,
,
,1 De maatschappij waarin we leven
De maatschappij verandert voortdurend onder invloed van economische, technologische en sociale
ontwikkelingen. Het recht ontwikkelt zich mee en bepaalt tegelijkertijd hoe burgers, bedrijven en
overheid met elkaar omgaan. Belangrijke historische ontwikkelingen zijn de agrarische revolutie, de
industriële revolutie, de ontwikkeling van de rechtsstaat en de verzorgingsstaat. In de huidige
samenleving spelen participatie, digitalisering en bureaucratisering een belangrijke rol.
1.1 De agrarische revolutie
De agrarische revolutie was de overgang van een voornamelijk nomadisch bestaan naar landbouw en
veeteelt. Mensen gingen gewassen verbouwen en dieren houden, waardoor permanente
nederzettingen ontstonden.
Belangrijke gevolgen waren:
groei van de bevolking;
ontstaan van dorpen en steden;
arbeidsdeling en specialisatie;
ontwikkeling van eigendom en handel;
behoefte aan regels over grond, bezit en samenwerking.
Door de complexere samenleving ontstond steeds meer behoefte aan formele regels en bestuur.
1.2 De industriële revolutie
De industriële revolutie begon vanaf de achttiende eeuw en veranderde de productie ingrijpend.
Mechanisatie, fabrieken en nieuwe energiebronnen maakten grootschalige productie mogelijk.
Gevolgen waren onder andere:
sterke groei van steden;
fabrieksarbeid en arbeidsdeling;
economische groei;
nieuwe sociale klassen;
slechte arbeids- en leefomstandigheden.
De slechte positie van arbeiders leidde tot de sociale kwestie. De overheid ging zich geleidelijk meer
bemoeien met arbeidsomstandigheden. Een vroeg voorbeeld is het Kinderwetje van Van Houten uit
1874, waarmee kinderarbeid in fabrieken werd beperkt.
, Kinderwetje van Van Houten-2000px Foto Jan Zweerts - Kinderwetje van Van Houten - Wikipedia
1.3 De rechtsstaat
In een rechtsstaat is ook de overheid gebonden aan het recht. Burgers worden beschermd tegen
willekeurig overheidshandelen.
Belangrijke kenmerken zijn:
grondrechten;
rechtsgelijkheid;
rechtszekerheid;
onafhankelijke rechtspraak;
beperking en verdeling van overheidsmacht;
toegang tot rechtsbescherming.
De Grondwet vormt een belangrijke basis. Daarnaast zijn internationale mensenrechtenverdragen en
het EU-recht van grote betekenis.
Grondrechten kunnen worden onderscheiden in:
klassieke grondrechten, zoals vrijheid van meningsuiting en godsdienstvrijheid;
sociale grondrechten, zoals bepalingen over onderwijs, volksgezondheid en
bestaanszekerheid.
,
,1 De maatschappij waarin we leven
De maatschappij verandert voortdurend onder invloed van economische, technologische en sociale
ontwikkelingen. Het recht ontwikkelt zich mee en bepaalt tegelijkertijd hoe burgers, bedrijven en
overheid met elkaar omgaan. Belangrijke historische ontwikkelingen zijn de agrarische revolutie, de
industriële revolutie, de ontwikkeling van de rechtsstaat en de verzorgingsstaat. In de huidige
samenleving spelen participatie, digitalisering en bureaucratisering een belangrijke rol.
1.1 De agrarische revolutie
De agrarische revolutie was de overgang van een voornamelijk nomadisch bestaan naar landbouw en
veeteelt. Mensen gingen gewassen verbouwen en dieren houden, waardoor permanente
nederzettingen ontstonden.
Belangrijke gevolgen waren:
groei van de bevolking;
ontstaan van dorpen en steden;
arbeidsdeling en specialisatie;
ontwikkeling van eigendom en handel;
behoefte aan regels over grond, bezit en samenwerking.
Door de complexere samenleving ontstond steeds meer behoefte aan formele regels en bestuur.
1.2 De industriële revolutie
De industriële revolutie begon vanaf de achttiende eeuw en veranderde de productie ingrijpend.
Mechanisatie, fabrieken en nieuwe energiebronnen maakten grootschalige productie mogelijk.
Gevolgen waren onder andere:
sterke groei van steden;
fabrieksarbeid en arbeidsdeling;
economische groei;
nieuwe sociale klassen;
slechte arbeids- en leefomstandigheden.
De slechte positie van arbeiders leidde tot de sociale kwestie. De overheid ging zich geleidelijk meer
bemoeien met arbeidsomstandigheden. Een vroeg voorbeeld is het Kinderwetje van Van Houten uit
1874, waarmee kinderarbeid in fabrieken werd beperkt.
, Kinderwetje van Van Houten-2000px Foto Jan Zweerts - Kinderwetje van Van Houten - Wikipedia
1.3 De rechtsstaat
In een rechtsstaat is ook de overheid gebonden aan het recht. Burgers worden beschermd tegen
willekeurig overheidshandelen.
Belangrijke kenmerken zijn:
grondrechten;
rechtsgelijkheid;
rechtszekerheid;
onafhankelijke rechtspraak;
beperking en verdeling van overheidsmacht;
toegang tot rechtsbescherming.
De Grondwet vormt een belangrijke basis. Daarnaast zijn internationale mensenrechtenverdragen en
het EU-recht van grote betekenis.
Grondrechten kunnen worden onderscheiden in:
klassieke grondrechten, zoals vrijheid van meningsuiting en godsdienstvrijheid;
sociale grondrechten, zoals bepalingen over onderwijs, volksgezondheid en
bestaanszekerheid.
