Spelling
11.1 Schriftsystemen
De alleroudste manier om woorden weer te geven is door middel van tekeningen
en afbeeldingen, dit noemen we ook wel pictografisch schriftsysteem.
Tegenwoordig wordt dat ook nog wel gebruikt bij bijvoorbeeld verkeersborden. Als
voorbereiding op het leren lezen maken we ook gebruik van pictogrammen.
Een schriftsysteem waarbij elke afbeelding voor een woord staat, noemen we het
logografisch schriftsysteem. Het Chinees kent zo’n schriftsysteem.
Een schriftsysteem waarbij taal wordt weergegeven door de afzonderlijke
spraakklanken van een woord te noteren, noemen we het alfabetisch
schriftsysteem.
Het alfabetisch schriftsysteem heeft veel voordelen het aantal tekens dat iemand
moet leren is veel minder dan bij een logografisch schriftsysteem. Het
Nederlands kent 34 fonemen die door symbolen worden weergegeven en dat is
heel wat minder dan de 40.000 karakters van het Chinees.
11.2 Spellingprincipes van het Nederlands
Het fonologisch principe
Het wil zeggen dat elk foneem door een apart grafeem wordt weergegeven. We
noemen dit ook wel het beginsel van de standaarduitspraak. Woorden die alleen
volgend het fonologisch principe worden gespeld, noemen we klankzuiver. Je
schrijft de woorden dat precies zoals je ze uitspreekt. Het fonologisch principe is
het basisprincipe van het Nederlands.
Het morfologisch principe
Als we bij de spelling van een woord niet uitgaan van de klank, maar van de vorm
van woorden, dan spreken we van het morfologisch principe of het beginsel van
de vormovereenkomst. Dat gebeurt op twee manieren:
- De regel van de gelijkvormigheid; dit houdt in dat we een morfeem steeds
op dezelfde manier schrijven.
- De regel van de overeenkomst; dit houdt in dat ook de opbouw van een
woord in de spelling duidelijk wordt.
Het etymologisch principe
Het etymologisch principe houdt in dat de herkomst bepalend is voor de
schrijfwijze van een woord of spraakklank. In de praktijk betekent het dat je de
spelling van elk woord waarin het etymologisch principe geldt moet onthouden.
Het syllabische principe
Het syllabische principe heeft betrekking op de spelling van syllaben in een
woord. Een syllabe is een klankgroep, een gedeelte van een woord.
Fonologisch principe = voor elke spraakklank een aparte
letter of lettercombinatie.
Morfologisch principe
Regel van de gelijkvormigheid = voor elk morfeem dezelfde
lettercombinaties, bijvoorbeeld hond-
honden.
Regel van de overeenkomst = elk woord volgens dezelfde
, woordvormingsregels, bijvoorbeeld
breedte-lengte.
Syllabisch principe
Verenkelingsregel = aan het eind van de klankgroep voor
een lange klank één letter.
Verdubbelingsregel = aan het eind van een klankgroep
volgt na een korte klank verdubbeling
van de volgende medeklinker.
Etymologisch principe = de herkomst van een woord is
bepalend voor de spelling.
11.3 Spellingstrategieën
We kunnen bij het schrijven van woorden heel verschillend te werk gaan. We
noemen dit ook wel spellingstrategieën.
Over het algemeen maakt men de volgende tweedeling:
1. Directe spellingstrategieën
2. Indirecte spellingstrategieën
Hieronder worden ze verder toegelicht.
Directe spellingstrategieën
We spreken van directe spellingstrategieën als het spellen geautomatiseerd is. in
principe kan elk Nederlands woord (behalve werkwoordsvormen) volgens deze
strategie gespeld worden: als we een woord maar vaak genoeg schrijven, wordt
de schrijfhandeling vanzelf ingeslepen.
Indirecte spellingstrategieën
Als iemand bij het spellen van een woord een bepaalde denkhandeling toepast,
gebruikt hij een indirecte spellingstrategie.
We kennen een vijftal indirecte spellingstrategieën:
- Fonologische strategie
- Woordbeeldstrategie
- Regelstrategie
- Analogiestrategie
- Hulpstrategie
De fonologische strategie
Als iemand bij het spellen een woord opsplitst in klanken of klankgroepen en
achtereenvolgens de daarbij behorende letters schrijft, gebruikt hij een
fonologische spellingstrategie, ook wel auditieve spellingstrategie.
Er zijn twee fonologische strategieën:
- Als een woord wordt geanalyseerd in spraakklanken of fonemen gebruiken
we de elementaire spellinghandeling.
- Als een woord wordt geanalyseerd in klankgroepen
gebruiken we de klankclusterstrategie.
De elementaire spellinghandeling is de strategie die
kinderen op school als eerste leren.
Woordbeeldstrategie
Als we een woord correct schrijven door een beroep te doen
op ons woordgeheugen, gebruiken we de woordbeeldstrategie, ook wel visuele
11.1 Schriftsystemen
De alleroudste manier om woorden weer te geven is door middel van tekeningen
en afbeeldingen, dit noemen we ook wel pictografisch schriftsysteem.
Tegenwoordig wordt dat ook nog wel gebruikt bij bijvoorbeeld verkeersborden. Als
voorbereiding op het leren lezen maken we ook gebruik van pictogrammen.
Een schriftsysteem waarbij elke afbeelding voor een woord staat, noemen we het
logografisch schriftsysteem. Het Chinees kent zo’n schriftsysteem.
Een schriftsysteem waarbij taal wordt weergegeven door de afzonderlijke
spraakklanken van een woord te noteren, noemen we het alfabetisch
schriftsysteem.
Het alfabetisch schriftsysteem heeft veel voordelen het aantal tekens dat iemand
moet leren is veel minder dan bij een logografisch schriftsysteem. Het
Nederlands kent 34 fonemen die door symbolen worden weergegeven en dat is
heel wat minder dan de 40.000 karakters van het Chinees.
11.2 Spellingprincipes van het Nederlands
Het fonologisch principe
Het wil zeggen dat elk foneem door een apart grafeem wordt weergegeven. We
noemen dit ook wel het beginsel van de standaarduitspraak. Woorden die alleen
volgend het fonologisch principe worden gespeld, noemen we klankzuiver. Je
schrijft de woorden dat precies zoals je ze uitspreekt. Het fonologisch principe is
het basisprincipe van het Nederlands.
Het morfologisch principe
Als we bij de spelling van een woord niet uitgaan van de klank, maar van de vorm
van woorden, dan spreken we van het morfologisch principe of het beginsel van
de vormovereenkomst. Dat gebeurt op twee manieren:
- De regel van de gelijkvormigheid; dit houdt in dat we een morfeem steeds
op dezelfde manier schrijven.
- De regel van de overeenkomst; dit houdt in dat ook de opbouw van een
woord in de spelling duidelijk wordt.
Het etymologisch principe
Het etymologisch principe houdt in dat de herkomst bepalend is voor de
schrijfwijze van een woord of spraakklank. In de praktijk betekent het dat je de
spelling van elk woord waarin het etymologisch principe geldt moet onthouden.
Het syllabische principe
Het syllabische principe heeft betrekking op de spelling van syllaben in een
woord. Een syllabe is een klankgroep, een gedeelte van een woord.
Fonologisch principe = voor elke spraakklank een aparte
letter of lettercombinatie.
Morfologisch principe
Regel van de gelijkvormigheid = voor elk morfeem dezelfde
lettercombinaties, bijvoorbeeld hond-
honden.
Regel van de overeenkomst = elk woord volgens dezelfde
, woordvormingsregels, bijvoorbeeld
breedte-lengte.
Syllabisch principe
Verenkelingsregel = aan het eind van de klankgroep voor
een lange klank één letter.
Verdubbelingsregel = aan het eind van een klankgroep
volgt na een korte klank verdubbeling
van de volgende medeklinker.
Etymologisch principe = de herkomst van een woord is
bepalend voor de spelling.
11.3 Spellingstrategieën
We kunnen bij het schrijven van woorden heel verschillend te werk gaan. We
noemen dit ook wel spellingstrategieën.
Over het algemeen maakt men de volgende tweedeling:
1. Directe spellingstrategieën
2. Indirecte spellingstrategieën
Hieronder worden ze verder toegelicht.
Directe spellingstrategieën
We spreken van directe spellingstrategieën als het spellen geautomatiseerd is. in
principe kan elk Nederlands woord (behalve werkwoordsvormen) volgens deze
strategie gespeld worden: als we een woord maar vaak genoeg schrijven, wordt
de schrijfhandeling vanzelf ingeslepen.
Indirecte spellingstrategieën
Als iemand bij het spellen van een woord een bepaalde denkhandeling toepast,
gebruikt hij een indirecte spellingstrategie.
We kennen een vijftal indirecte spellingstrategieën:
- Fonologische strategie
- Woordbeeldstrategie
- Regelstrategie
- Analogiestrategie
- Hulpstrategie
De fonologische strategie
Als iemand bij het spellen een woord opsplitst in klanken of klankgroepen en
achtereenvolgens de daarbij behorende letters schrijft, gebruikt hij een
fonologische spellingstrategie, ook wel auditieve spellingstrategie.
Er zijn twee fonologische strategieën:
- Als een woord wordt geanalyseerd in spraakklanken of fonemen gebruiken
we de elementaire spellinghandeling.
- Als een woord wordt geanalyseerd in klankgroepen
gebruiken we de klankclusterstrategie.
De elementaire spellinghandeling is de strategie die
kinderen op school als eerste leren.
Woordbeeldstrategie
Als we een woord correct schrijven door een beroep te doen
op ons woordgeheugen, gebruiken we de woordbeeldstrategie, ook wel visuele
