Samenvatting Staats- en
bestuursrecht
Leereenheid 3 (1): Inleiding bestuursrecht
R.J.N. Schlössels & S.E. Zijlstra, Bestuursrecht in de sociale rechtsstaat 1: hoofdstuk
1, hoofdstuk 2, hoofdstuk 7, par. 7.1-7.3.
Leerdoelen:
1. Kunt aangeven wat de belangrijkste leerstukken van het bestuursrecht zijn;
2. In een probleemstelling kunt herkennen welk bestuursrechtelijk leerstuk aan de orde is;
3. Kunt uitleggen hoe de Awb-wetgever aankijkt tegen de verhouding tussen burger en
bestuur;
4. Kunt aangeven welke fundamentele beginselen en uitgangspunten voor het begrip en de
toepassing van het bestuursrecht van belang zijn en waarom;
5. Kunt aangeven wat de inhoud is van het legaliteitsbeginsel;
6. Kunt vertellen wat de belangrijkste eisen zijn die voortvloeien uit of gegrond kunnen
worden op het specialiteitsbeginsel, het rechtszekerheidsbeginsel, het
gelijkheidsbeginsel en het onpartijdigheidsbeginsel;
7. Aan de hand van een voorbeeld kunt laten zien wat de betekenis is van de eis van
stelselmatigheid en de eis van minimale belangenaantasting;
8. Kunt uitleggen waarom het beginsel van individualiserende rechtsbedeling en dat van
actieve zorg in verbinding kunnen worden gebracht met het idee van de ‘rechtsstaat’;
9. Kunt aangeven welke regels in het tekstboek tot het (algemeen deel van het)
bestuursrecht worden gerekend;
10.Kunt uitleggen wat met de ‘gelaagde structuur’ van de Awb wordt bedoeld;
11.Een gegeven bepaling uit de Awb kunt indelen bij een van de volgende categorieën:
dwingend, regelend, aanvullend of facultatief recht;
12.Kunt uitleggen wat normering in het bestuursrecht is;
13.De verschillende bronnen van normering in het bestuursrecht kent en deze in relatie tot
normering en rechtsvorming kunt uitleggen en toepassen;
14.De rechtsbeginselen kent en deze in relatie tot normering van het bestuursrecht kunt
uitleggen en toepassen;
15.Weet wat 'goed bestuur' is en dat kunt uitleggen en toepassen.
1. Bestuursrecht en de functies ervan
1.1 Wat is bestuursrecht?
Bestuursrecht is het recht voor, van en tegen het overheidsbestuur.
Besturen = het van overheidswege behartigen van het algemeen belang, waar dit naar
constitutionele en politiek-democratische maatstaven noodzakelijk wordt geacht.
Bestuur kent:
,● Microniveau: concrete beslissingen waarbij individuele belangen direct betrokken zijn
● Macroniveau: sturen van de samenleving via wet- en regelgeving
1.2 Functies van het bestuursrecht
1. Legitimerende functie
● Bestuur moet een juridische grondslag hebben
● Grondslag herleidbaar tot Grondwet en verdere wetgeving
● Omvat: in leven roepen van bestuursorganen, toekennen van bevoegdheden,
regelen van procedures
2. Instrumentele functie
● Recht als middel voor beleidsvorming en beleidsuitvoering
● Vooral zichtbaar in het bijzonder bestuursrecht
3. Waarborgfunctie
● Bescherming van de burger tegen overheidsmacht
● Waarborgen uit bijzondere wet, Awb en ongeschreven beginselen
● Bestuursrechter garandeert en reguleert deze waarborgen
2. Democratische rechtsstaat en bestuursrecht
De democratische rechtsstaat berust op gebondenheid aan het recht: overheid handelt
uitsluitend ter verwerkelijking van recht, op basis van het recht en in overeenstemming met
het recht.
2.1 De drie dimensies
1. Democratie
● Zeggenschap burgers; vertegenwoordiging; inspraak; openbaarheid
2. Liberaal
● Vrijheid; rechtszekerheid; rechtsgelijkheid
● Basisbeginselen: wetmatigheid, machtsverdeling, grondrechten, rechterlijke controle,
voorlichting
3. Sociaal
● Overheid moet sociale rechtvaardigheid mogelijk maken
● Beginselen: effectiviteit, doelmatigheid
Dimensies spannen samen: geen enkele kan volledig worden verwezenlijkt zonder de
andere te beperken.
2.2 Verband met bestuursrecht
● Overheid treedt alleen op als particulier initiatief tekortschiet
● Overheid en samenleving strikt onderscheiden, maar vervaging door privatisering
● Publiekrecht: overheid handelt op basis van adequate juridische grondslag en ter
behartiging algemeen belang
,3. Structuur van het bestuursrecht
3.1 Bijzonder en algemeen deel
● Bijzonder deel: concrete bevoegdheden, plichten, sectorale regels
● Algemeen deel: abstracties en autonome onderwerpen; algemene regels voor hele
bestuursrecht
3.2 Doelstellingen van de Awb
Volgens art. 107 lid 2 Gw: stelt de Awb algemene regels van bestuursrecht vast.
Vier doelstellingen:
1. Harmonisatie
2. Systematisering/vereenvoudiging
3. Codificatie van jurisprudentie
4. Regeling van onderwerpen die niet in bijzondere wet passen
3.3 Gelaagde structuur van de Awb
● Centrale begrippen (o.a. bestuursorgaan, besluit, belanghebbende) vormen het
fundament
● Opbouw van algemeen naar bijzonder: specifieke normen moeten in samenhang met
algemene worden gelezen
● Toepassingsbereik: primair art. 1:1 Awb; uitzonderingen in art. 1:6 Awb
4. Vier gradaties van harmonisatie
1. Dwingend recht
● Geldt voor gehele bestuursrecht
● Afwijking slechts bij wet in formele zin
● Voorbeelden: art. 3:3, 3:40, 4:23, 4:26, 4:38, 8:24, 8:62, 8:78
2. Regelend recht
● Standaardregeling voor normale gevallen; afwijking toegestaan
● Voorbeelden: art. 2:6, 2:14, 4:24
3. Aanvullend recht
● Geldt wanneer bijzonder recht zwijgt
● Voorbeelden: art. 4:13, 3:6 lid 1, 4:44 lid 2
4. Facultatief recht
● Alleen van toepassing bij expliciete keuze van bijzondere wet of bestuursorgaan
● Voorbeelden: afdeling 3.4, 4.28, 9.3
, 5. Fundamentele beginselen en uitgangspunten (Beginselen
van Behoorlijk Bestuur)
5.1 Legaliteitsbeginsel
● Grondslag voor bestuur optreden moet juridisch zijn
● Herleidbaar tot Grondwet en wet
● Omvat: bevoegdheidsverlening, besluitvormingsprocedures
5.2 Specialiteitsbeginsel
● Bevoegdheden dienen uitsluitend ter behartiging van specifiek toegekend publiek
belang
● Grenzen voor belangenafweging via art. 3:4 lid 1 Awb
● Geen open bestuursbevoegdheid; stelsel van afzonderlijke bevoegdheden
● Scheiding tussen publiek belang en particulier belang
5.3 Onpartijdigheid – art. 2:4 Awb
● Bestuur moet zonder vooringenomenheid handelen
● Plicht tot voorkomen van beïnvloeding door personen met persoonlijk belang
5.4 Gelijkheidsbeginsel
● Gelijke gevallen gelijk, ongelijke ongelijk
● Toets in twee fasen:
1. Vergelijkbaarheidstoets
2. Rechtvaardigingstoets
● Gebaseerd op art. 1 Gw en ongeschreven recht
5.5 Rechtszekerheidsbeginsel
● Voorspelbaarheid, helderheid, consistentie van regels en toepassing
● Nauw verweven met legaliteit en motiveringsplicht
bestuursrecht
Leereenheid 3 (1): Inleiding bestuursrecht
R.J.N. Schlössels & S.E. Zijlstra, Bestuursrecht in de sociale rechtsstaat 1: hoofdstuk
1, hoofdstuk 2, hoofdstuk 7, par. 7.1-7.3.
Leerdoelen:
1. Kunt aangeven wat de belangrijkste leerstukken van het bestuursrecht zijn;
2. In een probleemstelling kunt herkennen welk bestuursrechtelijk leerstuk aan de orde is;
3. Kunt uitleggen hoe de Awb-wetgever aankijkt tegen de verhouding tussen burger en
bestuur;
4. Kunt aangeven welke fundamentele beginselen en uitgangspunten voor het begrip en de
toepassing van het bestuursrecht van belang zijn en waarom;
5. Kunt aangeven wat de inhoud is van het legaliteitsbeginsel;
6. Kunt vertellen wat de belangrijkste eisen zijn die voortvloeien uit of gegrond kunnen
worden op het specialiteitsbeginsel, het rechtszekerheidsbeginsel, het
gelijkheidsbeginsel en het onpartijdigheidsbeginsel;
7. Aan de hand van een voorbeeld kunt laten zien wat de betekenis is van de eis van
stelselmatigheid en de eis van minimale belangenaantasting;
8. Kunt uitleggen waarom het beginsel van individualiserende rechtsbedeling en dat van
actieve zorg in verbinding kunnen worden gebracht met het idee van de ‘rechtsstaat’;
9. Kunt aangeven welke regels in het tekstboek tot het (algemeen deel van het)
bestuursrecht worden gerekend;
10.Kunt uitleggen wat met de ‘gelaagde structuur’ van de Awb wordt bedoeld;
11.Een gegeven bepaling uit de Awb kunt indelen bij een van de volgende categorieën:
dwingend, regelend, aanvullend of facultatief recht;
12.Kunt uitleggen wat normering in het bestuursrecht is;
13.De verschillende bronnen van normering in het bestuursrecht kent en deze in relatie tot
normering en rechtsvorming kunt uitleggen en toepassen;
14.De rechtsbeginselen kent en deze in relatie tot normering van het bestuursrecht kunt
uitleggen en toepassen;
15.Weet wat 'goed bestuur' is en dat kunt uitleggen en toepassen.
1. Bestuursrecht en de functies ervan
1.1 Wat is bestuursrecht?
Bestuursrecht is het recht voor, van en tegen het overheidsbestuur.
Besturen = het van overheidswege behartigen van het algemeen belang, waar dit naar
constitutionele en politiek-democratische maatstaven noodzakelijk wordt geacht.
Bestuur kent:
,● Microniveau: concrete beslissingen waarbij individuele belangen direct betrokken zijn
● Macroniveau: sturen van de samenleving via wet- en regelgeving
1.2 Functies van het bestuursrecht
1. Legitimerende functie
● Bestuur moet een juridische grondslag hebben
● Grondslag herleidbaar tot Grondwet en verdere wetgeving
● Omvat: in leven roepen van bestuursorganen, toekennen van bevoegdheden,
regelen van procedures
2. Instrumentele functie
● Recht als middel voor beleidsvorming en beleidsuitvoering
● Vooral zichtbaar in het bijzonder bestuursrecht
3. Waarborgfunctie
● Bescherming van de burger tegen overheidsmacht
● Waarborgen uit bijzondere wet, Awb en ongeschreven beginselen
● Bestuursrechter garandeert en reguleert deze waarborgen
2. Democratische rechtsstaat en bestuursrecht
De democratische rechtsstaat berust op gebondenheid aan het recht: overheid handelt
uitsluitend ter verwerkelijking van recht, op basis van het recht en in overeenstemming met
het recht.
2.1 De drie dimensies
1. Democratie
● Zeggenschap burgers; vertegenwoordiging; inspraak; openbaarheid
2. Liberaal
● Vrijheid; rechtszekerheid; rechtsgelijkheid
● Basisbeginselen: wetmatigheid, machtsverdeling, grondrechten, rechterlijke controle,
voorlichting
3. Sociaal
● Overheid moet sociale rechtvaardigheid mogelijk maken
● Beginselen: effectiviteit, doelmatigheid
Dimensies spannen samen: geen enkele kan volledig worden verwezenlijkt zonder de
andere te beperken.
2.2 Verband met bestuursrecht
● Overheid treedt alleen op als particulier initiatief tekortschiet
● Overheid en samenleving strikt onderscheiden, maar vervaging door privatisering
● Publiekrecht: overheid handelt op basis van adequate juridische grondslag en ter
behartiging algemeen belang
,3. Structuur van het bestuursrecht
3.1 Bijzonder en algemeen deel
● Bijzonder deel: concrete bevoegdheden, plichten, sectorale regels
● Algemeen deel: abstracties en autonome onderwerpen; algemene regels voor hele
bestuursrecht
3.2 Doelstellingen van de Awb
Volgens art. 107 lid 2 Gw: stelt de Awb algemene regels van bestuursrecht vast.
Vier doelstellingen:
1. Harmonisatie
2. Systematisering/vereenvoudiging
3. Codificatie van jurisprudentie
4. Regeling van onderwerpen die niet in bijzondere wet passen
3.3 Gelaagde structuur van de Awb
● Centrale begrippen (o.a. bestuursorgaan, besluit, belanghebbende) vormen het
fundament
● Opbouw van algemeen naar bijzonder: specifieke normen moeten in samenhang met
algemene worden gelezen
● Toepassingsbereik: primair art. 1:1 Awb; uitzonderingen in art. 1:6 Awb
4. Vier gradaties van harmonisatie
1. Dwingend recht
● Geldt voor gehele bestuursrecht
● Afwijking slechts bij wet in formele zin
● Voorbeelden: art. 3:3, 3:40, 4:23, 4:26, 4:38, 8:24, 8:62, 8:78
2. Regelend recht
● Standaardregeling voor normale gevallen; afwijking toegestaan
● Voorbeelden: art. 2:6, 2:14, 4:24
3. Aanvullend recht
● Geldt wanneer bijzonder recht zwijgt
● Voorbeelden: art. 4:13, 3:6 lid 1, 4:44 lid 2
4. Facultatief recht
● Alleen van toepassing bij expliciete keuze van bijzondere wet of bestuursorgaan
● Voorbeelden: afdeling 3.4, 4.28, 9.3
, 5. Fundamentele beginselen en uitgangspunten (Beginselen
van Behoorlijk Bestuur)
5.1 Legaliteitsbeginsel
● Grondslag voor bestuur optreden moet juridisch zijn
● Herleidbaar tot Grondwet en wet
● Omvat: bevoegdheidsverlening, besluitvormingsprocedures
5.2 Specialiteitsbeginsel
● Bevoegdheden dienen uitsluitend ter behartiging van specifiek toegekend publiek
belang
● Grenzen voor belangenafweging via art. 3:4 lid 1 Awb
● Geen open bestuursbevoegdheid; stelsel van afzonderlijke bevoegdheden
● Scheiding tussen publiek belang en particulier belang
5.3 Onpartijdigheid – art. 2:4 Awb
● Bestuur moet zonder vooringenomenheid handelen
● Plicht tot voorkomen van beïnvloeding door personen met persoonlijk belang
5.4 Gelijkheidsbeginsel
● Gelijke gevallen gelijk, ongelijke ongelijk
● Toets in twee fasen:
1. Vergelijkbaarheidstoets
2. Rechtvaardigingstoets
● Gebaseerd op art. 1 Gw en ongeschreven recht
5.5 Rechtszekerheidsbeginsel
● Voorspelbaarheid, helderheid, consistentie van regels en toepassing
● Nauw verweven met legaliteit en motiveringsplicht
