MATERIEEL STRAFRECT
DEEL 1 – HET STRAFRECHT
H1 – JURIDISCHE SITUERING
WAT IS STRAFRECHT?
Onderscheid:
- Formeel strafrecht:
= De procedure (2de semester)
- Materieel strafrecht: !!!
= misdrijf, straf, dader en voorwaarden
o Algemeen strafrecht, Over algemene regels
o Bijzonder strafrecht, Over specifieke regels
MATERIEEL ALGEMEEN BIJZONDER
STRAFRECHT
Misdrijf Constitutieve elementen, legaliteitsbeginsel, … Gedragsomschrijving van een specifiek misdrijf
Straf Oplijsting van de verschillende straftypes, … Strafmaat voor een specifiek misdrijf
Eventuele voorwaarden bij een specifiek misdrijf
= Kwaliteitsmisdrijven
Dader Onderscheid natuurlijke en rechtspersonen, … Vb. Oudermoord, parentale ontvoering
!!! kunnen enkel gepleegd worden door iemand
met bepaalde status
Voorwaarde M.b.t. het opleggen van een specifieke straf
- Strafrecht is veranderlijk in tijd: Het evolueert mee Vb. Homoseksualiteit, doodstraf, …
- Context zorgt ervoor of iets wel of niet strafbaar is
Vb. Laster en eerroof, men wil niet altijd het strafrecht hiervoor gebruiken (discussie)
o Now They See Us: Serie brengt in beeld hoe politie zwarte jongens benadeeld
--> Linda (de procureur in het echte proces) trok naar het gerecht
o Zillion: Brigitta Callens komt nogal slecht eruit in de film
--> Ze overweegt naar de strafrechter te stappen
- Hoever moet politieke, ethische, religieuze, … vrijheid gaan
Vb. aardappelproces, genetisch manipulatie met aardappelen gebeurde
--> Mensen verwoesten veld die hiertegen waren: Criminelen of politieke activisten?
Vb. Onverdoofd slachten
--> In hoeverre mogen we dit toelaten
Vb. Euthanasie
--> Is dit moord of niet
- Klassenjustitie? Bevooroordeeld sommige regels bepaalde klassen?
vb. Stempelende miljonair sluit deal en moet niet naar de cel
- Verschil in regio’s
Vb. 75 euro boete voor elke joint in Antwerpen, maar in kleinere dorpen minder streng?
1
, WAAR STAAT MATERIEEL STRAFRECHT?
ALGEMEEN STRAFRECHT BIJZONDER STRAFRECHT
= BOEK 1 - strafwetboek = BOEK 2 - strafwetboek
+ Voorafgaande titel v/h wetboek van strafvordering + Bijzondere wetten over specifieke misdrijven
Vb. Drugwet, milieuwetgeving, sociaalstrafrecht, …
+ Complementaire wet
= I.p.v. Strafwetboek aan te passen, nieuwe wet (Decreten, ordonnanties en internationale bronnen)
Vb. Interneringswet, probatiewet
(Decreten, ordonnanties en internationale bronnen)
VERHOUDING ALGEMEEN EN BIJZONDER STRAFRECHT
--> SCHARNIERARTIKEL REGELT DIT
OUD strafwetboek: Art. 100 oud Sw
Bij gebreke van andersluidende bepaling in bijzondere wetten of verordening, worden de bepalingen van
het eerste boek van die wetboek toegepast op misdrijven die bij die wetten en verordeningen strafbaar zijn
gesteld, met uitzondering van hoofdstuk VII en van artikel 85.
- Hoofdregel
= Het algemeen strafrecht (boek 1) is van toepassing op misdrijven uit bijzondere wetten
o Opt-out
= VAN TOEPASSING, TENZIJ ANDERS BEPAALD
DUS: Bijzondere wetten konden afwijken van boek 1
--> bijzondere wet zei: “DEZE REGEL UIT BOEK 1 GELDT NIET”, werd regel uitgesloten
==> Boek 1 geldt standaard, tenzij de bijzondere wet uitdrukkelijk iets anders zegt = opt-out-systeem
o Opt-in (uitzondering op de hoofdregel)
= Voor twee onderdelen van boek 1 gold het omgekeerde:
§ Hoofdstuk VII → deelneming
§ Artikel 85 → verzachtende omstandigheden
!!! Deze waren: NIET automatisch van toepassing
==> Alleen van toepassing als de bijzondere wet dit expliciet vermeldde = opt-in-systeem
NIEUW strafwetboek: Art. 77 nieuw Sw
Bij gebreke van andersluidende bepaling in Boek II en in de bijzondere wetten of verordening, worden de
bepalingen van dit boek toegepast op misdrijven die bij Boek II alsook bij die bijzondere wetten en
verordeningen strafbaar zijn gesteld.
- Hoofdregel
= De bepalingen van boek I zijn van toepassing op misdrijven uit boek II én bijzondere wetten
o Enkel opt-out
= VAN TOEPASSING, TENZIJ ANDERS BEPAALD
--> Als een bijzondere wet zwijgt, dan geldt het volledige boek I
DUS: Bijzondere wetgeving kan nog steeds afwijken, maar moet dit uitdrukkelijk doen
==> Boek I geldt volledig, tenzij expliciet een uitzondering voorziet = zuiver opt-out-systeem
2
, VERANDERING VAN ART. 100 OUD SW & ART. 77 NIEUW SW
= DE “STAART” VAN HET OUDE ARTIKEL, UITSLUITING VAN HOOFSTUK VII EN ARITIKEL 85, IS GESCHRAPT
Dit betekent: Er zijn geen bepalingen meer die automatisch uitgesloten zijn
==> volledige aanvaarding van boek I
KRITIEK OP HET NIEUWE SCHARNIERARTIKEL
Het nieuwe scharnierartikel maakt het volledige boek I automatisch van toepassing
--> Dat geldt ook voor Hoofdstuk VII en Art. 85
!!! Bijzondere wetten zwijgen vaak over deze regels want: onder het oude recht was een opt-in nodig
Probleem: De toenmalige wetgever heeft deze toepassing nooit expliciet voorzien
Gevolg: deze regels kunnen nu toch worden toegepast
--> Dat kan gebeuren tegen de oorspronkelijke wil van de wetgever in
==> alle bijzondere wetgeving zal dus herzien moeten worden
PUBLIEK RECHT OF PRIVAAT RECHT?
= PUBLIEK RECHT, VERTICALE WERKING (OVERHEID – BURGER)
- Strafrecht is van openbare orde
o Partijen kunnen niet onderling afwijken
--> Geen contract mogelijk dat strafrecht uitsluit
Dus: Toestemming van het slachtoffer sluit strafbaarheid niet automatisch uit
+ Toch zien we dit soms wek vb. Tatoeage, SM
- Slachtoffer en relatie tot dader
= Een misdrijf gaat niet over de relatie tussen dader en slachtoffer
--> Het beschermt het algemeen belang, NIET de private verhouding
!!! Verschillend met vroeger = er bestonden klachtmisdrijven
--> Strafvervolging was enkel mogelijk na klacht van het slachtoffer
Dus: Geen klacht = geen vervolging
--> Dit systeem is afgeschaft in het nieuwe Strafwetboek
Voorbeelden: Klachtmisdrijven
- Bart De Pauw: stalking, flirterige sms’en en ongevraagd bezoek
--> Het parket is zelf gaan onderzoeken tegen wil van de slachtoffer
= maatschappelijke vraag, of dit wel moet kunnen is belaging niet best een klachtmisdrijf?
- SM-rechter
--> Extreme vorm van SM, maar de vrouw vind het niet erg
= maatschappelijke vraag, of dit niet toch een klachtmisdrijf opnieuw moet worden
==> De maatschappelijke vraag blijft is er dus of klachtmisdrijven terug moeten komen
+ Nota: klachtmisdrijven zijn verdwenen door extreme gevallen, maar soms is de vraag om ze terug te brengen
3
, H2 – FUNCTIES EN ACHTERGROND
Weten waar het huidige strafrecht vandaan komt is belangrijk om kritische vragen te kunnen stellen en te
reflecteren over voorstellen die nu gedaan worden voor de toekomst.
HISTORISCH KADER:
JAGER VERZAMELAARS
= Egaliteit, Cohesie en stabiliteit
- Leven in kleine groepen, iedereen kende elkaar
- Sterke onderlinge banden
- Schaamte & schuld als rem
==> Nog geen behoefte aan echt strafrecht want er waren minder misdrijven
LANDBOUWERS
= Heterogeniteit en onrust
- Leven in grote groepen
- Complexe sociale structuren
- Geen remmen door relaties
- Groot risico op escalatie
==> Behoefte aan strafrecht om geweld te beperken/beheersen & Overheidsgeweld verantwoorden
TIJDSVAKKEN
ARCHAÏSCH
= GEEN strafrecht, het bestaat nog niet
- Primitieve maatschappij: Talio-recht (= eigenrichting), oog voor oog tand om tand
= Men neemt het recht om een conflict op te lossen jn eigen handen
o Vergelding staat centraal
o Geen proportionaliteit
o Recht van de sterkste
Probleem: Het is niet meer altijd duidelijk waarom er een vijandigheid is tegen andere clan
- Privé-aangelegenheid, de overheid moeide zich niet
Voorbeeld: Albanië Reizen Waes, De Bloedwraak
= Hier moet het bloed van een moordenaar vergoten worden om het even te brengen
--> We vinden nog steeds talio-principe in hedendaagse samenlevingen
4
DEEL 1 – HET STRAFRECHT
H1 – JURIDISCHE SITUERING
WAT IS STRAFRECHT?
Onderscheid:
- Formeel strafrecht:
= De procedure (2de semester)
- Materieel strafrecht: !!!
= misdrijf, straf, dader en voorwaarden
o Algemeen strafrecht, Over algemene regels
o Bijzonder strafrecht, Over specifieke regels
MATERIEEL ALGEMEEN BIJZONDER
STRAFRECHT
Misdrijf Constitutieve elementen, legaliteitsbeginsel, … Gedragsomschrijving van een specifiek misdrijf
Straf Oplijsting van de verschillende straftypes, … Strafmaat voor een specifiek misdrijf
Eventuele voorwaarden bij een specifiek misdrijf
= Kwaliteitsmisdrijven
Dader Onderscheid natuurlijke en rechtspersonen, … Vb. Oudermoord, parentale ontvoering
!!! kunnen enkel gepleegd worden door iemand
met bepaalde status
Voorwaarde M.b.t. het opleggen van een specifieke straf
- Strafrecht is veranderlijk in tijd: Het evolueert mee Vb. Homoseksualiteit, doodstraf, …
- Context zorgt ervoor of iets wel of niet strafbaar is
Vb. Laster en eerroof, men wil niet altijd het strafrecht hiervoor gebruiken (discussie)
o Now They See Us: Serie brengt in beeld hoe politie zwarte jongens benadeeld
--> Linda (de procureur in het echte proces) trok naar het gerecht
o Zillion: Brigitta Callens komt nogal slecht eruit in de film
--> Ze overweegt naar de strafrechter te stappen
- Hoever moet politieke, ethische, religieuze, … vrijheid gaan
Vb. aardappelproces, genetisch manipulatie met aardappelen gebeurde
--> Mensen verwoesten veld die hiertegen waren: Criminelen of politieke activisten?
Vb. Onverdoofd slachten
--> In hoeverre mogen we dit toelaten
Vb. Euthanasie
--> Is dit moord of niet
- Klassenjustitie? Bevooroordeeld sommige regels bepaalde klassen?
vb. Stempelende miljonair sluit deal en moet niet naar de cel
- Verschil in regio’s
Vb. 75 euro boete voor elke joint in Antwerpen, maar in kleinere dorpen minder streng?
1
, WAAR STAAT MATERIEEL STRAFRECHT?
ALGEMEEN STRAFRECHT BIJZONDER STRAFRECHT
= BOEK 1 - strafwetboek = BOEK 2 - strafwetboek
+ Voorafgaande titel v/h wetboek van strafvordering + Bijzondere wetten over specifieke misdrijven
Vb. Drugwet, milieuwetgeving, sociaalstrafrecht, …
+ Complementaire wet
= I.p.v. Strafwetboek aan te passen, nieuwe wet (Decreten, ordonnanties en internationale bronnen)
Vb. Interneringswet, probatiewet
(Decreten, ordonnanties en internationale bronnen)
VERHOUDING ALGEMEEN EN BIJZONDER STRAFRECHT
--> SCHARNIERARTIKEL REGELT DIT
OUD strafwetboek: Art. 100 oud Sw
Bij gebreke van andersluidende bepaling in bijzondere wetten of verordening, worden de bepalingen van
het eerste boek van die wetboek toegepast op misdrijven die bij die wetten en verordeningen strafbaar zijn
gesteld, met uitzondering van hoofdstuk VII en van artikel 85.
- Hoofdregel
= Het algemeen strafrecht (boek 1) is van toepassing op misdrijven uit bijzondere wetten
o Opt-out
= VAN TOEPASSING, TENZIJ ANDERS BEPAALD
DUS: Bijzondere wetten konden afwijken van boek 1
--> bijzondere wet zei: “DEZE REGEL UIT BOEK 1 GELDT NIET”, werd regel uitgesloten
==> Boek 1 geldt standaard, tenzij de bijzondere wet uitdrukkelijk iets anders zegt = opt-out-systeem
o Opt-in (uitzondering op de hoofdregel)
= Voor twee onderdelen van boek 1 gold het omgekeerde:
§ Hoofdstuk VII → deelneming
§ Artikel 85 → verzachtende omstandigheden
!!! Deze waren: NIET automatisch van toepassing
==> Alleen van toepassing als de bijzondere wet dit expliciet vermeldde = opt-in-systeem
NIEUW strafwetboek: Art. 77 nieuw Sw
Bij gebreke van andersluidende bepaling in Boek II en in de bijzondere wetten of verordening, worden de
bepalingen van dit boek toegepast op misdrijven die bij Boek II alsook bij die bijzondere wetten en
verordeningen strafbaar zijn gesteld.
- Hoofdregel
= De bepalingen van boek I zijn van toepassing op misdrijven uit boek II én bijzondere wetten
o Enkel opt-out
= VAN TOEPASSING, TENZIJ ANDERS BEPAALD
--> Als een bijzondere wet zwijgt, dan geldt het volledige boek I
DUS: Bijzondere wetgeving kan nog steeds afwijken, maar moet dit uitdrukkelijk doen
==> Boek I geldt volledig, tenzij expliciet een uitzondering voorziet = zuiver opt-out-systeem
2
, VERANDERING VAN ART. 100 OUD SW & ART. 77 NIEUW SW
= DE “STAART” VAN HET OUDE ARTIKEL, UITSLUITING VAN HOOFSTUK VII EN ARITIKEL 85, IS GESCHRAPT
Dit betekent: Er zijn geen bepalingen meer die automatisch uitgesloten zijn
==> volledige aanvaarding van boek I
KRITIEK OP HET NIEUWE SCHARNIERARTIKEL
Het nieuwe scharnierartikel maakt het volledige boek I automatisch van toepassing
--> Dat geldt ook voor Hoofdstuk VII en Art. 85
!!! Bijzondere wetten zwijgen vaak over deze regels want: onder het oude recht was een opt-in nodig
Probleem: De toenmalige wetgever heeft deze toepassing nooit expliciet voorzien
Gevolg: deze regels kunnen nu toch worden toegepast
--> Dat kan gebeuren tegen de oorspronkelijke wil van de wetgever in
==> alle bijzondere wetgeving zal dus herzien moeten worden
PUBLIEK RECHT OF PRIVAAT RECHT?
= PUBLIEK RECHT, VERTICALE WERKING (OVERHEID – BURGER)
- Strafrecht is van openbare orde
o Partijen kunnen niet onderling afwijken
--> Geen contract mogelijk dat strafrecht uitsluit
Dus: Toestemming van het slachtoffer sluit strafbaarheid niet automatisch uit
+ Toch zien we dit soms wek vb. Tatoeage, SM
- Slachtoffer en relatie tot dader
= Een misdrijf gaat niet over de relatie tussen dader en slachtoffer
--> Het beschermt het algemeen belang, NIET de private verhouding
!!! Verschillend met vroeger = er bestonden klachtmisdrijven
--> Strafvervolging was enkel mogelijk na klacht van het slachtoffer
Dus: Geen klacht = geen vervolging
--> Dit systeem is afgeschaft in het nieuwe Strafwetboek
Voorbeelden: Klachtmisdrijven
- Bart De Pauw: stalking, flirterige sms’en en ongevraagd bezoek
--> Het parket is zelf gaan onderzoeken tegen wil van de slachtoffer
= maatschappelijke vraag, of dit wel moet kunnen is belaging niet best een klachtmisdrijf?
- SM-rechter
--> Extreme vorm van SM, maar de vrouw vind het niet erg
= maatschappelijke vraag, of dit niet toch een klachtmisdrijf opnieuw moet worden
==> De maatschappelijke vraag blijft is er dus of klachtmisdrijven terug moeten komen
+ Nota: klachtmisdrijven zijn verdwenen door extreme gevallen, maar soms is de vraag om ze terug te brengen
3
, H2 – FUNCTIES EN ACHTERGROND
Weten waar het huidige strafrecht vandaan komt is belangrijk om kritische vragen te kunnen stellen en te
reflecteren over voorstellen die nu gedaan worden voor de toekomst.
HISTORISCH KADER:
JAGER VERZAMELAARS
= Egaliteit, Cohesie en stabiliteit
- Leven in kleine groepen, iedereen kende elkaar
- Sterke onderlinge banden
- Schaamte & schuld als rem
==> Nog geen behoefte aan echt strafrecht want er waren minder misdrijven
LANDBOUWERS
= Heterogeniteit en onrust
- Leven in grote groepen
- Complexe sociale structuren
- Geen remmen door relaties
- Groot risico op escalatie
==> Behoefte aan strafrecht om geweld te beperken/beheersen & Overheidsgeweld verantwoorden
TIJDSVAKKEN
ARCHAÏSCH
= GEEN strafrecht, het bestaat nog niet
- Primitieve maatschappij: Talio-recht (= eigenrichting), oog voor oog tand om tand
= Men neemt het recht om een conflict op te lossen jn eigen handen
o Vergelding staat centraal
o Geen proportionaliteit
o Recht van de sterkste
Probleem: Het is niet meer altijd duidelijk waarom er een vijandigheid is tegen andere clan
- Privé-aangelegenheid, de overheid moeide zich niet
Voorbeeld: Albanië Reizen Waes, De Bloedwraak
= Hier moet het bloed van een moordenaar vergoten worden om het even te brengen
--> We vinden nog steeds talio-principe in hedendaagse samenlevingen
4
