Hoofdstuk 1: Het begrip context
De contextuele benadering binnen de hulpverlening ziet ieder mens al verweven met andere
mensen om zich heen. Context verwijst naar dit netwerk van betekenisvolle relaties. In eerste
plaats gaat het om directe familierelaties, maar ook het grotere – intergenerationele –
familieverbond behoort tot de context van de persoon.
Gegeven relaties zijn relaties die deel uitmaken van iemands leven doordat het familie is. Het zijn
relaties die niet verbroken kunnen worden.
Verworven relaties zijn relaties die iemand in de loop van zijn leven opdoet, die je verwerft. Deze
relaties kunnen wel verbroken worden.
In toenemende mate bestaat het gezins- of familieverband van mensen niet meer alleen uit
gegeven, maar ook uit verworven relaties.
Men gaat er vanuit dat een groot deel van de pijn en de vreugde in het persoonlijke leven en in de
levensgeschiedenis van een persoon wordt bepaald door de context waarbinnen hij geboren is. Het
is van groot belang oog te krijgen voor datgene wat er binnen de context van de cliënt speelt en
wordt overgedragen, hierbij zien vier aspecten te onderscheiden:
1. Erfelijke aanleg (nature)=> Soms lijkt het ook een generatie over te slaan.
2. Sociale omgevingsfactoren (nurture)=> Op alle terreinen komt de vraag bovendrijven hoe
aangeboren aanleg en sociale omgeving zich tot elkaar verhouden. Wat is aanleg wel
gegeven is, komt soms niet of nauwelijks tot ontplooiing in een omgeving waarin dit
nauwelijks aangemoedigd wordt.
3. Gewoonten en gebruiken=> gewoonten en gebruiken worden binnen de persoonlijke
omgang tussen ouders en kinderen overgedragen. Het gaat om dingen die ‘wij’ altijd zo
doen, terwijl het in andere gezinnen heel anders gaat. Veel gewoonten worden door alle
betrokkenen als waardevol beleefd. Maar kunnen ook als knellend ervaren worden.
Wanneer iemand geconfronteerd wordt met heel andere gewoonten dan in het eigen gezin
gelden, worden die niet zelden als raar of vreemd beleefd.
4. Normen en waarden=> impliciet en expliciet dragen families normen en waarden over het
leven over aan hun kinderen en kleinkinderen. Deze worden door het gezin als volledig
vanzelfsprekend ervaren.
Ieder gezin heeft te maken met zijn eigen genetisch bepaald erfgoed en ontwikkelt op zijn eigen
manier de andere drie, door sociale omgang gevormde aspecten. Een hulpverlener die werkt vanuit
de contextuele benadering ziet een cliënt niet als een los, opzichzelfstaand individu. Hij beziet deze
mens binnen zijn eigen context: het geheel van betekenisvolle gegeven en verworven relaties
waarvan hij deel uitmaakt en waaruit hij is voortgekomen.
, Hoofdstuk 2: Relationele ethiek
Fundamenteel bij het contextueel denken is dat je ervan uitgaat dat de basis van menselijke
relaties wordt gevormd doordat mensen aan elkaar geven en van elkaar ontvangen. Dit geven en
ontvangen leer je binnen de context waarin je opgroeit, evenals de balans die zich tussen deze
beide ontwikkelt. Nagy gaat ervan uit dat het rechtvaardig is dat je in relaties mag geven en
ontvangen. In de contextuele benadering wordt de dynamische balans tussen geven en ontvangen
ook wel de dimensie van de relationele ethiek genoemd. Geven en ontvangen leer je in het gezin
waarin je opgroeit, in het begin heeft een kind nog nauwelijks te geven, maar al snel begint een kind
ook aan ouders te geven, bijvoorbeeld het eerste lachje. Baby’s hebben al snel door dat daar
enthousiast op wordt gereageerd en blijven het doen. Hoe groter het kind wordt, hoe meer een kind
kan geven. Als je mag geven wat bij jou past, groei je in zelfvertrouwen en eigenwaarde. Kenmerkend
voor de visie van Nagy is dat een kind er niet alleen recht op heeft om van zijn ouders
te ontvangen wat hij nodig heeft, maar dat hij evenzeer het recht heeft aan hen te mogen geven.
Het kan gebeuren dat een kind van zijn ouders niet ontvangt wat het nodig heeft. Allerlei mogelijke
oorzaken spelen hierin een rol. Aan de andere kant kan het ook voorkomen dat een kind meer
geeft dan goed voor hem is. Dat is het geval als datgene wat het kind geeft niet past bij zijn
persoonlijkheid of ontwikkeling en als het geven niet door de ouders gezien en gewaardeerd wordt.
De aandacht van een hulpverlener die vanuit de contextuele benadering werkt, gaat uit naar de
balans tussen geven en ontvangen in het leven van een cliënt. Het uitgangspunt is daarbij de
problematiek die iemand in zijn dagelijks leven ervaart en van daaruit heeft hij nadrukkelijk ook
voor de manier waarop het probleem is geworteld en verbonden aan de intergenerationele context.
De relationele ethiek wordt ook wel de vierde dimensie genoemd. Er zijn dus meer dimensies. De
contextuele benadering onderscheidt vier dimensies, die alle vier invloed hebben op de relaties
tussen mensen:
1. De feiten=> objectieve gegevens die echt waar zijn en gebeurtenissen die in werkelijkheid
hebben plaatsgevonden. Bijvoorbeeld: geslacht, plaats in de kinderrij, adoptie, ziekte of
overlijdens maar ook sociaal-economische omstandigheden. Niet alleen feiten uit iemands
leven zelf zijn hierbij van belang, maar ook gegevens uit de voorgaande generaties.
Sommige feiten noemen we onrecht. Dit zijn gebeurtenissen of omstandigheden die een
beschadigend effect op het leven van een mens hebben, twee soorten:
a. Verdelend onrecht=> onrecht waaraan niemand direct schuld heeft. Het overkomt
een mens en heeft consequenties voor zijn leven en voor de volgende generatie.
Bijvoorbeeld: ziekte of overlijden gezinslid, werkloosheid of opgroeien in
oorlogssituatie.
b. Vergeldend onrecht=> onrecht en het leed dat mensen elkaar bewust of onbewust
aandoen. Er is iemand verantwoordelijk voor wat er is gebeurd. Voorbeeld:
mishandeling, misbruik of verwaarlozing.
Verdelend onrecht kan gemakkelijk leiden tot vergeldend recht.
2. Psychologie=> inzicht krijgen in de wijze waarop feiten het leven van een persoon hebben
beïnvloed en de gevolgen daarvan voor de persoonlijkheidsontwikkeling. Om deze dimensie
naar waarde te schatten is het noodzakelijk kennis te hebben van psychologische theorieën
en benaderingen.
3. Interacties=> gaat om het onderkennen van patronen van waarneembaar gedrag. De
verschillende betrokkenen in een relatie drukken allemaal hun stempel op de wijze waarop
zij met elkaar omgaan. Belangrijke vragen: hoe communiceren de betrokkenen met elkaar?
Zijn emoties bespreekbaar etc.
4. Relationele ethiek=> oog krijgen voor de manier waarop de eerst drie dimensies invloed
hebben of hebben gehad op de balans tussen geven en ontvangen. Wanneer een kind
opgroeit in een situatie waarin de balans tussen geven en ontvangen verstoord is, noemt
Nagy dit ook onrecht.
De contextuele benadering binnen de hulpverlening ziet ieder mens al verweven met andere
mensen om zich heen. Context verwijst naar dit netwerk van betekenisvolle relaties. In eerste
plaats gaat het om directe familierelaties, maar ook het grotere – intergenerationele –
familieverbond behoort tot de context van de persoon.
Gegeven relaties zijn relaties die deel uitmaken van iemands leven doordat het familie is. Het zijn
relaties die niet verbroken kunnen worden.
Verworven relaties zijn relaties die iemand in de loop van zijn leven opdoet, die je verwerft. Deze
relaties kunnen wel verbroken worden.
In toenemende mate bestaat het gezins- of familieverband van mensen niet meer alleen uit
gegeven, maar ook uit verworven relaties.
Men gaat er vanuit dat een groot deel van de pijn en de vreugde in het persoonlijke leven en in de
levensgeschiedenis van een persoon wordt bepaald door de context waarbinnen hij geboren is. Het
is van groot belang oog te krijgen voor datgene wat er binnen de context van de cliënt speelt en
wordt overgedragen, hierbij zien vier aspecten te onderscheiden:
1. Erfelijke aanleg (nature)=> Soms lijkt het ook een generatie over te slaan.
2. Sociale omgevingsfactoren (nurture)=> Op alle terreinen komt de vraag bovendrijven hoe
aangeboren aanleg en sociale omgeving zich tot elkaar verhouden. Wat is aanleg wel
gegeven is, komt soms niet of nauwelijks tot ontplooiing in een omgeving waarin dit
nauwelijks aangemoedigd wordt.
3. Gewoonten en gebruiken=> gewoonten en gebruiken worden binnen de persoonlijke
omgang tussen ouders en kinderen overgedragen. Het gaat om dingen die ‘wij’ altijd zo
doen, terwijl het in andere gezinnen heel anders gaat. Veel gewoonten worden door alle
betrokkenen als waardevol beleefd. Maar kunnen ook als knellend ervaren worden.
Wanneer iemand geconfronteerd wordt met heel andere gewoonten dan in het eigen gezin
gelden, worden die niet zelden als raar of vreemd beleefd.
4. Normen en waarden=> impliciet en expliciet dragen families normen en waarden over het
leven over aan hun kinderen en kleinkinderen. Deze worden door het gezin als volledig
vanzelfsprekend ervaren.
Ieder gezin heeft te maken met zijn eigen genetisch bepaald erfgoed en ontwikkelt op zijn eigen
manier de andere drie, door sociale omgang gevormde aspecten. Een hulpverlener die werkt vanuit
de contextuele benadering ziet een cliënt niet als een los, opzichzelfstaand individu. Hij beziet deze
mens binnen zijn eigen context: het geheel van betekenisvolle gegeven en verworven relaties
waarvan hij deel uitmaakt en waaruit hij is voortgekomen.
, Hoofdstuk 2: Relationele ethiek
Fundamenteel bij het contextueel denken is dat je ervan uitgaat dat de basis van menselijke
relaties wordt gevormd doordat mensen aan elkaar geven en van elkaar ontvangen. Dit geven en
ontvangen leer je binnen de context waarin je opgroeit, evenals de balans die zich tussen deze
beide ontwikkelt. Nagy gaat ervan uit dat het rechtvaardig is dat je in relaties mag geven en
ontvangen. In de contextuele benadering wordt de dynamische balans tussen geven en ontvangen
ook wel de dimensie van de relationele ethiek genoemd. Geven en ontvangen leer je in het gezin
waarin je opgroeit, in het begin heeft een kind nog nauwelijks te geven, maar al snel begint een kind
ook aan ouders te geven, bijvoorbeeld het eerste lachje. Baby’s hebben al snel door dat daar
enthousiast op wordt gereageerd en blijven het doen. Hoe groter het kind wordt, hoe meer een kind
kan geven. Als je mag geven wat bij jou past, groei je in zelfvertrouwen en eigenwaarde. Kenmerkend
voor de visie van Nagy is dat een kind er niet alleen recht op heeft om van zijn ouders
te ontvangen wat hij nodig heeft, maar dat hij evenzeer het recht heeft aan hen te mogen geven.
Het kan gebeuren dat een kind van zijn ouders niet ontvangt wat het nodig heeft. Allerlei mogelijke
oorzaken spelen hierin een rol. Aan de andere kant kan het ook voorkomen dat een kind meer
geeft dan goed voor hem is. Dat is het geval als datgene wat het kind geeft niet past bij zijn
persoonlijkheid of ontwikkeling en als het geven niet door de ouders gezien en gewaardeerd wordt.
De aandacht van een hulpverlener die vanuit de contextuele benadering werkt, gaat uit naar de
balans tussen geven en ontvangen in het leven van een cliënt. Het uitgangspunt is daarbij de
problematiek die iemand in zijn dagelijks leven ervaart en van daaruit heeft hij nadrukkelijk ook
voor de manier waarop het probleem is geworteld en verbonden aan de intergenerationele context.
De relationele ethiek wordt ook wel de vierde dimensie genoemd. Er zijn dus meer dimensies. De
contextuele benadering onderscheidt vier dimensies, die alle vier invloed hebben op de relaties
tussen mensen:
1. De feiten=> objectieve gegevens die echt waar zijn en gebeurtenissen die in werkelijkheid
hebben plaatsgevonden. Bijvoorbeeld: geslacht, plaats in de kinderrij, adoptie, ziekte of
overlijdens maar ook sociaal-economische omstandigheden. Niet alleen feiten uit iemands
leven zelf zijn hierbij van belang, maar ook gegevens uit de voorgaande generaties.
Sommige feiten noemen we onrecht. Dit zijn gebeurtenissen of omstandigheden die een
beschadigend effect op het leven van een mens hebben, twee soorten:
a. Verdelend onrecht=> onrecht waaraan niemand direct schuld heeft. Het overkomt
een mens en heeft consequenties voor zijn leven en voor de volgende generatie.
Bijvoorbeeld: ziekte of overlijden gezinslid, werkloosheid of opgroeien in
oorlogssituatie.
b. Vergeldend onrecht=> onrecht en het leed dat mensen elkaar bewust of onbewust
aandoen. Er is iemand verantwoordelijk voor wat er is gebeurd. Voorbeeld:
mishandeling, misbruik of verwaarlozing.
Verdelend onrecht kan gemakkelijk leiden tot vergeldend recht.
2. Psychologie=> inzicht krijgen in de wijze waarop feiten het leven van een persoon hebben
beïnvloed en de gevolgen daarvan voor de persoonlijkheidsontwikkeling. Om deze dimensie
naar waarde te schatten is het noodzakelijk kennis te hebben van psychologische theorieën
en benaderingen.
3. Interacties=> gaat om het onderkennen van patronen van waarneembaar gedrag. De
verschillende betrokkenen in een relatie drukken allemaal hun stempel op de wijze waarop
zij met elkaar omgaan. Belangrijke vragen: hoe communiceren de betrokkenen met elkaar?
Zijn emoties bespreekbaar etc.
4. Relationele ethiek=> oog krijgen voor de manier waarop de eerst drie dimensies invloed
hebben of hebben gehad op de balans tussen geven en ontvangen. Wanneer een kind
opgroeit in een situatie waarin de balans tussen geven en ontvangen verstoord is, noemt
Nagy dit ook onrecht.
