Inleiding in de pedagogiek: onderwijs
Pedagogische wetenschappen – Universiteit Leiden – 2025/2026
Literatuur: De Bruyckere, P., Hulshof, C., & Kirschner, P. A. (2021). Jongens zijn slimmer dan
meisjes XL – 35 mythes over leren en onderwijs. Vierde druk. LannooCampus.
De Bruyckere, P., Hulshof, C., & Kirschner, P. A. (2019). Juffen zijn toffer dan meesters
– en nog meer mythes over onderwijs en leren. Derde druk. LannooCampus
Tentamen: 35 multiple choice vragen (5 vragen per college)
Rooster
Datum Hoofdstukken Docent
Woensdag 4 februari College 1 Jongens/Meisjes:
- Grote schoonmaak
Dr. Van
- Wie is wie in onderwijsonderzoek? Leijenhors
Juffen/Meesters
- Is het een goed idee om hoorcolleges op te nemen en online te delen? t
- Moet je 10.000 uur oefenen om een expert te worden?
- Moet je in zo jong mogelijke kinderen investeren?
Woensdag 11 College 2 Jongens/Meisjes
- Leren door zelf te ontdekken is beter dan uitleg krijgen
Dr. Van
februari - Je leert effectief van probleemgestuurd onderwijs Leijenhors
- Neuromythes
- De linkerhersenhelft is analytisch, de rechter creatief t
- Met Brain Gym en Brain Games kun je je hersenen trainen
- Onderwijs verandert nooit
- Meer geld zorgt voor beter onderwijs
Juffen/Meesters
- Bestaan er 21e-eeuwse vaardigheden?
- Maken leerkrachten het verschil?
- Evidence-based education als onderwijsmythe
Woensdag 18 College 3 Jongens/Meisjes
- Jongens zijn van nature beter in wiskunde dan meisjes
Dr. Van
februari - Jongeren lezen niet meer Leijenhors
- Je kunt schoolresultaten van verschillende landen zo met elkaar
vergelijken t
Juffen/Meesters
- Leer A en je kunt beter B
- Kinderen moeten niet meer leren schrijven met de hand
- Is leren lezen iets natuurlijks?
- Kunnen we snellezen
Woensdag 25 College 4 Jongens/Meisjes
- 93% van onze communicatie is non-verbaal
Dr. Van
februari - een kleinere klas is beter Leijenhors
- grotere scholen zijn beter dan kleinere
- jongens hebben er baat bij als ze vaker les krijgen van een man t
- Zittenblijven heeft een positief effect op leren
Woensdag 11 maart College 5 Jongens/Meisjes
-Wij denken het helderst wanneer we onder druk staan
Dr.
-Mannen hebben een ander type brein dan vrouwen Vogelaar
Juffen/Meesters
- Werkt huiswerk? Of niet?
-Hoe belangrijk is grit in onderwijs en kun je het leren?
-Kan je je slimmer denken?
Woensdag 18 maart College 6 Jongens/Meisjes
-Als je alles kunt opzoeken, is kennis onbelangrijk
Dr.
-Wij zijn goed in multitasken Vogelaar
-Nieuwe technologie veroorzaakt een revolutie in het onderwijs
-Internet hoort in de klas, want het sluit aan bij de leefwereld van kinderen
-Digital natives zijn een nieuwe generatie die nieuw onderwijs verlang
Woensdag 25 maart College 7 Jongens/Meisjes
-Internet maakt ons dommer
Dr.
-Van games leer je niets behalve geweld Vogelaar
Juffen/Meesters
-Maken internet en schermen kinderen autistisch, narcistisch, depressief…?
Woensdag 1 april Reserve Reserve Reserve
Woensdag 8 april Tentamen Beide boeken volledig
Woensdag 13 mei Herkansin
, g
Hoorcollege 1
4 februari 2026 – introductie
Opbouw van het vak
- 7 colleges
- De opnames zijn voor het tentamen een week lang beschikbaar
- Schriftelijk meerkeuze tentamen van 35 vragen
Tentamenstof
- Opgegeven literatuur + collegestof
o Alles wat niet is besproken kan wel getentamineerd worden
o Stof die wel besproken is, maar niet in het boek staat kan wel worden getentamineerd.
Pedagogische wetenschappen: onderwijs
= de geregelde overdacht van kennis of vaardigheden
Doel: Kinderen een zo goed mogelijke basis mee geven zodat ze zich optimaal kunnen ontwikkelen.
Belangrijk leermechanisme is imitatie en nadoen (apen)
Onderwijs is de 'natuurlijke omgeving' van kinderen
Onderwijswetenschappen = Een interdisciplinair onderzoeksveld waarin onderzoek wordt gedaan naar
hoe kennis het best kan worden overgedragen.
Belangrijke vragen
- Hoe leren mensen?
- Hoe kunnen we leren optimaliseren?
Van kinderarbeid via leerplicht naar recht op onderwijs onderwijs was niet vanzelfsprekend.
,Kinderarbeid is niet alleen slecht voor gezondheid maar ook voor sociale en cognitieve ontwikkeling
want je ontneemt ze de kans van ontwikkelen.
1874 – kinderwetje van Houten, kinderen onder de 12 jaar mochten niet werken in fabrieken.
1901 – leerplicht (vooral voor jongens uit de stad was deze leerplicht)
Functies van het onderwijs (Onderwijsraad – kijkt naar kwaliteit van het onderwijs in brede zin)
Cognitieve ontwikkelingsfunctie:
- Het onderwijs moet bijdragen aan de ontwikkeling van kennis en vaardigheden van leerlingen
op alle niveaus.
- Je gaat naar school om te leren dus je gaat je cognitief ontwikkelen
Arbeidsmarktfunctie:
- Het onderwijs dient je voldoende voor te breiden op de kenmerken van huidige en
toekomstige banen
Socialisatiefunctie
- Het onderwijs dient betrokkenheid bij de samenleving in brede zin te bevorderen.
- Het onderwijs zich bezig houden met onderwerpen die spelen in de maatschappij
Doelen van onderwijs volgens Biesta (onderwijspedagoog & filosoof)
- Hij heeft de functies van het onderwijs vertaalt naar de doelen
- Onderwijs heeft niet per se invloed op de domeinen maar onderwijs heeft juist een expliciete
invloed.
Functies en doelen krijgen vorm in het onderwijsstelsel
, Dimensies waarop onderwijsstelsels kunnen verschillen tussen landen zijn onder andere
- Selectie
o op welk moment en in welke vorm worden leerlingen gescheiden voor verschillende
onderwijsloopbanen?
In Nederland is dit relatief vroeg (doorstroomtoets in groep 8)
- Standaardisatie
o Hoe gestandaardiseerd zijn onderwijsprogramma's, examens, schoolbudgetten en
kwaliteiten van leraren?
Standaardisatie van input (middelen, curriculum) - als overheid bepaal je wat
de leerkracht moet doen en op welke manier
Standaardisatie van output (eindtermen, examinering) – kijken wat leerlingen
moeten kunnen aan het einde van hun schoolloopbaan
Het Nederlandse onderwijs
Vanaf 4 jaar mogen kinderen naar de
basisschool – vanaf 5 zijn ze leerplichtig
Speciaal basisonderwijs
Sbo: is voor kinderen die meer ondersteuning
nodig hebben bij het leren dan een reguliere
basisschool kan bieden, door de
belemmeringen die leerlingen in hun leren of
gedrag ervaren.
So: is onderverdeeld in vier clusters. Die zijn
gebaseerd op de extra hulp die de kinderen nodig hebben.
Cluster 1: Kinderen met een visuele beperking (293 lln. = 1%)
Cluster 2: Dove en slechthorende kinderen, kinderen met ernstige spraak/taal/communicatie
moeilijkheden (6190 lln. = 18%)
Cluster 3: kinderen die zeer moeilijk leren/ en of een beperking hebben (17.100 lln. = 49%)
Cluster 4: kinderen met ernstige psychiatrische stoornissen of ernstige gedragsproblemen (11.518 lln.
= 33%)
VVE: voor peuters van 2,5 tot 4 jaar) met (risico op) een onderwijsachterstand.
- Voorschoolse educatie: spelenderwijs een stimulerend aanbod om hun achterstand te
voorkomen of te verkleinen zodat ze een goede start maken in het basisonderwijs. Ook in
groep 1 en 2 vroegschoolse educatie krijgen: gericht op een goede start in groep 3
Maar 17 procent van
de bevolking zit nu op
een universitaire studie
Pedagogische wetenschappen – Universiteit Leiden – 2025/2026
Literatuur: De Bruyckere, P., Hulshof, C., & Kirschner, P. A. (2021). Jongens zijn slimmer dan
meisjes XL – 35 mythes over leren en onderwijs. Vierde druk. LannooCampus.
De Bruyckere, P., Hulshof, C., & Kirschner, P. A. (2019). Juffen zijn toffer dan meesters
– en nog meer mythes over onderwijs en leren. Derde druk. LannooCampus
Tentamen: 35 multiple choice vragen (5 vragen per college)
Rooster
Datum Hoofdstukken Docent
Woensdag 4 februari College 1 Jongens/Meisjes:
- Grote schoonmaak
Dr. Van
- Wie is wie in onderwijsonderzoek? Leijenhors
Juffen/Meesters
- Is het een goed idee om hoorcolleges op te nemen en online te delen? t
- Moet je 10.000 uur oefenen om een expert te worden?
- Moet je in zo jong mogelijke kinderen investeren?
Woensdag 11 College 2 Jongens/Meisjes
- Leren door zelf te ontdekken is beter dan uitleg krijgen
Dr. Van
februari - Je leert effectief van probleemgestuurd onderwijs Leijenhors
- Neuromythes
- De linkerhersenhelft is analytisch, de rechter creatief t
- Met Brain Gym en Brain Games kun je je hersenen trainen
- Onderwijs verandert nooit
- Meer geld zorgt voor beter onderwijs
Juffen/Meesters
- Bestaan er 21e-eeuwse vaardigheden?
- Maken leerkrachten het verschil?
- Evidence-based education als onderwijsmythe
Woensdag 18 College 3 Jongens/Meisjes
- Jongens zijn van nature beter in wiskunde dan meisjes
Dr. Van
februari - Jongeren lezen niet meer Leijenhors
- Je kunt schoolresultaten van verschillende landen zo met elkaar
vergelijken t
Juffen/Meesters
- Leer A en je kunt beter B
- Kinderen moeten niet meer leren schrijven met de hand
- Is leren lezen iets natuurlijks?
- Kunnen we snellezen
Woensdag 25 College 4 Jongens/Meisjes
- 93% van onze communicatie is non-verbaal
Dr. Van
februari - een kleinere klas is beter Leijenhors
- grotere scholen zijn beter dan kleinere
- jongens hebben er baat bij als ze vaker les krijgen van een man t
- Zittenblijven heeft een positief effect op leren
Woensdag 11 maart College 5 Jongens/Meisjes
-Wij denken het helderst wanneer we onder druk staan
Dr.
-Mannen hebben een ander type brein dan vrouwen Vogelaar
Juffen/Meesters
- Werkt huiswerk? Of niet?
-Hoe belangrijk is grit in onderwijs en kun je het leren?
-Kan je je slimmer denken?
Woensdag 18 maart College 6 Jongens/Meisjes
-Als je alles kunt opzoeken, is kennis onbelangrijk
Dr.
-Wij zijn goed in multitasken Vogelaar
-Nieuwe technologie veroorzaakt een revolutie in het onderwijs
-Internet hoort in de klas, want het sluit aan bij de leefwereld van kinderen
-Digital natives zijn een nieuwe generatie die nieuw onderwijs verlang
Woensdag 25 maart College 7 Jongens/Meisjes
-Internet maakt ons dommer
Dr.
-Van games leer je niets behalve geweld Vogelaar
Juffen/Meesters
-Maken internet en schermen kinderen autistisch, narcistisch, depressief…?
Woensdag 1 april Reserve Reserve Reserve
Woensdag 8 april Tentamen Beide boeken volledig
Woensdag 13 mei Herkansin
, g
Hoorcollege 1
4 februari 2026 – introductie
Opbouw van het vak
- 7 colleges
- De opnames zijn voor het tentamen een week lang beschikbaar
- Schriftelijk meerkeuze tentamen van 35 vragen
Tentamenstof
- Opgegeven literatuur + collegestof
o Alles wat niet is besproken kan wel getentamineerd worden
o Stof die wel besproken is, maar niet in het boek staat kan wel worden getentamineerd.
Pedagogische wetenschappen: onderwijs
= de geregelde overdacht van kennis of vaardigheden
Doel: Kinderen een zo goed mogelijke basis mee geven zodat ze zich optimaal kunnen ontwikkelen.
Belangrijk leermechanisme is imitatie en nadoen (apen)
Onderwijs is de 'natuurlijke omgeving' van kinderen
Onderwijswetenschappen = Een interdisciplinair onderzoeksveld waarin onderzoek wordt gedaan naar
hoe kennis het best kan worden overgedragen.
Belangrijke vragen
- Hoe leren mensen?
- Hoe kunnen we leren optimaliseren?
Van kinderarbeid via leerplicht naar recht op onderwijs onderwijs was niet vanzelfsprekend.
,Kinderarbeid is niet alleen slecht voor gezondheid maar ook voor sociale en cognitieve ontwikkeling
want je ontneemt ze de kans van ontwikkelen.
1874 – kinderwetje van Houten, kinderen onder de 12 jaar mochten niet werken in fabrieken.
1901 – leerplicht (vooral voor jongens uit de stad was deze leerplicht)
Functies van het onderwijs (Onderwijsraad – kijkt naar kwaliteit van het onderwijs in brede zin)
Cognitieve ontwikkelingsfunctie:
- Het onderwijs moet bijdragen aan de ontwikkeling van kennis en vaardigheden van leerlingen
op alle niveaus.
- Je gaat naar school om te leren dus je gaat je cognitief ontwikkelen
Arbeidsmarktfunctie:
- Het onderwijs dient je voldoende voor te breiden op de kenmerken van huidige en
toekomstige banen
Socialisatiefunctie
- Het onderwijs dient betrokkenheid bij de samenleving in brede zin te bevorderen.
- Het onderwijs zich bezig houden met onderwerpen die spelen in de maatschappij
Doelen van onderwijs volgens Biesta (onderwijspedagoog & filosoof)
- Hij heeft de functies van het onderwijs vertaalt naar de doelen
- Onderwijs heeft niet per se invloed op de domeinen maar onderwijs heeft juist een expliciete
invloed.
Functies en doelen krijgen vorm in het onderwijsstelsel
, Dimensies waarop onderwijsstelsels kunnen verschillen tussen landen zijn onder andere
- Selectie
o op welk moment en in welke vorm worden leerlingen gescheiden voor verschillende
onderwijsloopbanen?
In Nederland is dit relatief vroeg (doorstroomtoets in groep 8)
- Standaardisatie
o Hoe gestandaardiseerd zijn onderwijsprogramma's, examens, schoolbudgetten en
kwaliteiten van leraren?
Standaardisatie van input (middelen, curriculum) - als overheid bepaal je wat
de leerkracht moet doen en op welke manier
Standaardisatie van output (eindtermen, examinering) – kijken wat leerlingen
moeten kunnen aan het einde van hun schoolloopbaan
Het Nederlandse onderwijs
Vanaf 4 jaar mogen kinderen naar de
basisschool – vanaf 5 zijn ze leerplichtig
Speciaal basisonderwijs
Sbo: is voor kinderen die meer ondersteuning
nodig hebben bij het leren dan een reguliere
basisschool kan bieden, door de
belemmeringen die leerlingen in hun leren of
gedrag ervaren.
So: is onderverdeeld in vier clusters. Die zijn
gebaseerd op de extra hulp die de kinderen nodig hebben.
Cluster 1: Kinderen met een visuele beperking (293 lln. = 1%)
Cluster 2: Dove en slechthorende kinderen, kinderen met ernstige spraak/taal/communicatie
moeilijkheden (6190 lln. = 18%)
Cluster 3: kinderen die zeer moeilijk leren/ en of een beperking hebben (17.100 lln. = 49%)
Cluster 4: kinderen met ernstige psychiatrische stoornissen of ernstige gedragsproblemen (11.518 lln.
= 33%)
VVE: voor peuters van 2,5 tot 4 jaar) met (risico op) een onderwijsachterstand.
- Voorschoolse educatie: spelenderwijs een stimulerend aanbod om hun achterstand te
voorkomen of te verkleinen zodat ze een goede start maken in het basisonderwijs. Ook in
groep 1 en 2 vroegschoolse educatie krijgen: gericht op een goede start in groep 3
Maar 17 procent van
de bevolking zit nu op
een universitaire studie
