WERKGROEP 2
Wanneer is er sprake van bedrog?
Wanneer een van de partijen bij een rechtshandeling een kunstgreep heeft gedaan. Hier zijn twee
componenten bij:
• Opzettelijk misleidend gedrag, een kunstgreep kan met name gelegen zijn in het opzettelijk
doen van een onjuiste mededeling of opzettelijke verzwijging van enig feit dan men verplicht is
mede te delen.
• Opzet om de ander door dit misleidende gedrag tot het verrichten van de rechtshandeling te
bewegen.
Een rechtshandeling is vernietigbaar op grond van bedrog, volgens Art. 3:44 lid 3 BW, wanneer
aan de volgende twee eisen wordt voldaan:
• Hantering van een kunstgreep
• Causaal verband tussen kunstgreep en rechtshandeling
Wat is dwaling?
Wanneer niet beide partijen de volledige voorstelling van zaken hebben bij een overeenkomst. Er
zijn drie dwalingsgevallen:
• De wederpartij gaf een verkeerde inlichting
• De wederpartij schendt een mededelingsplicht
• Wederzijdse dwaling
Er zijn drie eisen om een overeenkomst als vernietigbaar te kunnen verklaren volgens Art. 6:228
BW:
• Dwaling
• Een causaal verband tussen de dwaling en het tot stand komen van de overeenkomst > zonder
de dwaling zou de overeenkomst niet, of met een andere inhoud, tot stand gekomen zijn
• Aanwezigheid van een van de drie dwalingsgevallen: inlichting/mededelingsplicht/wederzijdse
dwaling
Er zijn drie uitzonderingen:
• Kenbaarheidscorrecties
• Uitsluitend teleurgestelde toekomstverwachting
• Sommige dwalingen behoren voor rekening van de dwalende
Wanneer is er sprake van bedreiging?
Wanneer door een of meerdere personen, evt zelfs een derde, bedreiging wordt gepleegd met
enig nadeel in persoon of goed. De bedreiging kan gericht zijn tegen de betrokkene zelf of een
derde, het nadeel kan van zowel sto elijke als ideële aard zijn.
Een rechtshandeling is vernietigbaar op grond van bedreiging, volgens Art. 3:44 lid 2 BW,
wanneer aan de volgende eisen wordt voldaan:
• Bedreiging met enig nadeel in persoon of goed
• Objectieve relevantie: de bedreiging moet een redelijk oordelend mens kunnen beïnvloeden
• Onrechtmatig karakter > twee mogelijkheden:
• Toebrengen van het nadeel waarmee wordt gedreigd is op zichzelf al ongeoorloofd
• Toebrengen van het nadeel waarmee wordt gedreigd is op zichzelf geoorloofd, maar het
bedreigen ermee is niettemin onrechtmatig, ofwel wegens het beoogde doel, ofwel wegens
de wijze waarop of de omstandigheden waaronder het plaatsvind.
• Causaal verband tussen bedreiging en rechtshandeling
Wanneer is er sprake van misbruik van de omstandigheden?
Een van de partijen bevordert het tot stand komen van een rechtshandeling onder bijzondere
omstandigheden, waarbij die partij begrijpt dat de handelende door de bijzondere
omstandigheden tot het verrichten van de handeling wordt gezet.
Een rechtshandeling is vernietigbaar op grond van misbruik van omstandigheden, volgens Art.
3:44 lid 4 BW , wanneer aan de volgende eisen wordt voldaan:
• Bijzondere omstandigheden
ff
,• Misbruik van deze omstandigheden:
• Een ander bevordert het tot stand komen van een rechtshandeling
• Terwijl hij of zij moet begrijpen dat de handelende door de bijzondere omstandigheden tot
het verrichten van de handeling wordt bewogen
• En ofschoon wat hij weet of moet begrijpen hem van het bevorderen van de totstandkoming
zou behoren te weerhouden
• Causaal verband tussen omstandigheden en rechtshandeling
Wanneer is een overeenkomst in strijd met de wet en wat zijn de gevolgen hiervan?
Een overeenkomst is in strijd met de wet als er sprake is van:
• Bedrog
• Misbruik van omstandigheden
• Dwaling
• Bedreiging
• Inhoud / strekking / sluiten overeenkomst is in strijd met de openbare orde / goede zeden / wet
• Een van de partijen is handelingsonbekwaam
Dit kan in strijd zijn met de wet in formele zin, openbare orde of goede zeden.
De gevolgen zijn dat een rechtshandeling of nietig is, of vernietigbaar.
• Bedrog > vernietigbaar
• Misbruik van omstandigheden > vernietigbaar
• Dwaling > vernietigbaar
• Bedreiging > vernietigbaar
• Inhoud / strekking / sluiten overeenkomst is in strijd met de openbare orde / goede zeden / wet
> nietig
• Handelingsonbekwame > vernietigbaar
Vernietigbaar houdt in dat een overeenkomst tot stand is gekomen, en deze daarna formeel
vernietigd wordt door een rechterlijke uitspraak of buitenechtelijke verklaring. Hierbij gaat het om
het belang van 1 partij. Totdat deze vernietigd is, blijft de overeenkomst bestaan.
Nietigheid houdt in dat met terugwerkende kracht een overeenkomst of rechtshandeling nooit
bestaan heeft. Dit gebeurt wanneer een overeenkomst door zijn sluiten / inhoud of strekking in
strijd is met de goede zeden / openbare orde / wet.
WERKGROEP 3
Hoe moeten bepalingen in een overeenkomst worden uitgelegd?
De overeenkomst heeft als rechtsgevolgen:
1. De door partijen overeengekomen rechtsgevolgen > beginsel der contractvrijheid
2. De rechtsgevolgen die, naar aard van de overeenkomst, voortvloeien uit: de wet, de gewoonte
en de eisen van redelijkheid en billijkheid
Om vast te stellen welke rechtsgevolgen partijen zijn overeengekomen, moeten de door hen
gemaakte afspraken worden uitgelegd. Richtinggevend is het wederzijdse gerechtvaardigd
vertrouwen van partijen, bezien in het licht van de redelijkheid en billijkheid.
1. Haviltex-norm: HR overweegt in dit arrest dat niet met een taalkundige benadering kan
worden volstaan, maar dat het aankomt op:
• De zin die partijen in de gegeven omstandigheden over en weer an het overeengekomene
mochten toekennen
• Hetgeen zij te dien aanzien redelijkerwijs van elkaar mochten verwachten
2. CAO-norm: uitleg is niet alleen bepalend bij gewone obligatoire overeenkomsten, maar ook
bij andersoortige rechtshandelingen. Op enkele bijzondere terreinen wordt ipv de open
haviltex norm, een striktere uitlegmethode gevolgd > de bewoordingen van de bepalingen zijn
in beginsel van beslissende betekenis. Dit geldt omdat bij zulke overeenkomsttypen de uitleg
vaak mede de rechtspositie van derden beïnvloed, die bij de totstandkoming niet betrokken
zijn geweest.
➡Collectieve arbeidsovereenkomst / collectieve vaststellingsovereenkomst / notariële akte
3. Tussen de Haviltex- en CAO-norm bestaat geen tegenstelling maar een vloeiende overgang.
, HAVILTEX ARREST :
• Casus: Haviltex heeft een snijmachine gekocht van Ermes voor 20.000 gulden, de rest van het
bedrag wordt als percentage van de winst betaald. In het contract is een beding opgenomen
dat stelt dat Haviltex de machine binnen bepaalde termijn mag teruggeven, en dan de reeds
betaalde 20.000 gulden ervoor terugkrijgt. Haviltex doet dit binnen de termijn en vordert de
20.000 gulden van Ermes, die niet reageert en vervolgens teruggave weigert, en het resterende
bedrag van 15.000 gulden als winstpercentage vordert van Haviltex.
• Beslissing: de rechtbank heeft besloten dat Haviltex het recht heeft om zonder opgaaf van
redenen de machine binnen de termijn terug te geven, waarbij Ermes de verkoopprijs moet
teruggeven. Ermes stelt in hoger beroep dat de rechtbank het beding verkeerd heeft uitgelegd;
er zouden relevante gronden moeten zijn voor terugkoop, niet teruggave. In cassatie vraagt HR
zich af of er een leemte is gelaten in het contract en wat beide partijen van elkaar mochten
verwachten.
• RECHTSREGEL = door HR een algemene regel ingesteld voor uitlegging van ovk: de
Haviltex-norm > uitleg van een ovk is afhankelijk van de letterlijke woordenbetekenis,
maar ook van wat partijen redelijkerwijs van elkaar mochten verwachten. Een eventuele
leemte zal vervolgens worden uitgelegd adhv Art. 6:248 lid 1 BW.
Art. 6:248 BW redelijkheid en billijkheid
• Aanvullende redelijkheid en billijkheid: in gevallen waarin de partijafspraken zelf niet voldoende
duidelijkheid verscha en.
• Beperkende (derogerende) redelijkheid en billijkheid: een tussen partijen volgens de
overeenkomst geldende regel is niet van toepassing, voor zover dit in de gegeven
omstandigheden naar maatstaven van redelijkheid en billijkheid onaanvaardbaar zou zijn >
Art. 6:248 lid 2
Wat als zich na het sluiten van een overeenkomst een omstandigheid voordoet die niet in de
overeenkomst is geregeld?
Art. 6:258 onvoorziene omstandigheden
De rechter kan de gevolgen van een overeenkomst wijzigen, of deze overeenkomst in zijn geheel
of gedeeltelijk ontbinden op grond van omstandigheden die:
1. Onvoorzien zijn > 2 eisen:
• De omstandigheid lag op het moment van contractsluiting in de toekomst
• Partijen hebben niet in haar intreden voorzien; dit intreden is niet uitdrukkelijk of stilzwijgend
in de overeenkomst verdisconteerd > gaat dus om de vraag of partijen ter zake een
voorziening hebben getro en, niet op de kwestie of het intreden van de bewuste
omstandigheid door hen voorzien of voorzienbaar was. Meestal zal het gaan om een
wijziging van de oorspronkelijk aanwezige omstandigheden. Artikel kan echter ook worden
toegepast als een verwachte wijziging van de omstandigheden juist uitblijft.
2. Van dien aard zijn, dat de wederpartij naar maatstaven van redelijkheid en billijkheid
ongewijzigde instandhouding van de overeenkomst niet mag verwachten. De rechter zal zich
terughoudend opstellen: uitgangspunt is en blijft de gebondenheid aan het eens gegeven
woord.
Dit artikel is van dwingend recht > voor partijen bestaat echter wel de mogelijkheid het
toepassingsbereik van het artikel in te perken door zo veel mogelijk omstandigheden in de
overeenkomst te verdisconteren.
ff ff
Wanneer is er sprake van bedrog?
Wanneer een van de partijen bij een rechtshandeling een kunstgreep heeft gedaan. Hier zijn twee
componenten bij:
• Opzettelijk misleidend gedrag, een kunstgreep kan met name gelegen zijn in het opzettelijk
doen van een onjuiste mededeling of opzettelijke verzwijging van enig feit dan men verplicht is
mede te delen.
• Opzet om de ander door dit misleidende gedrag tot het verrichten van de rechtshandeling te
bewegen.
Een rechtshandeling is vernietigbaar op grond van bedrog, volgens Art. 3:44 lid 3 BW, wanneer
aan de volgende twee eisen wordt voldaan:
• Hantering van een kunstgreep
• Causaal verband tussen kunstgreep en rechtshandeling
Wat is dwaling?
Wanneer niet beide partijen de volledige voorstelling van zaken hebben bij een overeenkomst. Er
zijn drie dwalingsgevallen:
• De wederpartij gaf een verkeerde inlichting
• De wederpartij schendt een mededelingsplicht
• Wederzijdse dwaling
Er zijn drie eisen om een overeenkomst als vernietigbaar te kunnen verklaren volgens Art. 6:228
BW:
• Dwaling
• Een causaal verband tussen de dwaling en het tot stand komen van de overeenkomst > zonder
de dwaling zou de overeenkomst niet, of met een andere inhoud, tot stand gekomen zijn
• Aanwezigheid van een van de drie dwalingsgevallen: inlichting/mededelingsplicht/wederzijdse
dwaling
Er zijn drie uitzonderingen:
• Kenbaarheidscorrecties
• Uitsluitend teleurgestelde toekomstverwachting
• Sommige dwalingen behoren voor rekening van de dwalende
Wanneer is er sprake van bedreiging?
Wanneer door een of meerdere personen, evt zelfs een derde, bedreiging wordt gepleegd met
enig nadeel in persoon of goed. De bedreiging kan gericht zijn tegen de betrokkene zelf of een
derde, het nadeel kan van zowel sto elijke als ideële aard zijn.
Een rechtshandeling is vernietigbaar op grond van bedreiging, volgens Art. 3:44 lid 2 BW,
wanneer aan de volgende eisen wordt voldaan:
• Bedreiging met enig nadeel in persoon of goed
• Objectieve relevantie: de bedreiging moet een redelijk oordelend mens kunnen beïnvloeden
• Onrechtmatig karakter > twee mogelijkheden:
• Toebrengen van het nadeel waarmee wordt gedreigd is op zichzelf al ongeoorloofd
• Toebrengen van het nadeel waarmee wordt gedreigd is op zichzelf geoorloofd, maar het
bedreigen ermee is niettemin onrechtmatig, ofwel wegens het beoogde doel, ofwel wegens
de wijze waarop of de omstandigheden waaronder het plaatsvind.
• Causaal verband tussen bedreiging en rechtshandeling
Wanneer is er sprake van misbruik van de omstandigheden?
Een van de partijen bevordert het tot stand komen van een rechtshandeling onder bijzondere
omstandigheden, waarbij die partij begrijpt dat de handelende door de bijzondere
omstandigheden tot het verrichten van de handeling wordt gezet.
Een rechtshandeling is vernietigbaar op grond van misbruik van omstandigheden, volgens Art.
3:44 lid 4 BW , wanneer aan de volgende eisen wordt voldaan:
• Bijzondere omstandigheden
ff
,• Misbruik van deze omstandigheden:
• Een ander bevordert het tot stand komen van een rechtshandeling
• Terwijl hij of zij moet begrijpen dat de handelende door de bijzondere omstandigheden tot
het verrichten van de handeling wordt bewogen
• En ofschoon wat hij weet of moet begrijpen hem van het bevorderen van de totstandkoming
zou behoren te weerhouden
• Causaal verband tussen omstandigheden en rechtshandeling
Wanneer is een overeenkomst in strijd met de wet en wat zijn de gevolgen hiervan?
Een overeenkomst is in strijd met de wet als er sprake is van:
• Bedrog
• Misbruik van omstandigheden
• Dwaling
• Bedreiging
• Inhoud / strekking / sluiten overeenkomst is in strijd met de openbare orde / goede zeden / wet
• Een van de partijen is handelingsonbekwaam
Dit kan in strijd zijn met de wet in formele zin, openbare orde of goede zeden.
De gevolgen zijn dat een rechtshandeling of nietig is, of vernietigbaar.
• Bedrog > vernietigbaar
• Misbruik van omstandigheden > vernietigbaar
• Dwaling > vernietigbaar
• Bedreiging > vernietigbaar
• Inhoud / strekking / sluiten overeenkomst is in strijd met de openbare orde / goede zeden / wet
> nietig
• Handelingsonbekwame > vernietigbaar
Vernietigbaar houdt in dat een overeenkomst tot stand is gekomen, en deze daarna formeel
vernietigd wordt door een rechterlijke uitspraak of buitenechtelijke verklaring. Hierbij gaat het om
het belang van 1 partij. Totdat deze vernietigd is, blijft de overeenkomst bestaan.
Nietigheid houdt in dat met terugwerkende kracht een overeenkomst of rechtshandeling nooit
bestaan heeft. Dit gebeurt wanneer een overeenkomst door zijn sluiten / inhoud of strekking in
strijd is met de goede zeden / openbare orde / wet.
WERKGROEP 3
Hoe moeten bepalingen in een overeenkomst worden uitgelegd?
De overeenkomst heeft als rechtsgevolgen:
1. De door partijen overeengekomen rechtsgevolgen > beginsel der contractvrijheid
2. De rechtsgevolgen die, naar aard van de overeenkomst, voortvloeien uit: de wet, de gewoonte
en de eisen van redelijkheid en billijkheid
Om vast te stellen welke rechtsgevolgen partijen zijn overeengekomen, moeten de door hen
gemaakte afspraken worden uitgelegd. Richtinggevend is het wederzijdse gerechtvaardigd
vertrouwen van partijen, bezien in het licht van de redelijkheid en billijkheid.
1. Haviltex-norm: HR overweegt in dit arrest dat niet met een taalkundige benadering kan
worden volstaan, maar dat het aankomt op:
• De zin die partijen in de gegeven omstandigheden over en weer an het overeengekomene
mochten toekennen
• Hetgeen zij te dien aanzien redelijkerwijs van elkaar mochten verwachten
2. CAO-norm: uitleg is niet alleen bepalend bij gewone obligatoire overeenkomsten, maar ook
bij andersoortige rechtshandelingen. Op enkele bijzondere terreinen wordt ipv de open
haviltex norm, een striktere uitlegmethode gevolgd > de bewoordingen van de bepalingen zijn
in beginsel van beslissende betekenis. Dit geldt omdat bij zulke overeenkomsttypen de uitleg
vaak mede de rechtspositie van derden beïnvloed, die bij de totstandkoming niet betrokken
zijn geweest.
➡Collectieve arbeidsovereenkomst / collectieve vaststellingsovereenkomst / notariële akte
3. Tussen de Haviltex- en CAO-norm bestaat geen tegenstelling maar een vloeiende overgang.
, HAVILTEX ARREST :
• Casus: Haviltex heeft een snijmachine gekocht van Ermes voor 20.000 gulden, de rest van het
bedrag wordt als percentage van de winst betaald. In het contract is een beding opgenomen
dat stelt dat Haviltex de machine binnen bepaalde termijn mag teruggeven, en dan de reeds
betaalde 20.000 gulden ervoor terugkrijgt. Haviltex doet dit binnen de termijn en vordert de
20.000 gulden van Ermes, die niet reageert en vervolgens teruggave weigert, en het resterende
bedrag van 15.000 gulden als winstpercentage vordert van Haviltex.
• Beslissing: de rechtbank heeft besloten dat Haviltex het recht heeft om zonder opgaaf van
redenen de machine binnen de termijn terug te geven, waarbij Ermes de verkoopprijs moet
teruggeven. Ermes stelt in hoger beroep dat de rechtbank het beding verkeerd heeft uitgelegd;
er zouden relevante gronden moeten zijn voor terugkoop, niet teruggave. In cassatie vraagt HR
zich af of er een leemte is gelaten in het contract en wat beide partijen van elkaar mochten
verwachten.
• RECHTSREGEL = door HR een algemene regel ingesteld voor uitlegging van ovk: de
Haviltex-norm > uitleg van een ovk is afhankelijk van de letterlijke woordenbetekenis,
maar ook van wat partijen redelijkerwijs van elkaar mochten verwachten. Een eventuele
leemte zal vervolgens worden uitgelegd adhv Art. 6:248 lid 1 BW.
Art. 6:248 BW redelijkheid en billijkheid
• Aanvullende redelijkheid en billijkheid: in gevallen waarin de partijafspraken zelf niet voldoende
duidelijkheid verscha en.
• Beperkende (derogerende) redelijkheid en billijkheid: een tussen partijen volgens de
overeenkomst geldende regel is niet van toepassing, voor zover dit in de gegeven
omstandigheden naar maatstaven van redelijkheid en billijkheid onaanvaardbaar zou zijn >
Art. 6:248 lid 2
Wat als zich na het sluiten van een overeenkomst een omstandigheid voordoet die niet in de
overeenkomst is geregeld?
Art. 6:258 onvoorziene omstandigheden
De rechter kan de gevolgen van een overeenkomst wijzigen, of deze overeenkomst in zijn geheel
of gedeeltelijk ontbinden op grond van omstandigheden die:
1. Onvoorzien zijn > 2 eisen:
• De omstandigheid lag op het moment van contractsluiting in de toekomst
• Partijen hebben niet in haar intreden voorzien; dit intreden is niet uitdrukkelijk of stilzwijgend
in de overeenkomst verdisconteerd > gaat dus om de vraag of partijen ter zake een
voorziening hebben getro en, niet op de kwestie of het intreden van de bewuste
omstandigheid door hen voorzien of voorzienbaar was. Meestal zal het gaan om een
wijziging van de oorspronkelijk aanwezige omstandigheden. Artikel kan echter ook worden
toegepast als een verwachte wijziging van de omstandigheden juist uitblijft.
2. Van dien aard zijn, dat de wederpartij naar maatstaven van redelijkheid en billijkheid
ongewijzigde instandhouding van de overeenkomst niet mag verwachten. De rechter zal zich
terughoudend opstellen: uitgangspunt is en blijft de gebondenheid aan het eens gegeven
woord.
Dit artikel is van dwingend recht > voor partijen bestaat echter wel de mogelijkheid het
toepassingsbereik van het artikel in te perken door zo veel mogelijk omstandigheden in de
overeenkomst te verdisconteren.
ff ff
