2.2 Openbaarheid en registers
Het kadaster heeft twee doelen, te weten:
- de rechtszekerheid ten aanzien van registergoederen te bevorderen zodat het
economische verkeer en het bestuurlijk verkeer soepel verlopen, en
- het bevorderen van efficiënte informatievoorziening van de overheid ten behoeve van
publiekrechtelijke taken zoals belastinginning.
De openbare registers zijn onderverdeeld in registers van inschrijving van feiten die
betrekking hebben op (a) onroerende zaken, (b) schepen en (c) luchtvaartuigen.
Ons stelsel is een gematigd negatief stelsel. Dat heeft te maken met de manieren waarop
men goederen verkrijgt. Als men verkrijgt door verjaring, is dat door tijdsverloop en niet
door inschrijving. Als men verkrijgt door overdracht, dan is voldaan aan de drie vereisten van
3:84, waarvan inschrijving van de notariële leveringsakte er maar een is. De andere twee
vereisten kunnen niet met zekerheid uit de openbare registers worden afgeleid.
De bewaarder kan afwachtend zijn: alle notariële akten die worden aangeboden en aan de
gestelde vormvereisten voldoen, kunnen worden ingeschreven. Het stelsel is ontwikkeld
waarbij niet de bewaarder alles actief bijhoudt, maar de prikkel wordt gelegd bij de persoon
die het meeste belang hebben bij het inschrijven en het controleren van gegevens.
In art. 3:17 staan de feiten opgesomd die inschrijfbaar zijn in de openbare registers voor
registergoederen. Deze zijn onder te verdelen in drie categorieën:
1. rechtshandelingen waarbij inschrijving constitutief is om een rechtsgevolg te doen
intreden. (leveringsakte van 3:89).
2. rechtshandelingen die anderszins een verandering in de rechtstoestand brengen of in enig
ander opzicht voor die rechtstoestand van belang zijn. (overdracht (cessie) van een door
hypotheekrecht gezekerd vorderingsrecht, de cessie kan worden ingeschreven zodat het
register de nieuwe hypotheekhouder noemt, maar die overgang is ook een inschrijfbaar feit.
3. de overige rechtsfeiten in art. 3:17 b t/m k.
Rechtsgevolg inschrijven van inschrijfbare feiten -> maakt dat ze tegengeworpen kunnen
worden aan derden die deze feiten niet kenden: zij hadden door raadpleging van de registers
deze feiten kunnen kennen en daarom wordt een beroep op goede trouw niet aanvaard ->
art. 3:23.
Het niet inschrijven van inschrijfbare feiten brengt het risico met zich dat een derde het feit
niet kende, heet ook niet hoefde te kennen en dus te goeder trouw is -> art. 3:24 lid 1
Als iets geen inschrijfbaar feit is, kan aan het enkele gegeven dat het wel is ingeschreven
geen rechtsgevolgen worden verbonden. En aan het gegeven dat het niet is ingeschreven,
kunnen als zodanig ook geen rechtsgevolgen worden verbonden.
Bescherming tegen onjuistheden -> art. 3:25 en 3:26.
3:25 -> bepaalt dat de verkrijger van een registergoed bescherming krijgt tegen de
onjuistheid van een feit dat is ingeschreven krachtens een authentieke akte waarin het
,betreffende feit met kracht van authenticiteit is vastgesteld door de ambtenaar, tenzij de
verkrijger de onjuistheid kende of door raadpleging van de openbare registers idzv 3:16 had
kunnen kennen.
3:26 -> als een onjuist feit is ingeschreven, dan kan degene die redelijkerwijs voor
aanpassing van het register had kunnen zorgdragen maar dit naliet, de onjuistheid van het
ingeschreven feit niet aan de verkrijger ter goeder trouw tegen werpen.
2.3 Goederen en rechthebbenden in perspectief
3.1 Verkrijging van goederen
Derivatieve verkrijging -> opvolging in het recht. Nemo plus beginsel van toepassing.
Originaire verkrijging -> geen opvolging, de eerste verkrijger in het recht. Nemo plus beginsel
niet van toepassing.
Art 3:80 -> men kan goederen verkrijgen onder algemene (lid 2) en bijzondere (lid 3) titel.
Verkrijging van een beperkt recht door vestiging is ook een opvolging onder bijzondere titel.
Als de rechthebbende van een goed daarop ten behoeve van een ander een beperkt recht
vestigt, dan verkrijgt die ander een recht dat is afgeleid uit het meeromvattende
moederrecht van de hoofdgerechtigde (3:81 lid 1). Op deze verkrijging is nemo plus en prior
tempore van toepassing.
Vermenging
Doet zich voor wanneer twee hoeveelheden van een substantie met elkaar in aanraking
komen en er daardoor slechts één hoeveelheid overblijft en de twee oorspronkelijke
hoeveelheden ophouden te bestaan. Art 5:15 ook van toepassing op niet individualiseerbare
zaken, dus granen aardappelen meel etc. Schakelbepaling -> 5:14 van toepassing.
5:14 onderscheidt in gevallen waarin een hoofdzaak en een bestanddeel kunnen worden
aangewezen (lid 1 en 3) en gevallen waarin geen hoofdzaak kan worden aangewezen (lid 2).
Lid 3 geeft twee regels om te bepalen of er een hoofdzaak is, (a) de zaak die de waarde van
de andere zaak aanmerkelijk overtreft is de hoofdzaak, (b) de zaak die naar
verkeersopvatting als hoofdzaak wordt aangemerkt is de hoofdzaak.
Bij vermenging van gelijksoortige zaken geeft de verkeersopvatting geen bruikbaar criterium,
en daarom kan bij dat soort vermenging alleen van een hoofdzaak worden gesproken als de
waarde van de ene zaak die van de andere aanmerkelijk overtreft. In Zalco ! heeft de HR
geoordeeld terughoudend te zijn in het aanwijzen van een hoofdzaak ogv enkel
waardeverschil. Als er geen hoofdzaak is aan te wijzen, dan ontstaat bij vermenging van
zaken die aan verschillende eigenaren toebehoren, mede eigendom ex art. 5:!5 jo 5:14 lid 2.
In het geval dat er een beperkt recht rust op een van de vermengde zaken -> het beperkte
recht wordt van rechtswege omgezet in een beperkt recht op het aandeel in de nieuwe zaak.
, Van oneigenlijke vermenging spreekt men als meerdere zaken bij elkaar komen en het als
zodanig wel individuele zaken blijven maar het niet meer mogelijk is om aan te wijzen wat
welke zaak is. Bijvoorbeeld identieke schoenen.
Algemene regels van verkrijging, bezit, houderschap en bewijslastverdeling worden
toegepast. Dus degene die de zaak onder zich heeft, geniet van bewijsrechtelijke voordelen.
Wie het wil opeisen, moet de feiten zien te bewijzen die de revindicatie ex art 5:2 kan
ondersteunen. Leidend is dat het niet mogelijk wordt geacht om eigendom te hebben van
uitsluitend naar soort en hoeveelheid bepaalde zaken, dus de revindicatie kan alleen slagen
als er specificatie of identificatie kan plaatsvinden. En daarbij heeft de persoon dit de zaak
onder zich heeft, een bewijsvoordeel door 3:109, 3:107 lid 1, 3:118 lid 3 en 3:119 lid 1.
Oneigenlijke vermenging kan dus feitelijk tot verlies en verkrijging leiden -> teixeira de
mattos -> eiser moet uiteenzetten waarom de zaak zijn eigendom is en het bewijs moeten
leveren.
Zaaksvorming
Art 5:16 lid 2 -> bepaalt dat als iemand uit een zaak vormt of doet vormen voor zichzelf en
de betrokken roerende zaken behoorden geheel of gedeeltelijk toe aan iemand anders, de
vormer dan eigenaar wordt van de nieuw gevormde zaak, tenzij de kosten van de vorming
vanwege hun geringe omvang dit rechtsgevolg niet rechtvaardigen.
Lid 1 van dit artikel en de geringe kosten komen bijna nooit voor.
Allereerst sprake van een nieuwe zaak. Geen sprake van wanneer naar verkeersopvatting
kan worden gesproken van een hoofdzaak die ook bij bewerking en toevoeging van
bestanddelen nog steeds als hoofdzaak kan worden gezien 3:4 jo 5:14. Love love arrest.
In de tweede plaat moet de zaak zijn gevormd en dus door menselijk toedoen een nieuwe
identiteit verkrijgen. Hollander’s kuikenbroederij -> er moet door menselijk toedoen een
nieuwe identiteit verkregen zijn.
Dus stappenplan zaaksvorming:
- als er een eigenaar is, wordt deze eigenaar van de nieuwe zaak, ook als hij niet de vormer is
(lid 1)
- behoorden de oorspronkelijke zaken toe aan verschillende eigenaren, dan is de vraag of
een hoofdzaak kan worden aangewezen (5:14 lid 3). Is dat het geval, dan eigenaar van de
oorspronkelijke hoofdzaak de eigenaar van de nieuw gevormde zaak (lid 1). Is dat niet het
geval, dan ontstaat mede eigendom met evenredige aandelen (lid 2).
- vormt iemand echter voor zichzelf of doet hij vormen voor zichzelf, dan geldt een andere
regel: de vormer verkrijgt zelf de eigendom als hij deze niet al had voor de oorspronkelijke
zaken (lid 2).
Wanneer sprake van vormen voor zichzelf of doet vormen? Breda Antonius -> indien bij
industriele fabricage de opdrachtgever beslissende invloed heeft op de wijze van productie
en de definitieve vorm van het product en het risico draagt.
Het kadaster heeft twee doelen, te weten:
- de rechtszekerheid ten aanzien van registergoederen te bevorderen zodat het
economische verkeer en het bestuurlijk verkeer soepel verlopen, en
- het bevorderen van efficiënte informatievoorziening van de overheid ten behoeve van
publiekrechtelijke taken zoals belastinginning.
De openbare registers zijn onderverdeeld in registers van inschrijving van feiten die
betrekking hebben op (a) onroerende zaken, (b) schepen en (c) luchtvaartuigen.
Ons stelsel is een gematigd negatief stelsel. Dat heeft te maken met de manieren waarop
men goederen verkrijgt. Als men verkrijgt door verjaring, is dat door tijdsverloop en niet
door inschrijving. Als men verkrijgt door overdracht, dan is voldaan aan de drie vereisten van
3:84, waarvan inschrijving van de notariële leveringsakte er maar een is. De andere twee
vereisten kunnen niet met zekerheid uit de openbare registers worden afgeleid.
De bewaarder kan afwachtend zijn: alle notariële akten die worden aangeboden en aan de
gestelde vormvereisten voldoen, kunnen worden ingeschreven. Het stelsel is ontwikkeld
waarbij niet de bewaarder alles actief bijhoudt, maar de prikkel wordt gelegd bij de persoon
die het meeste belang hebben bij het inschrijven en het controleren van gegevens.
In art. 3:17 staan de feiten opgesomd die inschrijfbaar zijn in de openbare registers voor
registergoederen. Deze zijn onder te verdelen in drie categorieën:
1. rechtshandelingen waarbij inschrijving constitutief is om een rechtsgevolg te doen
intreden. (leveringsakte van 3:89).
2. rechtshandelingen die anderszins een verandering in de rechtstoestand brengen of in enig
ander opzicht voor die rechtstoestand van belang zijn. (overdracht (cessie) van een door
hypotheekrecht gezekerd vorderingsrecht, de cessie kan worden ingeschreven zodat het
register de nieuwe hypotheekhouder noemt, maar die overgang is ook een inschrijfbaar feit.
3. de overige rechtsfeiten in art. 3:17 b t/m k.
Rechtsgevolg inschrijven van inschrijfbare feiten -> maakt dat ze tegengeworpen kunnen
worden aan derden die deze feiten niet kenden: zij hadden door raadpleging van de registers
deze feiten kunnen kennen en daarom wordt een beroep op goede trouw niet aanvaard ->
art. 3:23.
Het niet inschrijven van inschrijfbare feiten brengt het risico met zich dat een derde het feit
niet kende, heet ook niet hoefde te kennen en dus te goeder trouw is -> art. 3:24 lid 1
Als iets geen inschrijfbaar feit is, kan aan het enkele gegeven dat het wel is ingeschreven
geen rechtsgevolgen worden verbonden. En aan het gegeven dat het niet is ingeschreven,
kunnen als zodanig ook geen rechtsgevolgen worden verbonden.
Bescherming tegen onjuistheden -> art. 3:25 en 3:26.
3:25 -> bepaalt dat de verkrijger van een registergoed bescherming krijgt tegen de
onjuistheid van een feit dat is ingeschreven krachtens een authentieke akte waarin het
,betreffende feit met kracht van authenticiteit is vastgesteld door de ambtenaar, tenzij de
verkrijger de onjuistheid kende of door raadpleging van de openbare registers idzv 3:16 had
kunnen kennen.
3:26 -> als een onjuist feit is ingeschreven, dan kan degene die redelijkerwijs voor
aanpassing van het register had kunnen zorgdragen maar dit naliet, de onjuistheid van het
ingeschreven feit niet aan de verkrijger ter goeder trouw tegen werpen.
2.3 Goederen en rechthebbenden in perspectief
3.1 Verkrijging van goederen
Derivatieve verkrijging -> opvolging in het recht. Nemo plus beginsel van toepassing.
Originaire verkrijging -> geen opvolging, de eerste verkrijger in het recht. Nemo plus beginsel
niet van toepassing.
Art 3:80 -> men kan goederen verkrijgen onder algemene (lid 2) en bijzondere (lid 3) titel.
Verkrijging van een beperkt recht door vestiging is ook een opvolging onder bijzondere titel.
Als de rechthebbende van een goed daarop ten behoeve van een ander een beperkt recht
vestigt, dan verkrijgt die ander een recht dat is afgeleid uit het meeromvattende
moederrecht van de hoofdgerechtigde (3:81 lid 1). Op deze verkrijging is nemo plus en prior
tempore van toepassing.
Vermenging
Doet zich voor wanneer twee hoeveelheden van een substantie met elkaar in aanraking
komen en er daardoor slechts één hoeveelheid overblijft en de twee oorspronkelijke
hoeveelheden ophouden te bestaan. Art 5:15 ook van toepassing op niet individualiseerbare
zaken, dus granen aardappelen meel etc. Schakelbepaling -> 5:14 van toepassing.
5:14 onderscheidt in gevallen waarin een hoofdzaak en een bestanddeel kunnen worden
aangewezen (lid 1 en 3) en gevallen waarin geen hoofdzaak kan worden aangewezen (lid 2).
Lid 3 geeft twee regels om te bepalen of er een hoofdzaak is, (a) de zaak die de waarde van
de andere zaak aanmerkelijk overtreft is de hoofdzaak, (b) de zaak die naar
verkeersopvatting als hoofdzaak wordt aangemerkt is de hoofdzaak.
Bij vermenging van gelijksoortige zaken geeft de verkeersopvatting geen bruikbaar criterium,
en daarom kan bij dat soort vermenging alleen van een hoofdzaak worden gesproken als de
waarde van de ene zaak die van de andere aanmerkelijk overtreft. In Zalco ! heeft de HR
geoordeeld terughoudend te zijn in het aanwijzen van een hoofdzaak ogv enkel
waardeverschil. Als er geen hoofdzaak is aan te wijzen, dan ontstaat bij vermenging van
zaken die aan verschillende eigenaren toebehoren, mede eigendom ex art. 5:!5 jo 5:14 lid 2.
In het geval dat er een beperkt recht rust op een van de vermengde zaken -> het beperkte
recht wordt van rechtswege omgezet in een beperkt recht op het aandeel in de nieuwe zaak.
, Van oneigenlijke vermenging spreekt men als meerdere zaken bij elkaar komen en het als
zodanig wel individuele zaken blijven maar het niet meer mogelijk is om aan te wijzen wat
welke zaak is. Bijvoorbeeld identieke schoenen.
Algemene regels van verkrijging, bezit, houderschap en bewijslastverdeling worden
toegepast. Dus degene die de zaak onder zich heeft, geniet van bewijsrechtelijke voordelen.
Wie het wil opeisen, moet de feiten zien te bewijzen die de revindicatie ex art 5:2 kan
ondersteunen. Leidend is dat het niet mogelijk wordt geacht om eigendom te hebben van
uitsluitend naar soort en hoeveelheid bepaalde zaken, dus de revindicatie kan alleen slagen
als er specificatie of identificatie kan plaatsvinden. En daarbij heeft de persoon dit de zaak
onder zich heeft, een bewijsvoordeel door 3:109, 3:107 lid 1, 3:118 lid 3 en 3:119 lid 1.
Oneigenlijke vermenging kan dus feitelijk tot verlies en verkrijging leiden -> teixeira de
mattos -> eiser moet uiteenzetten waarom de zaak zijn eigendom is en het bewijs moeten
leveren.
Zaaksvorming
Art 5:16 lid 2 -> bepaalt dat als iemand uit een zaak vormt of doet vormen voor zichzelf en
de betrokken roerende zaken behoorden geheel of gedeeltelijk toe aan iemand anders, de
vormer dan eigenaar wordt van de nieuw gevormde zaak, tenzij de kosten van de vorming
vanwege hun geringe omvang dit rechtsgevolg niet rechtvaardigen.
Lid 1 van dit artikel en de geringe kosten komen bijna nooit voor.
Allereerst sprake van een nieuwe zaak. Geen sprake van wanneer naar verkeersopvatting
kan worden gesproken van een hoofdzaak die ook bij bewerking en toevoeging van
bestanddelen nog steeds als hoofdzaak kan worden gezien 3:4 jo 5:14. Love love arrest.
In de tweede plaat moet de zaak zijn gevormd en dus door menselijk toedoen een nieuwe
identiteit verkrijgen. Hollander’s kuikenbroederij -> er moet door menselijk toedoen een
nieuwe identiteit verkregen zijn.
Dus stappenplan zaaksvorming:
- als er een eigenaar is, wordt deze eigenaar van de nieuwe zaak, ook als hij niet de vormer is
(lid 1)
- behoorden de oorspronkelijke zaken toe aan verschillende eigenaren, dan is de vraag of
een hoofdzaak kan worden aangewezen (5:14 lid 3). Is dat het geval, dan eigenaar van de
oorspronkelijke hoofdzaak de eigenaar van de nieuw gevormde zaak (lid 1). Is dat niet het
geval, dan ontstaat mede eigendom met evenredige aandelen (lid 2).
- vormt iemand echter voor zichzelf of doet hij vormen voor zichzelf, dan geldt een andere
regel: de vormer verkrijgt zelf de eigendom als hij deze niet al had voor de oorspronkelijke
zaken (lid 2).
Wanneer sprake van vormen voor zichzelf of doet vormen? Breda Antonius -> indien bij
industriele fabricage de opdrachtgever beslissende invloed heeft op de wijze van productie
en de definitieve vorm van het product en het risico draagt.
