Psychologische Basisvaardigheden voor Gesprek en Begeleiding Samenvatting | KU Leuven | 2026/27

PSYCHOLOGISCHE
BASISVAARDIGHEDEN VOOR
GESPREK EN BEGELEIDING
HOORCOLLEGE 0: INLEIDING

EXAMEN EN DOELSTELLINGEN

Schriftelijk examen, met open vragen en meerkeuzevragen (zonder giscorrectie)

 Casussen
 Reproductie (kennis), inzicht én toepassing
 Examenleerstof
o Inhoud colleges (powerpoint + nota’s)
o Literatuur (van welke aangegeven dat verplicht)

Na het voltooien van dit OPO

 Kan de student de aangeboden kennis van psychologische basisvaardigheden
reproduceren (kennis)
 Kan de student de aangeboden kennis van psychologische basisvaardigheden in eigen
woorden weergeven (inzicht)
 Kan de student de toepassing van de aangeboden kennis van psychologische
basisvaardigheden herkennen (bijvoorbeeld in een casus) (inzicht)
 Kan de student kritisch reflecteren over de toepassing van de aangeboden kennis van
psychologische basisvaardigheden (bijvoorbeeld in een casus) (evalueren)
 Kan de student de aangeboden kennis van de psychologische basisvaardigheden zelf
toepassen in een eenvoudige context (bijvoorbeeld op een casus) (toepassen)
 Kan de student reflecteren over eigen thema’s die mogelijks het aangaan van helpende
relaties en gespreksvaardigheden in de weg staan of net faciliteren (vormingsdoel)

CONCEPTUEEL KADER

 Psychologische basisvaardigheden voor gesprek en begeleiding ≠ gevorderde, klinische
of therapeutische vaardigheden
o Het is NIET
 Psychotherapeutisch contract
 Diagnose (specifiek naar bepaalde
stoornissen, persoonlijkheidskenmerken of
situaties)
 Therapeutische interventies (diagnose,
situaties, fase therapie)
 Specifiek kader (tijdsduur, betaling, locatie,
vorm)
 Psychologische basisvaardigheden voor gesprek en begeleiding = vaardigheden die ook
buiten de praktijk van de psycholoog toegepast worden
o Het gaat hier over technieken voor gesprek en begeleiding, niet voor een
specifieke behandeling
 Dus GEEN bevorderde, klinische of therapeutische basisvaardigheden


1

, o Het gaat echt over de basalere basisvaardigheden nodig bij gesprek die ook in
dagelijks leven kunnen worden toegepast
 Deze lessen zijn vooral een theoretische verkenning met bruggen naar de praktijk


PSYCHOLOGISCHE BASIS VAARDIGHEDEN  WAT ZIJN DE VAARIGHEDEN?
De vaardigheden gaan over een hele bewuste inzetting van…

 Persoonlijke houdingen en attitudes
o Attitude is belangrijker dan wat je juist zegt!
 Relationele vaardigheden
 Gespreksvaardigheden
o Luisteren, observeren, …
 Houding van de psycholoog in een gesprek: active listering
o Parafraseren, reflecteren, …
o Interpreteren, confronteren, …


… VOOR GESPREK EN BEGELEIDING
Een begeleiding = een traject van verschillende gesprekken en/of andere
hulpverleningsactiviteiten

 Alle basisvaardigheden voor één gesprek gelden ook voor de ganse begeleiding  dit
zijn gespreks-overschrijdende aspecten die een rol spelen in het volledige
begeleidingstraject
o Vb. persoon en zelfzorg van hulpverlener
o Vb. dynamiek van de werkrelatie
o …
 Bijzondere momenten in een begeleiding die niet in elke sessie voorkomen
o Vb. het verkennen van de hulpvraag


CONCEPTUEEL OVERZICHT
 Basishouding en basisvaardigheden
o Basishouding
 Hulpverlening gaat niet over jou, gaat
over de cliënt  de cliënt staat centraal
 Aandacht van moment gesprek tot
einde van gesprek
 Aanwezig zijn bij de persoon met wie je
spreekt, je niet laten afleiden
o Basisvaardigheden
 Luisteren & observeren
 Concrete vaardigheden zoals bijvoorbeeld samenvatten, interpreteren, …
 Cliënt doet het werk in hulpverlening en wij ondersteunen
 Alle elementen hebben een effect op hoe je een relatie opbouwt en onderhoudt, het
probleem van de cliënt zal verkennen en om de cliënt te begeleiden en behandelen
 Hulpverlener
o Belangrijk deel, staat niet buiten de situatie (heeft ook eigen persoon,
achtergrond, houding tov de therapie, …)
 Hulpvrager
o Speelt ook een rol (vb. niet iedereen kan evengoed met elke cliënt werken)



2

,HOORCOLLEGE 1: MET AANDACHT LUISTEREN ALS BASISHOUDING

INLEIDING

Afbeelding: we willen vooral kunnen stilstaan bij de gedachten en gevoelens van de ander ivm
een bepaald thema of bepaalde doelstellingen

 Om het gesprek op een correcte /
hulpverlenende manier te laten verlopen, dus
met een gepaste basishouding, doe je de
volgende dingen
o Onverdeelde aandacht = hoe je alle
aandacht schenkt aan wat er allemaal
in het gesprek aan bod komt, je bent
bereid en in staat om heel wat info op
te nemen
o Welwillende interesse = willen
helpen vanuit een weinig oordelende
manier en vanuit een open en geïnteresseerde houding
o Authentieke nieuwsgierigheid = je ontwikkelt een nieuwsgierigheid die past in
het kader van een hulpverlenende relatie, andere nieuwsgierigheid dan de
dagelijks, het is de nieuwsgierigheid die ons helpt om te exploreren samen met de
cliënt
 We kunnen aandacht, interesse en nieuwsgierigheid pas overbrengen als we effectief
luisteren en kijken
o Het is vaak niet het feit dat je over je woorden struikelt dat de cliënt vervelend zal
vinden, maar de onvoldoende aandacht die je geschonken hebt


LISTENING LOOKS EASY, BUT IT’S NOT SIMPLE
Luisteren lijkt wel gemakkelijk, maar dat is het niet  ‘every head is a world”

 Ieder hoofd is uniek, dus elke hulpverleningsaanbod is het binnentreden van iemands
wereld
 Het binnentreden in iemands hoofd vergt een neutraal en zorgzaam (niet-oordelend)
luisteren  empathisch luisteren (empathie is nauw verbonden met de basishouding van
luisteren)

BASISINSTRUMENTARIUM VAN DE HULPVERLENER

Basisinstrumentarium van de hulpverlener = hetgeen dat we als hulpverlener nodig hebben om
een gesprek aan te gaan (dit zijn NIET de programma’s en de interventies)

 Elk aanbod (programma, interventie) is slechts werkzaam wanneer ze in een goede
werkrelatie wordt aangeboden
o Het gevoel hebben als cliënt dat je belangrijk en waardevol bent
 Kennis zit niet in een doosje, maar wordt aangeboden door een professionele
hulpverlener binnen een goede werkrelatie
 Dit veronderstelt goede receptieve basishouding als bedding voor een actieve en bij de
persoon en diens vraag passende hulpverlening


3

, o Vb. het is noodzakelijk dat de cliënt zich safe voelt vooraleer deze heftige,
emotionele zaken bespreekt




STARTPUNT VAN ELKE HULPVERLENING
= open, aandachtig en met milde nieuwsgierigheid luisteren

 Open = in jezelf echt opnemen wat de ander vertelt (ook wanneer het dingen zijn die
jezelf onrustig maken)
 Aandachtig = schenk gedetailleerde aandacht aan het verhaal van de ander
 Mild nieuwsgierig = afvragen wat de ander bedoelt, waarom die de dingen ziet/ervaart
zoals ze die verwoordt

HET BELANG VAN GEHOORD EN GEZIEN WORDEN: BEVORDEREN VAN PERSOONLIJKE
GROEI


GEHOORD EN GEZIEN WORDEN BEVORDERT PERSOONLIJKE GROEI

ESSENTIEEL VOOR HET IDENTITEITESGEVOEL
 Mens verlangt ernaar gehoord en gezien te worden
 Indien je gehoord/gezien wordt, beteken je iets – je doet ertoe
 Still face experiment  wat wanneer nood aan gezien/gehoord worden genegeerd
wordt?
o Moeder moet 2 minuten kind gewoon aankijken zonder interactie
o Kind schreeuwt, weent, doet alles om aandacht te trekken, wordt hopeloos  niet
gezien worden geeft dus al heel veel stress op zeer jonge leeftijd
 Vanaf dat de moeder daarna wee aandacht schenkt aan de baby is het
weer in orde
 Stress wordt gemeten aan negatieve gedragsreacties, maar ook via huidgeleiding
 Aandacht is het heel fundament van de hupverlening
 <-> wel gehoord worden (video peuter en papa, kind spreekt nog niet maar zit samen
met de papa in de zetel en voeren zogezegd een conversatie over een tv-programma):
kind brabbelt, papa maakt er ‘gesprek’ van – het gaat dus niet per se over de inhoud van
het gehoord worden, maar vooral ook over het relationele
o Verstaan ze elkaar?
 Lichaamstaal stemde overeen
 Ze zaten op zelfde lijn
 Dezelfde intonatie
 Aandacht is heel duidelijk

STILSTAAN BIJ EN ONTDEKKEN WAT JE ZELF DENKT/VOELT
 Vb. hulpverlener: “hoe dacht je daar dan precies over?” “Heb je enig idee hoe het komt
dat je het op die manier bekijkt?”
 Zorgt dat de cliënt open blijft staan

HELPT BIJ VERWERKEN VAN ERVARING


4