DEMOGRAFIE EN GEZOND OUDER WORDEN
INLEIDENDE BERGIPPEN
Gerontologie is de wetenschap van veroudering in al zijn facetten.
o Veroudering van volgroeide levende wezens.
o Individuele en sociale gevolgen van veroudering.
Geriatrie is een tak van de geneeskunde die zich richt op preventie, diagnostiek en behandeling van ziekten die
veroorzaakt worden door veroudering of beïnvloed worden door veroudering van de patiënt.
Het succesverhaal van een goede en sociale gezondheidszorg komt met nieuwe uitdagingen. Tussen de leeftijd
van 20 tot 40 jaar worden we steeds meer zelfstandig. Vanaf de leeftijd van 65 neemt de zelfstandigheid meer
en meer af.
Er zal ook een verschil zitten in chronologische en biologische leeftijd. Bij kinderen van 12 jaar zal er weinig
verschil zijn tussen chronologische en biologische leeftijd, maar bij ouderen zullen de verschillen veel groter
zijn.
o Man van 85 jaar die sedentair is in rusthuis.
o Man van 91 jaar die nog waterskiën doet.
DEMOGRAFIE EN LEVENSVERWACHTING
WERELDWIJDE DEMOGRAFISCHE TRENDS
Wereldwijd zijn er demografische veranderingen. In de jaren 50 had de populatie in relatie tot de leeftijd een
piramidevorm. Hedendaags is deze relatie meer balkvormig, wat wil zeggen dat er minder jongere en meer
oudere mensen zijn. In de minder ontwikkelde landen zien we dezelfde trend, maar met een trager verloop.
We zien ook dat er tegen 2050 niet alleen in Azië, maar ook in grote delen van de Westerse wereld er meer
mensen van meer dan 60 jaar zullen zijn.
De vergrijzing van de bevolking betekent dat het aantal 60 plusser toeneemt. De verzilvering van de bevoking
betekent dat het aantal 80 plussers toeneemt (verdubbeling).
wereld 2012 2050
vergrijzing 60+ 901 miljoen (12%) 2,1 miljard (21,5%)
verzilvering 80+ 125 miljoen (2%) 434 miljoen (4,5%)
De bervolkingsgroep die ouder dan 100 jaar wordt neemt exponentieel toe.
1
,GEMIDDELDE LEVENSVERWACHTING IN BELGIË
De levensverwachting in België neemt toe.
o De levensverwachting bleef in de oudheid hangen rond 20 tot 35 jaar.
» Er was veel kindersterfte
» Er waren veel infetcies
» Veel vrouwen stierven in kraambed
o In de industriële revolutie nam levensverwachting toe.
» Er was meer aandacht voor hygiëne en gezondheidszorg waardoor er een daling was van de
kindersterfte.
Als we kijken naar de evolutie van de levensverwachting bij geboorte per geslacht zien we dat vrouwen over het
algemeen een hogere levensverwachting hebben dan mannen.
In de bevolkingspiramide van het Vlaams Gewest zien we een grote bevolkingsgroep tussen 50 en 60 jaar.
o Tot de leefijd van 45 jaar zien we weinig sterftegevallen binnenin de piramide.
o Vanaf 85 jaar zien we dat sterfte de piramide overneemt.
De levensverwachting neemt voornamelijk toe op hogere leeftijd. Tot de leeftijd van 59 jaar zien we niet echt
een toename van bevolking. De grootste toename van bevolking vindt plaats in de groep van de 75 plussers.
Het aandeel van 75 plussers stijgt met 3,5% per jaar.
Er wordt evrwacht dat er binnen 10 jaar op ongeveer 6 miljoen inwoners zo’n 100 000 mensen bijkomen, wat
zorgt voor bijkomende problemen.
o extra woningen
o meer scholen, ziekenhuizen en verzorgingstehuizen
o hogere economische problemen voor zorg van oudere personen
REDEN TOENAME VEROUDERING BEVOLKING
De bevolking wordt steeds ouder door een toegenomen levensverwachting en door een daling van de fertilitiet.
→ Vroeger hadden vrouwen meer kinderen, maar de laatste jaren is dit beginnen dalen van 2,6 kinderen per
vrouw naar 1,6 kinderen per vrouw.
MAXIMALE LEVENSDUUR
Overlevingscurve met data uit 1900, 1950 en 2006.
o In 1900 was er nog veel kindersterfte en was de maximale leeftijd rond de 95 jaar.
o In 1950 was er minder kindersterfte en was de maximale leeftijd rond de 100 jaar.
o In 2006 was de kindersterfte beperkt en was de maximale leeftijd boven de 100 jaar.
→ We worden steeds ouder voordat we sterven.
2
,GEZONDE LEVENSJAREN BINNEN LEVENSVERWACHTING
We hebben een initiële sitauatie waarin de levensjaren opgedeeld worden in gezonde en zieke jaren. Als we
naar veroudering kijken kunnen er 3 sitauties optreden.
o Mensen worden ouder dan de initiële situatie, maar het aantal gezonde jaren blijft gelijk en het aantal
zieke jaren neemt toe.
→ ongewenste situatie
o Mensen worden ouder dan de initiële situatie, maar het aantal gezonde jaren neemt toe en het aantal
zieke jaren blijft gelijk.
o Mensen worden ouder dan de initiële situatie, maar het aantal gezonde jaren neemt toe en het aantal
zieke jaren neemt af.
→ gewenste situatie
initiële situatie
Vrouwen hebben een hogere levensverwachting dan mannen, maar het aantal gezonde jaren zal meestal gelijk
zijn aan het aantal gezonde jaren van mannen. Dit wil zeggen dat vrouwen de jaren die ze langer leven dan
mannen met beperkingen zullen doorbrengen.
Als we kijken naar de economische status van de mensen zien we dat mensen uit armere wijken sneller
problemen ervaren voor de pensioenleeftijd dan mensen uit rijkere wijken.
→ Het aandeel zieke jaren zal groter zijn in armere wijken dan in rijkere wijken.
VERTALING VAN DEMOGRAFISCHE VERANDERINGEN NAAR PATIËNTENZORG
MEER OUDEREN IN SAMENLEVING VERTAALT ZICH NAAR MEER OUDEREN IN ZIEKENHUIS
Er zijn steeds meer ouderen in de ziekenhuizen. Ze moeten vaak langer in het ziekenhuis verblijven doordat ze
minder snel herstellen. Jongere personen hebben vaak minder zorg nodig en kunnen meestal ambulant verder
geholpen worden.
o aantal 80+ zijn in 2050 meer dan 40% van alle patiënten in het ziekenhuis
o aantal 70+ zijn in 2050 meer dan 33% van alle patiënten in het ziekenhuis
We zien dat het aantal verblijven in het ziekenhuis bij populatie jonger dan 75 jaar daalt ten opzichte van 2010
met ongeveer 15% tot 16%.
3
, OPNAME IN ZIEKENHUIS KAN NEGATIEVE GEVOLGEN HEBBEN VOOR OUDEREN
Een ziekenhuisopname zal niet altijd goed zijn voor de oudere.
o Veel bedrust en immobilisatie.
o Vaak voelt de omgeving vijandig aan en is er een onpersoonlijke verzorging.
o Ze moeten meer medicatie nemen.
o Ze moeten vaker nuchter blijven voor onderzoeken en ze hebben een beperkte eetlust.
o Ze voelen zich minder goed in hun vel en zijn vaak beperkt in fysieke activiteit.
→ Als kinesist moeten we de patiënten actief proberen houden.
De patiënt zal slechts gedurende 5% van de tijd dat deze in het ziekenhuis verblijft actief zijn per dag.
→ 1/3 van de ouderen vertonen nieuwe afhankelijkheid in ADL bij ontslag uit ziekenhuis.
Door de nieuwe afhankelijkheid in ADL bij otslag zal er een verhoogd risico zijn op:
o overlijden
o verhuis naar woonzorgcentrum
o blijvend verlies zelfredzaamheid
o verhoogde kosten voor patiënt en maatschappij
COMORBITEIT EN FUNCTIONELE BEPERKINGEN
CHRONISCHE ZIEKTE
Een chronische ziekte is een blijvende ziekte die resulteert in resterende invaliditeit die veroorzaakt wordt door
niet-omkeerbare pathologische veranderingen en die een speciale training vereist van de patiënt voor de
revalidatie of kunnen naar verwachting een lange periode van toezicht, observatie of zorg vereisen.
Kenmerken van chronische ziekte:
o blijvend aanwezig
o leiden op termijn vaak tot functionele beperking
o veroorzaakt door on-omkeerbare pathologische verandering
o langdurige nood aan ervalidatie, ondersteuning of zorg
De geneeskunde van de toekomst zal meer aandacht moeten geven aan chronische pathologieën. Een
multimorbiteit is de aanwezigheid van 2 of meer medische of psychiatrische aandoeningen.
→ 95% van 65+ populatie heeft 1 morbiteit en 82% van 85+ populatie heeft 2 of meer multimorbiteiten.
Frequente aandoeningen:
o hypertensie (hoge bloeddruk)
o ischemische hartziekten
o kanker
o chronische bronchitis
o pijn
o nierinsufficiëntie
o diabetes
o depressie
o dementie
o beroerte
o gehoorsdaling (verminderd gehoor en verminderde visus)
4
INLEIDENDE BERGIPPEN
Gerontologie is de wetenschap van veroudering in al zijn facetten.
o Veroudering van volgroeide levende wezens.
o Individuele en sociale gevolgen van veroudering.
Geriatrie is een tak van de geneeskunde die zich richt op preventie, diagnostiek en behandeling van ziekten die
veroorzaakt worden door veroudering of beïnvloed worden door veroudering van de patiënt.
Het succesverhaal van een goede en sociale gezondheidszorg komt met nieuwe uitdagingen. Tussen de leeftijd
van 20 tot 40 jaar worden we steeds meer zelfstandig. Vanaf de leeftijd van 65 neemt de zelfstandigheid meer
en meer af.
Er zal ook een verschil zitten in chronologische en biologische leeftijd. Bij kinderen van 12 jaar zal er weinig
verschil zijn tussen chronologische en biologische leeftijd, maar bij ouderen zullen de verschillen veel groter
zijn.
o Man van 85 jaar die sedentair is in rusthuis.
o Man van 91 jaar die nog waterskiën doet.
DEMOGRAFIE EN LEVENSVERWACHTING
WERELDWIJDE DEMOGRAFISCHE TRENDS
Wereldwijd zijn er demografische veranderingen. In de jaren 50 had de populatie in relatie tot de leeftijd een
piramidevorm. Hedendaags is deze relatie meer balkvormig, wat wil zeggen dat er minder jongere en meer
oudere mensen zijn. In de minder ontwikkelde landen zien we dezelfde trend, maar met een trager verloop.
We zien ook dat er tegen 2050 niet alleen in Azië, maar ook in grote delen van de Westerse wereld er meer
mensen van meer dan 60 jaar zullen zijn.
De vergrijzing van de bevolking betekent dat het aantal 60 plusser toeneemt. De verzilvering van de bevoking
betekent dat het aantal 80 plussers toeneemt (verdubbeling).
wereld 2012 2050
vergrijzing 60+ 901 miljoen (12%) 2,1 miljard (21,5%)
verzilvering 80+ 125 miljoen (2%) 434 miljoen (4,5%)
De bervolkingsgroep die ouder dan 100 jaar wordt neemt exponentieel toe.
1
,GEMIDDELDE LEVENSVERWACHTING IN BELGIË
De levensverwachting in België neemt toe.
o De levensverwachting bleef in de oudheid hangen rond 20 tot 35 jaar.
» Er was veel kindersterfte
» Er waren veel infetcies
» Veel vrouwen stierven in kraambed
o In de industriële revolutie nam levensverwachting toe.
» Er was meer aandacht voor hygiëne en gezondheidszorg waardoor er een daling was van de
kindersterfte.
Als we kijken naar de evolutie van de levensverwachting bij geboorte per geslacht zien we dat vrouwen over het
algemeen een hogere levensverwachting hebben dan mannen.
In de bevolkingspiramide van het Vlaams Gewest zien we een grote bevolkingsgroep tussen 50 en 60 jaar.
o Tot de leefijd van 45 jaar zien we weinig sterftegevallen binnenin de piramide.
o Vanaf 85 jaar zien we dat sterfte de piramide overneemt.
De levensverwachting neemt voornamelijk toe op hogere leeftijd. Tot de leeftijd van 59 jaar zien we niet echt
een toename van bevolking. De grootste toename van bevolking vindt plaats in de groep van de 75 plussers.
Het aandeel van 75 plussers stijgt met 3,5% per jaar.
Er wordt evrwacht dat er binnen 10 jaar op ongeveer 6 miljoen inwoners zo’n 100 000 mensen bijkomen, wat
zorgt voor bijkomende problemen.
o extra woningen
o meer scholen, ziekenhuizen en verzorgingstehuizen
o hogere economische problemen voor zorg van oudere personen
REDEN TOENAME VEROUDERING BEVOLKING
De bevolking wordt steeds ouder door een toegenomen levensverwachting en door een daling van de fertilitiet.
→ Vroeger hadden vrouwen meer kinderen, maar de laatste jaren is dit beginnen dalen van 2,6 kinderen per
vrouw naar 1,6 kinderen per vrouw.
MAXIMALE LEVENSDUUR
Overlevingscurve met data uit 1900, 1950 en 2006.
o In 1900 was er nog veel kindersterfte en was de maximale leeftijd rond de 95 jaar.
o In 1950 was er minder kindersterfte en was de maximale leeftijd rond de 100 jaar.
o In 2006 was de kindersterfte beperkt en was de maximale leeftijd boven de 100 jaar.
→ We worden steeds ouder voordat we sterven.
2
,GEZONDE LEVENSJAREN BINNEN LEVENSVERWACHTING
We hebben een initiële sitauatie waarin de levensjaren opgedeeld worden in gezonde en zieke jaren. Als we
naar veroudering kijken kunnen er 3 sitauties optreden.
o Mensen worden ouder dan de initiële situatie, maar het aantal gezonde jaren blijft gelijk en het aantal
zieke jaren neemt toe.
→ ongewenste situatie
o Mensen worden ouder dan de initiële situatie, maar het aantal gezonde jaren neemt toe en het aantal
zieke jaren blijft gelijk.
o Mensen worden ouder dan de initiële situatie, maar het aantal gezonde jaren neemt toe en het aantal
zieke jaren neemt af.
→ gewenste situatie
initiële situatie
Vrouwen hebben een hogere levensverwachting dan mannen, maar het aantal gezonde jaren zal meestal gelijk
zijn aan het aantal gezonde jaren van mannen. Dit wil zeggen dat vrouwen de jaren die ze langer leven dan
mannen met beperkingen zullen doorbrengen.
Als we kijken naar de economische status van de mensen zien we dat mensen uit armere wijken sneller
problemen ervaren voor de pensioenleeftijd dan mensen uit rijkere wijken.
→ Het aandeel zieke jaren zal groter zijn in armere wijken dan in rijkere wijken.
VERTALING VAN DEMOGRAFISCHE VERANDERINGEN NAAR PATIËNTENZORG
MEER OUDEREN IN SAMENLEVING VERTAALT ZICH NAAR MEER OUDEREN IN ZIEKENHUIS
Er zijn steeds meer ouderen in de ziekenhuizen. Ze moeten vaak langer in het ziekenhuis verblijven doordat ze
minder snel herstellen. Jongere personen hebben vaak minder zorg nodig en kunnen meestal ambulant verder
geholpen worden.
o aantal 80+ zijn in 2050 meer dan 40% van alle patiënten in het ziekenhuis
o aantal 70+ zijn in 2050 meer dan 33% van alle patiënten in het ziekenhuis
We zien dat het aantal verblijven in het ziekenhuis bij populatie jonger dan 75 jaar daalt ten opzichte van 2010
met ongeveer 15% tot 16%.
3
, OPNAME IN ZIEKENHUIS KAN NEGATIEVE GEVOLGEN HEBBEN VOOR OUDEREN
Een ziekenhuisopname zal niet altijd goed zijn voor de oudere.
o Veel bedrust en immobilisatie.
o Vaak voelt de omgeving vijandig aan en is er een onpersoonlijke verzorging.
o Ze moeten meer medicatie nemen.
o Ze moeten vaker nuchter blijven voor onderzoeken en ze hebben een beperkte eetlust.
o Ze voelen zich minder goed in hun vel en zijn vaak beperkt in fysieke activiteit.
→ Als kinesist moeten we de patiënten actief proberen houden.
De patiënt zal slechts gedurende 5% van de tijd dat deze in het ziekenhuis verblijft actief zijn per dag.
→ 1/3 van de ouderen vertonen nieuwe afhankelijkheid in ADL bij ontslag uit ziekenhuis.
Door de nieuwe afhankelijkheid in ADL bij otslag zal er een verhoogd risico zijn op:
o overlijden
o verhuis naar woonzorgcentrum
o blijvend verlies zelfredzaamheid
o verhoogde kosten voor patiënt en maatschappij
COMORBITEIT EN FUNCTIONELE BEPERKINGEN
CHRONISCHE ZIEKTE
Een chronische ziekte is een blijvende ziekte die resulteert in resterende invaliditeit die veroorzaakt wordt door
niet-omkeerbare pathologische veranderingen en die een speciale training vereist van de patiënt voor de
revalidatie of kunnen naar verwachting een lange periode van toezicht, observatie of zorg vereisen.
Kenmerken van chronische ziekte:
o blijvend aanwezig
o leiden op termijn vaak tot functionele beperking
o veroorzaakt door on-omkeerbare pathologische verandering
o langdurige nood aan ervalidatie, ondersteuning of zorg
De geneeskunde van de toekomst zal meer aandacht moeten geven aan chronische pathologieën. Een
multimorbiteit is de aanwezigheid van 2 of meer medische of psychiatrische aandoeningen.
→ 95% van 65+ populatie heeft 1 morbiteit en 82% van 85+ populatie heeft 2 of meer multimorbiteiten.
Frequente aandoeningen:
o hypertensie (hoge bloeddruk)
o ischemische hartziekten
o kanker
o chronische bronchitis
o pijn
o nierinsufficiëntie
o diabetes
o depressie
o dementie
o beroerte
o gehoorsdaling (verminderd gehoor en verminderde visus)
4
