Samenvatting Taalontwikkeling | Visies op taal | Universiteit Gent | 2026/2027

Taalontwikkeling Prof. D’haeseleer



Taalontwikkeling
VISIES OP TAAL
Behavioristische visie
- Taal ontwikkelt zich net zoals een ander gedrag, adhv operante conditionering
- verbal behaviour: TO in termen v stimuli, responsen, beloningen en straffen
- Bestudeert enkel uitwendig waarneembaar gedrag
- Gedrag:
o aangeboren reflex
o of aangeleerd gedrag
 aanleren: (S  R) + beloning => vaker (S  R)
 afleren: (S  R) + straf => minder (S  R)

=> organisme leert gedrag aan of af bij beloning of straf door omgeving



- vbn
o Gebrabbel + moeder reageert hier enthousiast op => vaker gebrabbel

o Geluidsproductie met toevallige gelijkenis met uiting v volw. + enthousiasme ouders => opzettelijke imitatie

o Woordenschatontwikkeling dr generalisatie:
 kind ziet een hond, moeder zegt hond -> kind imiteert spraakgeluid dat lijkt op hond + genegenheid
=> kind leert dat geluid “hond” bij beeld “hond” hoort

- Kritieken
o Theorie voor proefdieren (rat in skinnerbox)
 ouders reageren op waarheidsgehalte, minder op vlak v correcte uitspraak, grammatica

o Verklaart niet de creativiteit met taal
 Iedereen leert alleen maar zeggen waarvoor hij ooit beloond is geweest
 neologismen, rijmpjes, grammaticaliteitsoordeel
 Kinderen kn goede en foute zinnen uit elkaar houden ook al hebben ze deze nog nooit gezien

 Kind gaat creatief met taal aan de slag om zich duidelijk te maken
 (bv. ga je mijn melkje opkouden?)




1

,Taalontwikkeling Prof. D’haeseleer



Nativistische visie
- principe: taal = aangeboren

- vbn
o universele grammatica – Chomsky
 Abstracte basisregels die toepasbaar zijn op elke taal
 Met beperkt # regels: oneindig # grammaticaal juiste zinnen maken
  grammaticaal correcte zin = naamwoordelijk deel + werkwoordelijk deel

 alle mensen wn ermee geboren (aangeboren taal, eigen ad mens)
 zelfde neurologische uitrusting

 aangeboren voorkennis
 soort taalinstinct
 language acquistion device (= aangeboren mechanisme dat taalverwerving mogelijk maakt)
 hierdoor moedertaal in paar jaar leren

 Transformationeel generatieve grammatica



o Kinderen volgen hetzelfde programma - Lenneberg, Pinker
 Zelfde tijdschema
 Zelfde volgorde (bv. eerst 1-woordzinnen)
 Uniformiteit ondanks versch. levensomstandigheden
  biologische verankering v taal


o Gevoelige periode
 Wolfskinderen en Genie (meisje v 13j): opgegroeid zonder menselijk contact
 ontdekt voor 6j: redelijke herstelkans (daarna: nooit volledig herstel)

 ook 2e taalverwerving: beter vanaf geboorte
 ook hersenbeschadiging: bij jongere kinderen kans op herstel veel groter

 Wijst op: biologisch vastliggend tijdsschema voor de ontplooiing vd aangeboren taalgaven


o synaptische pruning (= verdwijnen van synapsen)
 Bij jonge leeftijd: veel synaptische verbindingen
-> vermindert wnr we ouder wn
-> verbindingen zelf wn sterker met de leeftijd



o overgeneraliseren:
 ze ontwerpen spontaan incorrecte nieuwe taalregels, die niet uit het omgevingstaalaanbod kn komen
 creativiteit op grammaticaal vlak (= contra argument behaviorisme)
 aangeboren taalvaardigheid



o Creolisering na ontstaan v Pidgintaal

2

,Taalontwikkeling Prof. D’haeseleer

 Pidgintaal: nieuwe taal ontstaan dr leenwoorden uit versch. talen die iedereen begint te gebruiken
 optreden v taalsystematiek in en door een (paar) generaties
 zelf verzonnen, weinig regels  taalsystematiek ontbreekt
  ontwikkelt tot een creooltaal (= volwaardige moedertaal)


o NUANCE: Erfelijke taaldefecten: specific Language Impairment
 Taalontwikkelingsstoornis met uitspraakfouten en grammaticale onhandigheid
 Aangeboren voorkennis en vaardigheden (kan niet allemaal vd omgeving komen) (nativisme)


KRITIEK
- Categoriale perceptie – Kuhl
o We horen spraakklanken niet als een volledig geleidelijke overgang, maar wel als duidelijke categorieën

o continuüm v kunst-spraakprikkels baby’s
 bv. langzaam overgaan v: “r” naar een “l”
 de varianten per letter wijzigen in gelijke stapjes
 w gepercipieerd als 2 reeksen v gelijke klanken waartussen abrupt (niet geleidelijk) overgeschakeld w

o Ook bij apen
o Ook met niet-spraakstimuli
o Minder tot uiting bij fricatieven

o Wijst op aangeboren fonetisch-fonologische VDH (geen grammaticale VDH zoals Chomsky!)
 dus eign vh gehoor (auditieve zintuigelijke mogelijkheden die we gemeenschapp. hebben met dieren)

o Bij baby’s na 1j: onderscheidingsvermogen klankcontrasten voor andere talen stopt
 Nativistische verklaring
 Aangeboren klank-kenmerk-detectoren sterven af dr gebrek aan stimulering tijdens gevoelige periode
 MAAR dan moet er een rol zijn vr omgeving (is er niet in nativistische visie)

 Andere verklaring:
 Ze merken irrelevante klankcontrasten wel nog op, maar negeert ze en richt aandacht op de relevante


- Native Language Magnet-theorie (NLM) – Kuhl
o Door aard vh gehoor  kinderen merken fonetische contrasten op uit alle talen

o Kinderen doen aan “statistisch OZ”: kind spoort meest voorkomende klanken en klankcombinaties op
o  klankdistributie: # keer dat klank voorkomt
 transitionele probabiliteit: kans dat klank gevolgd w dr welbepaalde andere

=> Vervorming v perceptie:
 minimaliseren en overschatten v akoestische verschillen


o Leerproces: dr parenthese en aanscherpen/vervangen v fonetische detectiegave

o Gevoelige periode: aanleren v klankcontrasten uit 2e taal w moeilijker eens de auditieve prototypes vd
moedertaal onze perceptie beginnen vervormen




3

, Taalontwikkeling Prof. D’haeseleer

o Klanken die allemaal verschillen horen wij als 2 grote groepen
 we horen anders dan hoe de akoestiek in elkaar zit: gebeurt alleen bij ouder wn

o 2 groepen: (bv. rode kant allemaal r’en -> slaat over nr allemaal l’en – wij horen meer in magneten)
1. Stimuli = kunstspraakgeluiden  formanten wn in akoestisch gelijke stapjes gewijzigd
2. Gewaarwording: toont de grootte vd verschillen die een volw. hoort tss elk vd stimuli


 Perceptueel: afstanden niet meer identiek
 stimuli horen bij subklassen: bepaald dr het prototype uit de moedertaal (werkt als een ‘magneet’)
 bij baby’s: gelijkaardige resultaten

 Perceptuele hergroepering ( in gevoelige periode leer je alles categoriseren)
 Moedertaalprototypes: magneten
 Spraakklanken: “duidelijk geval v…” of “totaal anders dan…”


- Kritieken nativisme:
o TO als autonoom proces
o Syntaxis

=> cognitvistische vise: focus verschuift nr formele: meer kijken nr inhoudelijke aspect  semantiek
o concepten achter de woorden & zinnen
o kennisverwerking & cognitieve ontwikkeling




4