Samenvatting online opdrachten en boek –
Adolescentiepsychologie
Thema 1 – Inleiding in de adolescentiepsychologie
Studietaak 1.1 Adolescentie in de levensloop
Adolescentie = overgang kindertijd volwassenheid
Geen harde leeftijdsgrenzen beter kijken naar aard en karakter
van ontwikkeling
Toch vaak gebruikte: 10 – 23 jaar
Vroege Midden Late
adolescentie adolescentie adolescentie
10 en 13 jaar 14 en 18 jaar 19 en 23 jaar
Hoofdstuk 1 – Inleiding
1.1 Vooraf
Grenzen adolescentie worden steeds onduidelijker
Volwassen zijn (bijv. 18 jaar) staat niet gelijk aan het einde van de
adolescentie
1.2 Adolescentie: een beschrijving
Adolescentie = de periode tussen de kinderjaren en de
volwassenheid
Overgangsperiode met ontwikkelingen op:
o Biologisch (puberteit)
o Cognitief
o Psychosociaal (denken over morele kwesties)
Belangrijkste ontwikkelingstaak volgens Erikson =
identiteitsontwikkeling
Belangrijke kenmerken:
o Verandering van het uiterlijk invloed op het zelfbeeld
o Relatie met ouders verandert
o Meer nadruk op zelfbeeld en keuzes
o Interactie met de omgang = cruciaal
Maatschappelijke veranderingen:
o Zelfstandig moeten zijn en nog afhankelijk zijn
o kan leiden tot probleemgedrag
o Langer studeren verlengde adolescentie emerging
adulthood, oftewel ‘ontluikende volwassenheid’ (Arnett)
Voor sommigen heeft het idee van een emerging adulthood geleid
tot het formuleren van een nieuwe crisis, de quarterlife crisis,
1
, waarin jongeren van die leeftijd (rond 25 jaar), moeilijkheden
ervaren bij het vinden van een plaats in de volwassen wereld
Meeste jongeren functioneren goed, welzijn neemt vaak toe
De ‘emerging adulthood’ eindigt per definitie pas als volwassen
rollen zijn opgenomen, hetgeen bij de meesten zo rond het 25e jaar
wel gebeurd is
1.3 Puberteit en adolescentie
Puberteit:
o Biologisch proces (hormonen, geslachtsrijping)
o fysieke + gedragsveranderingen (‘puberen’)
Adolescentie:
o Integratie van deze veranderingen
Puberteit is onderdeel van de adolescentie
Het is een cyclisch proces
1.3.1 Begin en einde van de adolescentie; verschillen per cultuur en sekse
Begin:
o Biologisch (lichamelijke veranderingen)
o Maar ook:
Hormonale veranderingen starten eerder
Psychisch niet gelijk aan synchroon met lichaam
Sociale factoren spelen mee
Einde:
o Bereiken volwassen rollen (werk, relaties)
Adolescentie begint in de biologie en eindigt in de cultuur
Toch is het eenzijdig om het begin van de adolescentie alleen maar
in verband te brengen met deze biologische veranderingen
1. Ten 1ste weten we inmiddels dat de hormonale veranderingen al
veel vroeger beginnen, al ver voordat er lichamelijke
verschijnselen zijn waar te nemen
2. Ten 2e loopt het psychisch ontwikkelingsproces niet altijd
synchroon met de lichamelijke rijping
3. Ten 3e zien we aan het begin van de adolescentie ook al
belangrijke veranderingen die sociaal en cultureel zijn bepaald
Sociale en culturele aspecten bepalen in grote mate hoe de
adolescentie wordt afgebakend
Naast culturele invloeden zijn ook sekseverschillen van invloed op de
wijze waarop de ontwikkeling zich gedurende de adolescentie
manifesteert
1.4 Een moeilijke leeftijd?
“Storm and Stress” (Hall):
2
, o Adolescentie = emotioneel + conflictueus
Tegenwoordig naunce:
o Meeste jongeren: lichte stress, geen crisis
Warm gezin minder negatieve impact conflicten
Steinberg: wanneer probleem?
o Tijdelijk vs. langdurig gedrag
o Normaal vs. stoornis
o Ontstaan: nu of al eerder?
Antisociaal gedrag:
o Life-course persistent gedurende hele leven vertonen
o Adolescence-limited beperkt tot adolescentie, eerder geen
problemen
Problemen zijn vaak voortzetting van eerdere problemen
Meisjes die vroeg in de puberteit komen, hebben een hogere kans
om probleemgedrag te ontwikkelen, maar dit is vooral zo bij meisjes
die ook voor hun puberteit al problemen hadden
1.5 Een ontwikkelingspsychologisch uitgangspunt
Ontwikkeling = resultaat van:
o Aanleg x omgeving
Belangrijk:
o Intra-individueel = verandering binnen de persoon
(ontwikkelingspsychologisch gezichtspunt richt zich hier met
name op)
o Inter-individueel = verschillen tussen personen
Methode = longitudinaal onderzoek
1.5.1 De adolescentie als een karakteristieke ontwikkelingsperiode, met
daaraan verbonden specifieke ontwikkelingstaken
Kenmerken:
o Identiteitsvorming & autonomie
o Omgaan met innerlijke conflicten
o Een bepaald cognitief niveau
Ontwikkelingstaken eisen en verwachtingen binnen:
o Bepaalde cultuur voor bepaalde leeftijdsgroep
o Bouwen op elkaar voort
Naast de verschillende ontwikkelingsniveaus die kenmerkend zijn
voor een bepaalde fase, wordt er ook gesproken over
ontwikkelingstaken
Spanjaard en Slot (2015) onderscheiden voor de adolescentie de
volgende thema’s en bijbehorende ontwikkelingstaken:
Positie t.o.v. de ouders Minder afhankelijk van de ouders en het
3
, bepalen van een eigen plaats binnen de
veranderende relaties in het gezin en de
familie
Onderwijs of werk Kennis en vaardigheden opdoen om later
een beroep te kunnen uitoefenen en een
keuze te maken t.a.v. werk
Vrije tijd Ondernemen van activiteiten in vrije tijd
en zinvol doorbrengen van de tijd waarin
er geen verplichtingen zijn
Eigen woonsituatie Zorgdragen voor eigen kamer en spullen,
omgaan met je huisgenoten
Autoriteit en instanties Accepteren dat instanties en personen
boven je gesteld zijn, binnen geldende
regels en codes opkomen voor eigen
belang
Gezondheid en uiterlijk Zorgen voor goede voeding en goede
lichamelijke conditie, uiterlijk waar je je
prettig bij voelt en inschatten en
vermijden van risico’s
Sociale contacten en Contacten leggen en onderhouden, oog
vriendschappen hebben voor wat contacten met anderen
kunnen opleveren, openstellen voor
vriendschap, vertrouwen geven en
nemen en wederzijdse acceptatie
Sociale media en internet Smartphone en computer gebruiken,
informatie vinden en delen, informatie en
berichten wegen, onderscheid tussen de
virtuele en de reële werkelijkheid maken,
gevaren onderkennen
Intimiteit en seksualiteit Seksualiteit integreren in persoonlijkheid,
ontdekken wat mogelijkheden, wensen
en grenzen zijn in intieme en seksuele
relaties bij jezelf en anderen
Bij cultuurverschillen Normen van verschillende culturen
kennen, inschatten welke vaardigheden
in welke culturele context passend is
1.5.2 De adolescentie als onderdeel van een ontwikkelingsproces met
continue en discontinue momenten
Continuïteit:
o Ontwikkeling blijft in zelfde richting
o Vroege ervaringen beïnvloeden later functioneren
Discontinuïteit:
o Verandering/omslaan ontwikkeling
Ontwikkeling = plastisch (veranderbaar)
Er is een verband tussen vroegere en latere momenten in de
ontwikkeling
4
Adolescentiepsychologie
Thema 1 – Inleiding in de adolescentiepsychologie
Studietaak 1.1 Adolescentie in de levensloop
Adolescentie = overgang kindertijd volwassenheid
Geen harde leeftijdsgrenzen beter kijken naar aard en karakter
van ontwikkeling
Toch vaak gebruikte: 10 – 23 jaar
Vroege Midden Late
adolescentie adolescentie adolescentie
10 en 13 jaar 14 en 18 jaar 19 en 23 jaar
Hoofdstuk 1 – Inleiding
1.1 Vooraf
Grenzen adolescentie worden steeds onduidelijker
Volwassen zijn (bijv. 18 jaar) staat niet gelijk aan het einde van de
adolescentie
1.2 Adolescentie: een beschrijving
Adolescentie = de periode tussen de kinderjaren en de
volwassenheid
Overgangsperiode met ontwikkelingen op:
o Biologisch (puberteit)
o Cognitief
o Psychosociaal (denken over morele kwesties)
Belangrijkste ontwikkelingstaak volgens Erikson =
identiteitsontwikkeling
Belangrijke kenmerken:
o Verandering van het uiterlijk invloed op het zelfbeeld
o Relatie met ouders verandert
o Meer nadruk op zelfbeeld en keuzes
o Interactie met de omgang = cruciaal
Maatschappelijke veranderingen:
o Zelfstandig moeten zijn en nog afhankelijk zijn
o kan leiden tot probleemgedrag
o Langer studeren verlengde adolescentie emerging
adulthood, oftewel ‘ontluikende volwassenheid’ (Arnett)
Voor sommigen heeft het idee van een emerging adulthood geleid
tot het formuleren van een nieuwe crisis, de quarterlife crisis,
1
, waarin jongeren van die leeftijd (rond 25 jaar), moeilijkheden
ervaren bij het vinden van een plaats in de volwassen wereld
Meeste jongeren functioneren goed, welzijn neemt vaak toe
De ‘emerging adulthood’ eindigt per definitie pas als volwassen
rollen zijn opgenomen, hetgeen bij de meesten zo rond het 25e jaar
wel gebeurd is
1.3 Puberteit en adolescentie
Puberteit:
o Biologisch proces (hormonen, geslachtsrijping)
o fysieke + gedragsveranderingen (‘puberen’)
Adolescentie:
o Integratie van deze veranderingen
Puberteit is onderdeel van de adolescentie
Het is een cyclisch proces
1.3.1 Begin en einde van de adolescentie; verschillen per cultuur en sekse
Begin:
o Biologisch (lichamelijke veranderingen)
o Maar ook:
Hormonale veranderingen starten eerder
Psychisch niet gelijk aan synchroon met lichaam
Sociale factoren spelen mee
Einde:
o Bereiken volwassen rollen (werk, relaties)
Adolescentie begint in de biologie en eindigt in de cultuur
Toch is het eenzijdig om het begin van de adolescentie alleen maar
in verband te brengen met deze biologische veranderingen
1. Ten 1ste weten we inmiddels dat de hormonale veranderingen al
veel vroeger beginnen, al ver voordat er lichamelijke
verschijnselen zijn waar te nemen
2. Ten 2e loopt het psychisch ontwikkelingsproces niet altijd
synchroon met de lichamelijke rijping
3. Ten 3e zien we aan het begin van de adolescentie ook al
belangrijke veranderingen die sociaal en cultureel zijn bepaald
Sociale en culturele aspecten bepalen in grote mate hoe de
adolescentie wordt afgebakend
Naast culturele invloeden zijn ook sekseverschillen van invloed op de
wijze waarop de ontwikkeling zich gedurende de adolescentie
manifesteert
1.4 Een moeilijke leeftijd?
“Storm and Stress” (Hall):
2
, o Adolescentie = emotioneel + conflictueus
Tegenwoordig naunce:
o Meeste jongeren: lichte stress, geen crisis
Warm gezin minder negatieve impact conflicten
Steinberg: wanneer probleem?
o Tijdelijk vs. langdurig gedrag
o Normaal vs. stoornis
o Ontstaan: nu of al eerder?
Antisociaal gedrag:
o Life-course persistent gedurende hele leven vertonen
o Adolescence-limited beperkt tot adolescentie, eerder geen
problemen
Problemen zijn vaak voortzetting van eerdere problemen
Meisjes die vroeg in de puberteit komen, hebben een hogere kans
om probleemgedrag te ontwikkelen, maar dit is vooral zo bij meisjes
die ook voor hun puberteit al problemen hadden
1.5 Een ontwikkelingspsychologisch uitgangspunt
Ontwikkeling = resultaat van:
o Aanleg x omgeving
Belangrijk:
o Intra-individueel = verandering binnen de persoon
(ontwikkelingspsychologisch gezichtspunt richt zich hier met
name op)
o Inter-individueel = verschillen tussen personen
Methode = longitudinaal onderzoek
1.5.1 De adolescentie als een karakteristieke ontwikkelingsperiode, met
daaraan verbonden specifieke ontwikkelingstaken
Kenmerken:
o Identiteitsvorming & autonomie
o Omgaan met innerlijke conflicten
o Een bepaald cognitief niveau
Ontwikkelingstaken eisen en verwachtingen binnen:
o Bepaalde cultuur voor bepaalde leeftijdsgroep
o Bouwen op elkaar voort
Naast de verschillende ontwikkelingsniveaus die kenmerkend zijn
voor een bepaalde fase, wordt er ook gesproken over
ontwikkelingstaken
Spanjaard en Slot (2015) onderscheiden voor de adolescentie de
volgende thema’s en bijbehorende ontwikkelingstaken:
Positie t.o.v. de ouders Minder afhankelijk van de ouders en het
3
, bepalen van een eigen plaats binnen de
veranderende relaties in het gezin en de
familie
Onderwijs of werk Kennis en vaardigheden opdoen om later
een beroep te kunnen uitoefenen en een
keuze te maken t.a.v. werk
Vrije tijd Ondernemen van activiteiten in vrije tijd
en zinvol doorbrengen van de tijd waarin
er geen verplichtingen zijn
Eigen woonsituatie Zorgdragen voor eigen kamer en spullen,
omgaan met je huisgenoten
Autoriteit en instanties Accepteren dat instanties en personen
boven je gesteld zijn, binnen geldende
regels en codes opkomen voor eigen
belang
Gezondheid en uiterlijk Zorgen voor goede voeding en goede
lichamelijke conditie, uiterlijk waar je je
prettig bij voelt en inschatten en
vermijden van risico’s
Sociale contacten en Contacten leggen en onderhouden, oog
vriendschappen hebben voor wat contacten met anderen
kunnen opleveren, openstellen voor
vriendschap, vertrouwen geven en
nemen en wederzijdse acceptatie
Sociale media en internet Smartphone en computer gebruiken,
informatie vinden en delen, informatie en
berichten wegen, onderscheid tussen de
virtuele en de reële werkelijkheid maken,
gevaren onderkennen
Intimiteit en seksualiteit Seksualiteit integreren in persoonlijkheid,
ontdekken wat mogelijkheden, wensen
en grenzen zijn in intieme en seksuele
relaties bij jezelf en anderen
Bij cultuurverschillen Normen van verschillende culturen
kennen, inschatten welke vaardigheden
in welke culturele context passend is
1.5.2 De adolescentie als onderdeel van een ontwikkelingsproces met
continue en discontinue momenten
Continuïteit:
o Ontwikkeling blijft in zelfde richting
o Vroege ervaringen beïnvloeden later functioneren
Discontinuïteit:
o Verandering/omslaan ontwikkeling
Ontwikkeling = plastisch (veranderbaar)
Er is een verband tussen vroegere en latere momenten in de
ontwikkeling
4
