Gastcollege rechtenverkenner
1. Enkele vaststellingen
Dé aanleiding voor Rechtenverkenner = vraag maatschappelijk werkers en
andere hulpverleners om hen te helpen in de strijd tegen ONDERBESCHERMING.
Er is non-take-up, NTU = het aantal personen of huishoudens dat in aanmerking
komt voor een sociaal voordeel, maar dit niet ontvangt.
Veel onderzoek naar die NTU.
- Grootste onderzoek: TAKE-onderzoek (2016-2020). 40-50% v/d mensen
met recht op leefloon nemen het niet op.
- Hoe relevant is onderzoek nog? In 2023 heeft POD MI een nieuw onderzoek
gedaan. De non-take-up v/h leefloon was opnieuw 46%.
Belangrijk: bij het krijgen v/e leefloon krijg je toegang tot + afgeleide rechten.
Zorgt voor een kettingreactie.
Hoe verklaren we de non-take-up?
- Administratie: procedures zijn ingewikkeld om aan te vragen
- Digitalisering
- Taalbarrières
- Schaamte
- Samenwerking tussen instanties, disfunctionele samenwerking
- Mensen die niet weten dat ze er effectief recht op hebben
- Bang voor de gevolgen
- …
In februari 2025: onderzoek FOD SZ DG HAN naar non-take up van rechten waar
zij mee te maken krijgen. Grootste reden voor non-take-up = administratie. Dan
had men vooral problemen met het vinden van de info en wisten ze ook niet dat
ze recht hadden op de dienst.
DUS oorzaken:
, - Organisatie zorg- en hulpverlening in ons land
o Structuur België
o Procedures
o Gebrek aan info
o Taalgebruik
- Moeilijkheden vanuit de rechthebbende
o Onwetendheid
o Schaamte – kosten/baten
o Helder recht?
Er zijn veel oorzaken, maar hier zijn =/ oplossingen voor. Bij elke oplossing die er
is, zijn er wel bezwaren.
Oplossing 1: automatische rechtentoekenning. Begon vooral vanuit de federale
overheid, maar nu zijn ook + lokale besturen hier mee bezig
- Family proef: gaan info bezorgen aan lokale besturen over gezinnen die in
dat gebied wonen. Obv v die gegevens knn de lokale besturen toeslagen
gaan toekennen.
- Gent wint 1 milj dollar v Amerikaanse liefdadigheidsinstelling vr
automatische premies aan kwetsbare inwoners. Starten met ouders die
kinderen krijgen en gaan dan zo verder.
- Automatische rechtentoekenning bij de kinderopvang.
Opmerkingen:
- Hoe zit het met privacy? Gaan altijd mensen hun gegevens nodig hebben.
- Veel afstemming nodig tss overheidsniveaus. Als alle niveaus met andere
criteria werken, lukt het niet
- Eenvormigheid v/d toekenningsvoorwaarden = dezelfde taal spreken tss
niveaus
- Het hbb v een eigen keuze in rechten krijgen
- Controle op fouten!
- Vermindering v cc tss belanghebbende en sow’er
Belangrijk om overzicht te blijven behouden, maar wel een stap in de goede
richting
Oplossing 2: Lokaal Sociaal beleid (2018). Er is een Vlaams decreet opgesteld
waar men oproept om bekend te maken welke rechten er zijn, om outreachend te
werken.
Opmerkingen:
- Hier w vaak lokale keuzes ingemaakt, er w lokale accenten gelegd
- Lokaal bestuur heeft =/ tijd, middelen en prioriteiten
- Zijn de rechthebbenden gekend? Bv + mensen leven in armoede en zijn
niet gekend
- Daarnaast: hulpverlener is geen machine! Lastig om overzicht te houden.
onmiddellijke antwoorden, meer bereik maar ook oog blijven hebben voor
rechtenonderzoek!
Oplossing 3: niet dé oplossing, maar wel hulpmiddel = rechten verkenner.
1. Enkele vaststellingen
Dé aanleiding voor Rechtenverkenner = vraag maatschappelijk werkers en
andere hulpverleners om hen te helpen in de strijd tegen ONDERBESCHERMING.
Er is non-take-up, NTU = het aantal personen of huishoudens dat in aanmerking
komt voor een sociaal voordeel, maar dit niet ontvangt.
Veel onderzoek naar die NTU.
- Grootste onderzoek: TAKE-onderzoek (2016-2020). 40-50% v/d mensen
met recht op leefloon nemen het niet op.
- Hoe relevant is onderzoek nog? In 2023 heeft POD MI een nieuw onderzoek
gedaan. De non-take-up v/h leefloon was opnieuw 46%.
Belangrijk: bij het krijgen v/e leefloon krijg je toegang tot + afgeleide rechten.
Zorgt voor een kettingreactie.
Hoe verklaren we de non-take-up?
- Administratie: procedures zijn ingewikkeld om aan te vragen
- Digitalisering
- Taalbarrières
- Schaamte
- Samenwerking tussen instanties, disfunctionele samenwerking
- Mensen die niet weten dat ze er effectief recht op hebben
- Bang voor de gevolgen
- …
In februari 2025: onderzoek FOD SZ DG HAN naar non-take up van rechten waar
zij mee te maken krijgen. Grootste reden voor non-take-up = administratie. Dan
had men vooral problemen met het vinden van de info en wisten ze ook niet dat
ze recht hadden op de dienst.
DUS oorzaken:
, - Organisatie zorg- en hulpverlening in ons land
o Structuur België
o Procedures
o Gebrek aan info
o Taalgebruik
- Moeilijkheden vanuit de rechthebbende
o Onwetendheid
o Schaamte – kosten/baten
o Helder recht?
Er zijn veel oorzaken, maar hier zijn =/ oplossingen voor. Bij elke oplossing die er
is, zijn er wel bezwaren.
Oplossing 1: automatische rechtentoekenning. Begon vooral vanuit de federale
overheid, maar nu zijn ook + lokale besturen hier mee bezig
- Family proef: gaan info bezorgen aan lokale besturen over gezinnen die in
dat gebied wonen. Obv v die gegevens knn de lokale besturen toeslagen
gaan toekennen.
- Gent wint 1 milj dollar v Amerikaanse liefdadigheidsinstelling vr
automatische premies aan kwetsbare inwoners. Starten met ouders die
kinderen krijgen en gaan dan zo verder.
- Automatische rechtentoekenning bij de kinderopvang.
Opmerkingen:
- Hoe zit het met privacy? Gaan altijd mensen hun gegevens nodig hebben.
- Veel afstemming nodig tss overheidsniveaus. Als alle niveaus met andere
criteria werken, lukt het niet
- Eenvormigheid v/d toekenningsvoorwaarden = dezelfde taal spreken tss
niveaus
- Het hbb v een eigen keuze in rechten krijgen
- Controle op fouten!
- Vermindering v cc tss belanghebbende en sow’er
Belangrijk om overzicht te blijven behouden, maar wel een stap in de goede
richting
Oplossing 2: Lokaal Sociaal beleid (2018). Er is een Vlaams decreet opgesteld
waar men oproept om bekend te maken welke rechten er zijn, om outreachend te
werken.
Opmerkingen:
- Hier w vaak lokale keuzes ingemaakt, er w lokale accenten gelegd
- Lokaal bestuur heeft =/ tijd, middelen en prioriteiten
- Zijn de rechthebbenden gekend? Bv + mensen leven in armoede en zijn
niet gekend
- Daarnaast: hulpverlener is geen machine! Lastig om overzicht te houden.
onmiddellijke antwoorden, meer bereik maar ook oog blijven hebben voor
rechtenonderzoek!
Oplossing 3: niet dé oplossing, maar wel hulpmiddel = rechten verkenner.
