je uitbesteden
- Perspectief van het kind staat centraal
Ouderschap= altijd aanwezig
- perspectief van de ouder centraal
- identiteitsontwikkeling
Componenten van ouderschap
Factoren die van invloed zijn op hoe ouderschap wordt ervaren en wordt uitgevoerd door
ouders.
Welzijn van de ouder
> hoe zit een ouder in zijn vel ?
, Opvoed/vertrouwen
> krachtig ouderschap groeit als de ouder vertrouwen heeft in zijn/haar rol als ouder
> gevoel van competentie
Ouderschapsbeleving
- Hoe wordt ouderschap beleving ?
Ouderschapstheorie Alice van der Plas
> ouderbegeleider en gezinstherapeut
Doel ouderschapstheorie binnen JGZ:
- Contact met ouders terug vinden
- Helpt om te weten wat er nodig is een waarom
- Concrete handvaten
Verbinding ouders – naast ouders staan- eigen kracht versterken
Basisaannames vanuit de ouderschapstheorie
Elk ouder heeft een besef van verantwoordelijk zijn
- Ouders willen het beste voor hun kind
- gevoel van tekortkoming verliest verbinding
Ouderschap maakt kwetsbaar
- altijd gevoel van schuld en schaamte bij ouders
ouders zijn eindverantwoordelijk
- aansluiten bij wat de ouder belangrijk vindt
- professional loopt maar even mee
Bufferdenken
- buffers spelen een rol in het veerkrachtsysteem van ouders
- verfijning van het balansmodel van bakker
4 noodzakelijke buffers
- een solidaire gemeenschap
een groep mensen die steun, hulp en betrokkenheid naar elkaar tonen,
- goede taakverdeling
- metapositie > reflecteren op eigen handelen
- goede ouder ervaringen > trots op zichzelf als ouder
Rol van JGZ in ouderschap
- Veilige plek bieden waar ouders met vragen terecht kunnen en hun
ouderschapservaringen
- gesprek over ouderschap is niet vanzelfsprekend = wel van belang
Taken
- deskundigheid van ouders meenemen in gesprekken
- ouders luisterend oor bieden
- ouders een passend advies geven
