Samenvatting: Voeding en mondgezondheid

Samenvatting: Voeding & Mondgezondheid
Hoofdstuk 1: Algemene voedingsleer
1.1 Inleiding
• Inleidende begrippen
Voedingsstoffen (= stoffen die geen energie leveren vb. ijzer, vitamine-C)
zitten in

Voedingsmiddelen (vb. brood, aardappelen, melk, kiwi -> rijk aan vit. C)
zitten in

Voeding (maaltijden) (= bestaat uit voedingsmiddelen & die voedingsmiddelen bestaan uit
voedingsstoffen)
Voedsel = brandstof voor het lichaam
 FUNCTIE: - aanbreng energie
- aanbreng stoffen voor lichaamsfuncties
 BEVAT: - voedingsmiddelen
- voedingsstoffen
Voedingsmiddelen = alles wat we normaal opeten + bevatten > alleen de essentiële voedingsstoffen
 GOEDE: veel essentiële & weinig niet-essentiële voedingsstoffen (vb. additieven)
Voedingsstoffen = alle stoffen uit voeding die essentieel zijn voor groei & instandhouding v/h
lichaam, voor alle inwendige & uitwendige activiteiten v/h lichaam & voor energie
 SOORTEN: 1) Essentiële voedingsstoffen = alle stoffen noodzakelijk om te overleven (nutriënten)
 FUNCTIE: - groei, instandhouding & functioneren v/h lichaam
 ADVIES: - zoveel mogelijk essentiële & zo weinig mogelijk niet-essentiële
2) Niet-essentiële voedingsstoffen = stoffen die niet nuttig zijn om te overleven
 VB: - smaakstoffen
- kleurstoffen
1.2 Voedingsstoffen en hun functies
VOEDINGSSTOFFEN



Brandstoffen Bouwstoffen Beschermende stoffen


Mineralen Vezels
Vetten Eiwitten

Koolhydraten Water Vitamines

Brandstoffen = zorgen voor je lichaamswarmte & voor energie
Bouwstoffen = zorgen voor celopbouw & celvernieuwing
Beschermende stoffen = zorgen voor gezond lichaam & helpen bij herstel van ziekten

• 3 Basisregels van een EVENWICHTIGE voeding (EXAMEN)
1. Voeding moet dagelijks alle energie & voedingsstoffen aanbrengen
2. Voeding moet energiebalans in evenwicht houden
3. Voeding moet goede verhouding macronutriënten bevatten
- Min. 50-55% v/d energie  Koolhydraten (Kh)
- Max. 30-35% v/d energie  Vetten (V)
- 15% v/d energie  Eiwitten (E)

1

,• Indeling voedingsstoffen op basis van:
1) Grootte/Behoefte: - macronutriënten = organische stoffen
= voedingsstoffen die energie leveren
- micronutriënten = niet omzetbaar in energie want bevatten geen C-atomen
= leveren geen energie, maar wel belangrijk voor optimaal
functioneren v alle lichaamsprocessen
- bioactieve stoffen en voedingsvezels = positieve invloed op lichaam,
niet noodzakelijk voor overleven
Macronutriënten Micronutriënten Bioactieve stoffen &
voedingsvezels
Functie Leveren energie (kcal) Noodzakelijk voor Beschermende werking voor
functioneren lichaam lichaam
Behoefte Grote hoeveelheden Kleine hoeveelheden /
aan  Hoe meer verbuik, hoe
hoger de nood
Voorbeelden - Koolhydraten - Vitaminen - Voedingsvezels
- Vetten - Mineralen - Carotenoïden
- Eiwitten Vb. Na - Flavonoïden
- Uitzondering: alcohol - Spoorelementen - Glucosinolaten
 levert veel kcal, Vb. Se - Indolen
maar niet-essentieel
- Uitzondering: water
 geeft geen energie,
maar essentieel
(grote behoefte)

2) Functies: - Energieleverende stoffen = alle nutriënten die C-atomen bevatten 1 kcal =
-> kan een macronutriënt zijn 4,19 kJ
 KENMERK: - elk individu heeft andere hoeveelheid energie nodig
 BEHOEFTE: - kJ/dag OF kcal/dag (= eenheid v energie)
 BEHOEFTE AFH. VAN: gewicht, lengte, leeftijd, geslacht, activiteitsniveau & groei
 WAT: 1. Koolhydraten = snelste & belangrijkste energieleverancier
 1gr KH = 4 kcal
 VB: 1 klontje suiker (5g KH) = 20 kcal
2. Vetten = trage energie(resverve), bescherming/isolatie
 geeft veel energie (bijna 2x zoveel), maar traag
 1gr V = 9 kcal
 VB: 1 eetlepel olijfolie (10g V) = 90 kcal
3. Eiwitten = bouwstoffen
 1gr E = 4 kcal
4. Alcohol = lege energiebron
 1gr alcohol = 7 kcal
≠ 1ml bier --> kijken naar % alcohol in bier

Energiebalans = verbruik & inname (te weinig of te veel)
 DOEL: - in evenwicht houden
 WAT: 1. Inname
 BEPAALD DOOR: ~ voeding & drank
2. Verbruik
 BEPAALD DOOR: ~ Lichamelijke activiteit (15-30%)
-> OMVAT: lopen, zitten
-> hebben we WEL zelf in de hand

2

, ~ Voedingsgeïnduceerde thermogenese (10%)
-> DIT = Dieet Geïnduceerde Thermogenese
-> FUNCTIE: energie nodig om voeding te verteren
-> hebben we NIET zelf in de hand
~ Rustmetabolisme (60-70%)
-> FUNCTIE: lichaam draaiende houden/ in leven te
blijven
-> OMVAT: ademhaling, bloedsomloop
-> hebben we NIET zelf in de hand




 SOORTEN: - Positieve energiebalans = meer innemen dan we verbruiken
 GEVOLG: toename in gewicht
- Negatieve energiebalans = meer verbruiken dan we innemen
- Bouwstoffen
 WAT: - eiwitten
- mineralen
 Ca: 90% v ons bot
- water
 FUNCTIE: - groei
- aanmaak + herstel van weefsels & cellen
- opbouw skelet & gebit
- Beschermende stoffen
 WAT: - vitaminen
- mineralen
- bioactieve stoffen
 FUNCTIE: - lichaamsprocessen: versterken weerstand tegen ziektes
- hulpstoffen bij enzymatische reacties
 VB: Fe, vit C (anti-oxiderende stof  bescherming)
- Voedingsvezels (complexe verbindingen die deels tot Kh horen)
 FUNCTIE: - gunstige gezondheidseffecten (oa maag-darmkanaal)

• Toepassing (EXAMEN)
Een volwassene heeft een gemiddelde energiebehoefte van 2000kcal/dag.
Bereken hoeveel gram koolhydraten, vetten & eiwitten de voeding van deze persoon ong. moet
bevatten.
2000 kcal  100% energie 2000 kcal  100% energie
:2 
1000 kcal  50% naar KH 1 gram KH  4 kcal 300 kcal  15% eiwitten (15% van 2000 = 300)
:4  x 25  :4
250 gram KH 25 g KH  100 kcal 75 gram eiwitten

2000kcal  100% energie

± 600 kcal  30% naar V (30% van 2000 = ± 600)
:9 (want 1g vet = 9 kcal)
67 gram vet


3

, • Besluit

- Voeding en (mond-)gezondheid nauw met elkaar verbonden
- Voedingsdeficiëntieziekten = door langdurig/ernstig tekort aan bovengenoemde voedingsstoffen
 VB: ~ calciumtekort  osteoporose
~ ijzertekort  anemie/bloedarmoede
~ magnesiumtekort  spierspasmen
- Voedingsgerelateerde ziekten = door overmaat van bepaalde voedingsstoffen
 VB: ~ diabetes type 2
~ obesitas
~ hart- en vaatziekten (oa atherosclerose)
1.3 Spijsvertering
Voedingsstoffen moeten worden: 1) Afgebroken (verteren)
= complexe structuren van voedingsstoffen
vallen in kleine stukjes
2) Opgenomen (absorberen)
voedingsmiddel
3) Verwerkt (gebruiken)
4) Uitgescheiden (excretie via nieren)
of opgeslagen (reserve) Koolhydraten
 REDEN: - energie uit macronutriënten efficiënt gebruiken (voedingsstof)
Afbraak via
enzymen
= verteren (in brede zin v/h woord)
Glucose

Energie
1.4 Koolhydraten
Koolhydraten = sachariden (“suikers” in volksmond)
 suikers zijn koolhydraten, maar niet alle koolhydraten zijn suikers
 WAT: - DE belangrijkste energieleveranciers
 CHEMISCHE STRUCTUUR: - C, H, O met formule: (CH 2O)n
- aantal C-atomen: hexosen
= ringstrucutuur met 6 C-atomen
 2 SOORTEN: - Verteerbare koolhydraten = door spijsverteringsenzymen verteerd in
maagdarmstelsel
 WAT: - mono-, di-, oligo- en poly-sachariden
 VERSCHILLEN TAV EIGENSCHAP: - smaak/zoetkracht, bindkracht, osmolariteit &
oplosbaarheid in water
- Niet-verteerbare koolhydraten = niet afbreekbaar
 WAT: - voedingsvezels
 INDELING: 1] Monosachariden = enkelvoudige koolhydraten
 BESTAAT UIT: - 1 monosacharide-molecule = 1 hexose
 SOORTEN: A) Glucose (druivensuiker)
 in druivensuiker, dextrose
 centrale spil in energiestofwisseling
B) Fructose (vruchtensuiker)
 in fruit
C) Galactose
 onderdeel van een disaccharide
 in lactose vrije melk (melk waarin lactose al is voorgesplitst)
-> vb. mensen met lactose-intollerantie

4