Samenvatting psychiatrie voor juristen
Inhoudsopgave
Hoorcollege 1: Inleiding .................................................................................................................................. 3
Juridische kaders en beperkingen ....................................................................................................................... 3
Kwaliteitsbewaking van forensische rapporten .................................................................................................. 3
Transculturele forensische psychiatrie ................................................................................................................ 3
Hoorcollege 2: Psychiatrie en strafrecht .......................................................................................................... 6
Psychiatrische diagnos=ek .................................................................................................................................. 6
Psychose, wanen en hallucina=es....................................................................................................................... 6
Psychose ........................................................................................................................................................ 6
Hallucina1e .................................................................................................................................................... 7
Waan .............................................................................................................................................................. 7
Schizofrenie ........................................................................................................................................................ 8
Hoorcollege 3: Toerekeningsvatbaarheid ....................................................................................................... 10
Kleptomanie...................................................................................................................................................... 10
Toerekeningsvatbaarheid ................................................................................................................................. 10
Terbeschikkingstelling (Tbs) .............................................................................................................................. 13
Hoorcollege 4: Persoonlijkheidsstoornissen & Pro JusDDa-rapportages ......................................................... 14
Persoonlijkheidsstoornis ................................................................................................................................... 14
Pro Jus==a-rapportage ..................................................................................................................................... 16
Hoorcollege 5: RisicotaxaDe .......................................................................................................................... 18
Verband tussen delict en stoornis ..................................................................................................................... 18
Parafilie ............................................................................................................................................................ 19
Nieuwe wet seksuele misdrijven (2024)............................................................................................................ 19
Drie typen daders bij zedendelicten .................................................................................................................. 19
Risicotaxa=e en recidive-inschaSng ................................................................................................................ 19
Hoorcollege 6: Ervaringsdeskundige .............................................................................................................. 21
TBS .................................................................................................................................................................... 21
Hoofdstuk 11 – De tbs-maatregel: rechtsgronden en rechtsposi=e ................................................................. 21
Hoofdstuk 12 – Ontwikkelingen in de tbs-maatregel........................................................................................ 23
1
,Hoorcollege 7: Forensische zorg .................................................................................................................... 26
Verslaving ......................................................................................................................................................... 26
Forensische zorg ............................................................................................................................................... 27
Hoorcollege 8: Vreemdelingenrecht en ......................................................................................................... 29
PTSS .................................................................................................................................................................. 29
Vreemdelingenrecht ......................................................................................................................................... 30
Medische uitzonderingen: Ar=kel 64 Vreemdelingenwet ................................................................................. 30
Vreemdelingen in TBS ....................................................................................................................................... 32
Hoorcollege 9 – Wet verplichte geestelijke gezondheidszorg ......................................................................... 33
Depressie .......................................................................................................................................................... 33
Anorexia............................................................................................................................................................ 33
Boulimia nervosa .............................................................................................................................................. 34
Binge Ea=ng Disorder (BED) eetbuistoornis...................................................................................................... 34
Wet GGZ ........................................................................................................................................................... 35
Wzd ................................................................................................................................................................... 36
Hoorcollege 10 – Medisch tuchtrecht ............................................................................................................ 37
Au=sme/ ASS (Au=sme Spectrum Stoornis) ...................................................................................................... 37
Tuchtrecht in de psychiatrie .............................................................................................................................. 38
Hoorcollege 11 – Arbeidsongeschiktheid en psychiatrie ................................................................................ 41
Malingering/simula=e ...................................................................................................................................... 41
Arbeidsongeschiktheid en psychiatrie .............................................................................................................. 44
Hoorcollege 12 – Kinder- en jeugdpsychiatrie ................................................................................................ 47
Opposi=onele-opstandige stoornis (ODD) ........................................................................................................ 47
Normoverschrijdend-gedragsstoornis (CD)....................................................................................................... 47
Angststoornissen .............................................................................................................................................. 49
2
,Hoorcollege 1: Inleiding
Forensische psychiatrie = tak van de psychiatrie die zich bezighoudt met mensen die in
aanraking zijn gekomen met het recht, meestal strafrecht. Psychiaters worden ingeschakeld
om te beoordelen of iemand een psychische stoornis heeA (gehad) en wat de invloed
daarvan was op het delict.
Twee vormen:
1. Enge zin: psychiatrisch onderzoek in strafzaken, bijvoorbeeld bij de beoordeling van
toerekeningsvatbaarheid of tbs.
2. Bredere zin: ook bij civiele zaken en toezicht op mensen met psychische stoornissen
in de samenleving.
- Belangrijk: De psychiater doet dit niet op basis van vrijwilligheid (zoals in de gewone
GGZ), maar bij mensen die vaak gedwongen onderzocht worden. Dit maakt het werk
juridisch gevoelig.
Juridische kaders en beperkingen
• Psychiatrisch advies moet juridisch juist en onderbouwd zijn. Een rechter kan advies
overnemen, maar is daartoe niet verplicht.
• Soms mag een psychiater behandeling adviseren, maar mag het juridisch niet worden
opgelegd.
• TBS (terbeschikkingstelling) is een voorbeeld van forensische psychiatrie in acMe. De
maximale duur van tbs onder voorwaarden is verhoogd van 4 naar 9 jaar à zie arMkel
38 e lid 2 Sr).
• Het doel van forensische psychiatrie is veiligheid van de samenleving, maar ook
passende zorg bieden aan mensen met stoornissen.
Kwaliteitsbewaking van forensische rapporten
Omdat rechters vaak afgaan op psychiatrische adviezen, moeten deze van hoge kwaliteit zijn.
Forensisch psychiaters moeten geregistreerd zijn in het NRGD (Nederlands Register
Gerechtelijk Deskundigen). Elke 5 jaar worden de deskundigen her beoordeeld.
Er zijn ook andere kwaliteitscontroles. Verdachten kunnen klachten indienen bij het
tuchtcollege als ze vinden dat hun onderzoek niet correct is verlopen. Rechters kunnen
psychiaters ondervragen inde rechtszaal bij twijfel.
Transculturele forensische psychiatrie
Transculturele forensische psychiatrie = kijkt naar de invloed van cultuur op hoe psychische
klachten worden beleefd, geuit en begrepen.
3
, Belangrijk:
• Wat in de ene cultuur als een stoornis wordt gezien, kan ik een andere cultuur als
normaal worden ervaren. Bijvoorbeeld: spirituele ervaringen vs. Wanen.
• Culturele verschillen kunnen leiden tot misverstanden in de diagnosMek en
behandeling.
De psychiatrie is cultuursensiMef.
Daarom moet een psychiater:
• Transculturele competenMes hebben: kennis van cultuur. Vaardigheden om zonder
vooroordelen te communiceren en culturele context te begrijpen.
• Culturele empathie tonen: ieder individu is uniek en moet niet worden beoordeeld op
basis van stereotypen.
• Vragenlijsten of tolken gebruiken als dat helpt om klachten beter te begrijpen.
• Gebruikmaken van culturele formulering.
Culturele formulering (DSM-5):
Dit is een systemaMsch model dat professionals helpt om psychische klachten/gedrag van een
persoon te duiden in samenhang met dienst culturele achtergrond. Je kijkt niet alleen naar
symptomen, maar moet deze ook begrijpen binnen een bepaalde culturele context.
De formulering bestaat uit vijf onderdelen:
1. Culturele iden?teit van de pa?ënt: in dit onderdeel wordt gekeken naar wie de
paMënt is vanuit cultureel perspecMef à tot welke referen+egroep behoort iemand,
welke taal spreekt hij, is er sprake van migra+e, wat is de mate van aanpassing aan
gastcultuur.
2. Culturele verklaringen van ziekte: dit onderdeel gaat over hoe de paMënt zelf de
klachten begrijpt en welke betekenis deze hebben binnen dienst cultuur à hoe
noemt iemand zijn klachten, wat denkt de pa+ënt zelf dat de oorzaak is, hoe kijkt de
culturele groep naar deze klachten?
3. Psychosociaal milieu en func?oneren: hierbij wordt gekeken naar de bredere
leefomstandigheden van de paMënt en hoe die mogelijk van invloed zijn op de
klachten à sociale stressoren, netwerk, beperkingen in dagelijks leven.
4. Culturele elementen in arts-pa?ëntrela?e: de interacMe tussen hulpverlener en
paMënt staan hierin centraal à zijn er taalbarrières, interpreta+everschillen,
statusverschillen?
5. Algehele culturele inschaFng: samenva^ende conclusie over de culturele invloed op
diagnose en behandeling.
4
Inhoudsopgave
Hoorcollege 1: Inleiding .................................................................................................................................. 3
Juridische kaders en beperkingen ....................................................................................................................... 3
Kwaliteitsbewaking van forensische rapporten .................................................................................................. 3
Transculturele forensische psychiatrie ................................................................................................................ 3
Hoorcollege 2: Psychiatrie en strafrecht .......................................................................................................... 6
Psychiatrische diagnos=ek .................................................................................................................................. 6
Psychose, wanen en hallucina=es....................................................................................................................... 6
Psychose ........................................................................................................................................................ 6
Hallucina1e .................................................................................................................................................... 7
Waan .............................................................................................................................................................. 7
Schizofrenie ........................................................................................................................................................ 8
Hoorcollege 3: Toerekeningsvatbaarheid ....................................................................................................... 10
Kleptomanie...................................................................................................................................................... 10
Toerekeningsvatbaarheid ................................................................................................................................. 10
Terbeschikkingstelling (Tbs) .............................................................................................................................. 13
Hoorcollege 4: Persoonlijkheidsstoornissen & Pro JusDDa-rapportages ......................................................... 14
Persoonlijkheidsstoornis ................................................................................................................................... 14
Pro Jus==a-rapportage ..................................................................................................................................... 16
Hoorcollege 5: RisicotaxaDe .......................................................................................................................... 18
Verband tussen delict en stoornis ..................................................................................................................... 18
Parafilie ............................................................................................................................................................ 19
Nieuwe wet seksuele misdrijven (2024)............................................................................................................ 19
Drie typen daders bij zedendelicten .................................................................................................................. 19
Risicotaxa=e en recidive-inschaSng ................................................................................................................ 19
Hoorcollege 6: Ervaringsdeskundige .............................................................................................................. 21
TBS .................................................................................................................................................................... 21
Hoofdstuk 11 – De tbs-maatregel: rechtsgronden en rechtsposi=e ................................................................. 21
Hoofdstuk 12 – Ontwikkelingen in de tbs-maatregel........................................................................................ 23
1
,Hoorcollege 7: Forensische zorg .................................................................................................................... 26
Verslaving ......................................................................................................................................................... 26
Forensische zorg ............................................................................................................................................... 27
Hoorcollege 8: Vreemdelingenrecht en ......................................................................................................... 29
PTSS .................................................................................................................................................................. 29
Vreemdelingenrecht ......................................................................................................................................... 30
Medische uitzonderingen: Ar=kel 64 Vreemdelingenwet ................................................................................. 30
Vreemdelingen in TBS ....................................................................................................................................... 32
Hoorcollege 9 – Wet verplichte geestelijke gezondheidszorg ......................................................................... 33
Depressie .......................................................................................................................................................... 33
Anorexia............................................................................................................................................................ 33
Boulimia nervosa .............................................................................................................................................. 34
Binge Ea=ng Disorder (BED) eetbuistoornis...................................................................................................... 34
Wet GGZ ........................................................................................................................................................... 35
Wzd ................................................................................................................................................................... 36
Hoorcollege 10 – Medisch tuchtrecht ............................................................................................................ 37
Au=sme/ ASS (Au=sme Spectrum Stoornis) ...................................................................................................... 37
Tuchtrecht in de psychiatrie .............................................................................................................................. 38
Hoorcollege 11 – Arbeidsongeschiktheid en psychiatrie ................................................................................ 41
Malingering/simula=e ...................................................................................................................................... 41
Arbeidsongeschiktheid en psychiatrie .............................................................................................................. 44
Hoorcollege 12 – Kinder- en jeugdpsychiatrie ................................................................................................ 47
Opposi=onele-opstandige stoornis (ODD) ........................................................................................................ 47
Normoverschrijdend-gedragsstoornis (CD)....................................................................................................... 47
Angststoornissen .............................................................................................................................................. 49
2
,Hoorcollege 1: Inleiding
Forensische psychiatrie = tak van de psychiatrie die zich bezighoudt met mensen die in
aanraking zijn gekomen met het recht, meestal strafrecht. Psychiaters worden ingeschakeld
om te beoordelen of iemand een psychische stoornis heeA (gehad) en wat de invloed
daarvan was op het delict.
Twee vormen:
1. Enge zin: psychiatrisch onderzoek in strafzaken, bijvoorbeeld bij de beoordeling van
toerekeningsvatbaarheid of tbs.
2. Bredere zin: ook bij civiele zaken en toezicht op mensen met psychische stoornissen
in de samenleving.
- Belangrijk: De psychiater doet dit niet op basis van vrijwilligheid (zoals in de gewone
GGZ), maar bij mensen die vaak gedwongen onderzocht worden. Dit maakt het werk
juridisch gevoelig.
Juridische kaders en beperkingen
• Psychiatrisch advies moet juridisch juist en onderbouwd zijn. Een rechter kan advies
overnemen, maar is daartoe niet verplicht.
• Soms mag een psychiater behandeling adviseren, maar mag het juridisch niet worden
opgelegd.
• TBS (terbeschikkingstelling) is een voorbeeld van forensische psychiatrie in acMe. De
maximale duur van tbs onder voorwaarden is verhoogd van 4 naar 9 jaar à zie arMkel
38 e lid 2 Sr).
• Het doel van forensische psychiatrie is veiligheid van de samenleving, maar ook
passende zorg bieden aan mensen met stoornissen.
Kwaliteitsbewaking van forensische rapporten
Omdat rechters vaak afgaan op psychiatrische adviezen, moeten deze van hoge kwaliteit zijn.
Forensisch psychiaters moeten geregistreerd zijn in het NRGD (Nederlands Register
Gerechtelijk Deskundigen). Elke 5 jaar worden de deskundigen her beoordeeld.
Er zijn ook andere kwaliteitscontroles. Verdachten kunnen klachten indienen bij het
tuchtcollege als ze vinden dat hun onderzoek niet correct is verlopen. Rechters kunnen
psychiaters ondervragen inde rechtszaal bij twijfel.
Transculturele forensische psychiatrie
Transculturele forensische psychiatrie = kijkt naar de invloed van cultuur op hoe psychische
klachten worden beleefd, geuit en begrepen.
3
, Belangrijk:
• Wat in de ene cultuur als een stoornis wordt gezien, kan ik een andere cultuur als
normaal worden ervaren. Bijvoorbeeld: spirituele ervaringen vs. Wanen.
• Culturele verschillen kunnen leiden tot misverstanden in de diagnosMek en
behandeling.
De psychiatrie is cultuursensiMef.
Daarom moet een psychiater:
• Transculturele competenMes hebben: kennis van cultuur. Vaardigheden om zonder
vooroordelen te communiceren en culturele context te begrijpen.
• Culturele empathie tonen: ieder individu is uniek en moet niet worden beoordeeld op
basis van stereotypen.
• Vragenlijsten of tolken gebruiken als dat helpt om klachten beter te begrijpen.
• Gebruikmaken van culturele formulering.
Culturele formulering (DSM-5):
Dit is een systemaMsch model dat professionals helpt om psychische klachten/gedrag van een
persoon te duiden in samenhang met dienst culturele achtergrond. Je kijkt niet alleen naar
symptomen, maar moet deze ook begrijpen binnen een bepaalde culturele context.
De formulering bestaat uit vijf onderdelen:
1. Culturele iden?teit van de pa?ënt: in dit onderdeel wordt gekeken naar wie de
paMënt is vanuit cultureel perspecMef à tot welke referen+egroep behoort iemand,
welke taal spreekt hij, is er sprake van migra+e, wat is de mate van aanpassing aan
gastcultuur.
2. Culturele verklaringen van ziekte: dit onderdeel gaat over hoe de paMënt zelf de
klachten begrijpt en welke betekenis deze hebben binnen dienst cultuur à hoe
noemt iemand zijn klachten, wat denkt de pa+ënt zelf dat de oorzaak is, hoe kijkt de
culturele groep naar deze klachten?
3. Psychosociaal milieu en func?oneren: hierbij wordt gekeken naar de bredere
leefomstandigheden van de paMënt en hoe die mogelijk van invloed zijn op de
klachten à sociale stressoren, netwerk, beperkingen in dagelijks leven.
4. Culturele elementen in arts-pa?ëntrela?e: de interacMe tussen hulpverlener en
paMënt staan hierin centraal à zijn er taalbarrières, interpreta+everschillen,
statusverschillen?
5. Algehele culturele inschaFng: samenva^ende conclusie over de culturele invloed op
diagnose en behandeling.
4
