Kenmerkende aspecten H 1 t/m 9
Tijdvak 1 – Jagers en boeren / Prehistorie tot -3000
De levenswijze van jagers-verzamelaars.
Mensen leefden in kleine groepen en trokken rond op zoek naar voedsel, zoals
wilde dieren, vruchten en planten. Ze kenden geen vaste woonplaats en waren
volledig afhankelijk van de natuur. In deze nomadische samenlevingen waren
nauwelijks sociale verschillen.
Het ontstaan van landbouw en landbouwsamenlevingen.
Rond 11.000 v.Chr. ontdekten mensen dat ze gewassen konden verbouwen en
dieren konden temmen, wat leidde tot de ontwikkeling van landbouw. Hierdoor
ontstonden landbouwsamenlevingen waarin meer mensen op een vaste plek
woonden en hun eigen voedsel produceerden.
Het ontstaan van de eerste stedelijke gemeenschappen.
Door de succesvolle landbouwproductie ontstond een overschot aan voedsel,
waardoor niet iedereen meer boer hoefde te zijn. Dit leidde tot specialisatie en
de groei van nederzettingen, die uiteindelijk uitgroeiden tot de eerste stedelijke
gemeenschappen met complexe samenlevingen en bestuursvormen.
Tijdvak 2 – Grieken en Romeinen / Oudheid van -3000 tot 500
De ontwikkeling van wetenschappelijk denken en het denken over
burgerschap en politiek in de Griekse stadstaat.
In de Griekse stadstaten ontstond het wetenschappelijk denken, waarbij
natuurverschijnselen logisch werden verklaard; en filosofen nadachten over de
ideale staatsvorm en de rol van de burger. Bij het denken over burgerschap en
politiek wordt met name bedoeld en verwezen naar de (directe)democratie in
Athene en dat Atheners dit als de meest logische, gelijkwaardige en menselijke
bestuursvorm zagen.
De klassieke vormentaal van de Grieks-Romeinse cultuur.
De Grieks-Romeinse cultuur legde de basis voor de westerse beschaving, met
een blijvende invloed op architectuur, beeldhouwkunst, literatuur en filosofie.
Elementen zoals tempels, beelden, toneelstukken en filosofische ideeën zijn tot
op de dag van vandaag herkenbaar en inspireren nog steeds.
De groei van het Romeinse imperium waardoor de Grieks-Romeinse
cultuur zich in Europa verspreidde.
Het Romeinse Rijk breidde zich over een groot deel van Europa, Noord-Afrika en
het Midden-Oosten uit, waardoor de Grieks-Romeinse cultuur zich over enorme
gebieden verspreidde. Door de veroveringen en de aanleg van wegen en steden
werden taal, rechtssysteem en bouwstijlen van Rome geïmporteerd in de
veroverde gebieden.
Tijdvak 3 – Monniken en ridders / Vroege middeleeuwen van 500 tot
1000
De vrijwel volledige vervanging in West-Europa van de agrarisch-urbane
cultuur door een zelfvoorzienende agrarische cultuur, georganiseerd via
hofstelsel en horigheid.
Na de val van het West-Romeinse Rijk verdween de complexe landbouwstedelijke
, samenleving grotendeels en maakte plaats voor een zelfvoorzienende agrarische
cultuur. Het merendeel van de bevolking leefde op domeinen die georganiseerd
waren volgens het hofstelsel, waarbij horigen gebonden waren aan het land en
diensten moesten leveren aan de heer.
Het ontstaan van feodale verhoudingen in het bestuur.
Door het wegvallen van centraal gezag en de toenemende onveiligheid
ontstonden feodale verhoudingen, ook wel leenstelsel genoemd. Koningen en
edelen gaven land (lenen) in ruil voor militaire steun en trouw, waardoor een
hiërarchisch systeem van heer en vazal ontstond.
Tijdvak 4 – Steden en staten / Late middeleeuwen van 1000 tot 1500
De opkomst van handel en ambacht die de basis legde voor het
herleven van een agrarisch-urbane samenleving.
Vanaf de 11e eeuw bloeide de handel weer op, deels door bevolkingsgroei en
toegenomen veiligheid, waardoor de vraag naar producten toenam. Dit
stimuleerde ambachten en leidde tot de heropleving van steden, waar
kooplieden en ambachtslieden zich vestigden.
De opkomst van de stedelijke burgerij en de toenemende
zelfstandigheid van steden.
Met de groei van steden nam de rijkdom en invloed van de burgerij toe, wat
leidde tot een wens naar meer autonomie. Steden kregen steeds vaker
stadsrechten van vorsten of edelen in ruil voor geld of steun, waardoor ze
zichzelf konden besturen en wetten konden maken.
Tijdvak 5 – Ontdekkers en hervormers / Vroegmoderne tijd van 1500 tot
1600
Het begin van de Europese overzeese expansie.
Europese staten begonnen in de 15e eeuw met ontdekkingsreizen overzee, op
zoek naar nieuwe handelsroutes, grondstoffen en gebieden. Dit leidde tot de
ontdekking van nieuwe werelddelen en de vestiging van Europese kolonies,
waarmee een periode van wereldwijde contacten en culturele uitwisseling begon,
waardoor het wereldbeeld werd uitgebreid.
Het veranderde mens- en wereldbeeld van de renaissance en het begin
van een nieuwe wetenschappelijke belangstelling.
De renaissance bracht een hernieuwde belangstelling voor de klassieke oudheid
en een focus op de mens en zijn capaciteiten, wat het mensbeeld veranderde
van theocentrisch naar antropocentrisch. Dit stimuleerde ook een nieuwe
wetenschappelijke belangstelling, waarbij kennis niet langer alleen uit religieuze
teksten kwam, maar ook door observatie en experimenten werd verkregen.
De hernieuwde oriëntatie op het erfgoed van de klassieke Oudheid.
Tijdens de renaissance kwam er een sterke opleving van de interesse in de
kunst, architectuur, literatuur en filosofie van de klassieke oudheid (Grieken en
Romeinen). Geleerden bestudeerden oude teksten opnieuw; en kunstenaars
lieten zich inspireren door de klassieke idealen van schoonheid en harmonie.
De protestantse reformatie die splitsing van de christelijke kerk in
West-Europa tot gevolg had.
De protestantse reformatie, ingezet door figuren als Maarten Luther en Johannes
Tijdvak 1 – Jagers en boeren / Prehistorie tot -3000
De levenswijze van jagers-verzamelaars.
Mensen leefden in kleine groepen en trokken rond op zoek naar voedsel, zoals
wilde dieren, vruchten en planten. Ze kenden geen vaste woonplaats en waren
volledig afhankelijk van de natuur. In deze nomadische samenlevingen waren
nauwelijks sociale verschillen.
Het ontstaan van landbouw en landbouwsamenlevingen.
Rond 11.000 v.Chr. ontdekten mensen dat ze gewassen konden verbouwen en
dieren konden temmen, wat leidde tot de ontwikkeling van landbouw. Hierdoor
ontstonden landbouwsamenlevingen waarin meer mensen op een vaste plek
woonden en hun eigen voedsel produceerden.
Het ontstaan van de eerste stedelijke gemeenschappen.
Door de succesvolle landbouwproductie ontstond een overschot aan voedsel,
waardoor niet iedereen meer boer hoefde te zijn. Dit leidde tot specialisatie en
de groei van nederzettingen, die uiteindelijk uitgroeiden tot de eerste stedelijke
gemeenschappen met complexe samenlevingen en bestuursvormen.
Tijdvak 2 – Grieken en Romeinen / Oudheid van -3000 tot 500
De ontwikkeling van wetenschappelijk denken en het denken over
burgerschap en politiek in de Griekse stadstaat.
In de Griekse stadstaten ontstond het wetenschappelijk denken, waarbij
natuurverschijnselen logisch werden verklaard; en filosofen nadachten over de
ideale staatsvorm en de rol van de burger. Bij het denken over burgerschap en
politiek wordt met name bedoeld en verwezen naar de (directe)democratie in
Athene en dat Atheners dit als de meest logische, gelijkwaardige en menselijke
bestuursvorm zagen.
De klassieke vormentaal van de Grieks-Romeinse cultuur.
De Grieks-Romeinse cultuur legde de basis voor de westerse beschaving, met
een blijvende invloed op architectuur, beeldhouwkunst, literatuur en filosofie.
Elementen zoals tempels, beelden, toneelstukken en filosofische ideeën zijn tot
op de dag van vandaag herkenbaar en inspireren nog steeds.
De groei van het Romeinse imperium waardoor de Grieks-Romeinse
cultuur zich in Europa verspreidde.
Het Romeinse Rijk breidde zich over een groot deel van Europa, Noord-Afrika en
het Midden-Oosten uit, waardoor de Grieks-Romeinse cultuur zich over enorme
gebieden verspreidde. Door de veroveringen en de aanleg van wegen en steden
werden taal, rechtssysteem en bouwstijlen van Rome geïmporteerd in de
veroverde gebieden.
Tijdvak 3 – Monniken en ridders / Vroege middeleeuwen van 500 tot
1000
De vrijwel volledige vervanging in West-Europa van de agrarisch-urbane
cultuur door een zelfvoorzienende agrarische cultuur, georganiseerd via
hofstelsel en horigheid.
Na de val van het West-Romeinse Rijk verdween de complexe landbouwstedelijke
, samenleving grotendeels en maakte plaats voor een zelfvoorzienende agrarische
cultuur. Het merendeel van de bevolking leefde op domeinen die georganiseerd
waren volgens het hofstelsel, waarbij horigen gebonden waren aan het land en
diensten moesten leveren aan de heer.
Het ontstaan van feodale verhoudingen in het bestuur.
Door het wegvallen van centraal gezag en de toenemende onveiligheid
ontstonden feodale verhoudingen, ook wel leenstelsel genoemd. Koningen en
edelen gaven land (lenen) in ruil voor militaire steun en trouw, waardoor een
hiërarchisch systeem van heer en vazal ontstond.
Tijdvak 4 – Steden en staten / Late middeleeuwen van 1000 tot 1500
De opkomst van handel en ambacht die de basis legde voor het
herleven van een agrarisch-urbane samenleving.
Vanaf de 11e eeuw bloeide de handel weer op, deels door bevolkingsgroei en
toegenomen veiligheid, waardoor de vraag naar producten toenam. Dit
stimuleerde ambachten en leidde tot de heropleving van steden, waar
kooplieden en ambachtslieden zich vestigden.
De opkomst van de stedelijke burgerij en de toenemende
zelfstandigheid van steden.
Met de groei van steden nam de rijkdom en invloed van de burgerij toe, wat
leidde tot een wens naar meer autonomie. Steden kregen steeds vaker
stadsrechten van vorsten of edelen in ruil voor geld of steun, waardoor ze
zichzelf konden besturen en wetten konden maken.
Tijdvak 5 – Ontdekkers en hervormers / Vroegmoderne tijd van 1500 tot
1600
Het begin van de Europese overzeese expansie.
Europese staten begonnen in de 15e eeuw met ontdekkingsreizen overzee, op
zoek naar nieuwe handelsroutes, grondstoffen en gebieden. Dit leidde tot de
ontdekking van nieuwe werelddelen en de vestiging van Europese kolonies,
waarmee een periode van wereldwijde contacten en culturele uitwisseling begon,
waardoor het wereldbeeld werd uitgebreid.
Het veranderde mens- en wereldbeeld van de renaissance en het begin
van een nieuwe wetenschappelijke belangstelling.
De renaissance bracht een hernieuwde belangstelling voor de klassieke oudheid
en een focus op de mens en zijn capaciteiten, wat het mensbeeld veranderde
van theocentrisch naar antropocentrisch. Dit stimuleerde ook een nieuwe
wetenschappelijke belangstelling, waarbij kennis niet langer alleen uit religieuze
teksten kwam, maar ook door observatie en experimenten werd verkregen.
De hernieuwde oriëntatie op het erfgoed van de klassieke Oudheid.
Tijdens de renaissance kwam er een sterke opleving van de interesse in de
kunst, architectuur, literatuur en filosofie van de klassieke oudheid (Grieken en
Romeinen). Geleerden bestudeerden oude teksten opnieuw; en kunstenaars
lieten zich inspireren door de klassieke idealen van schoonheid en harmonie.
De protestantse reformatie die splitsing van de christelijke kerk in
West-Europa tot gevolg had.
De protestantse reformatie, ingezet door figuren als Maarten Luther en Johannes
