Verschillende signalen:
Groepsdruk
Bij de bewoners valt op dat velen weinig sociale contacten hebben. Na een
jaar wonen op het LDO leren zij elkaar steeds beter kennen, maar dit heeft
vaak een negatieve uitwerking. Ze zijn opgelucht dat ze eindelijk iemand
om zich heen hebben, maar hierdoor ontstaat groepsdruk om samen drugs
te gebruiken.
Spanning
Er ontstaan regelmatig situaties binnen de groep die voor veel spanning
zorgen. Veel bewoners reageren hierop door te vluchten voor hun
problemen, waardoor hun persoonlijke ontwikkeling stagneert en hun
traject minder succesvol verloopt. Deze spanning heeft ook invloed op het
personeel, dat onder de druk lijdt. Wanneer de problematiek te groot
wordt, zie je vaak dat medewerkers vertrekken. Dit heeft een negatieve
impact op de bewoners, die daardoor steeds minder vertrouwen krijgen in
het personeel, en omgekeerd.
Psychische gezondheidsproblemen
Een groeiend aantal bewoners kampt met psychische aandoeningen. Aan
de buitenkant lijken zij in eerste instantie geen problemen te hebben,
maar na verloop van tijd worden zorgwekkende situaties zichtbaar.
Bewoners raken bijvoorbeeld in een psychose of vertonen agressief
gedrag.
Juridische problemen
Veel bewoners weten niet hoe ze met boetes of belastingaangiftes moeten
omgaan. Dit leidt tot oplopende schulden, en vaak ontvangen ze minder
geld dan waar ze recht op hebben, simpelweg omdat ze niet weten hoe ze
bijvoorbeeld hun belastingaangifte correct moeten indienen.
Het signaal dat ik verder wil uitwerken gaat over de groepsdruk. Ik wil
eerst even gaan kijken wat dit precies inhoudt, en wat de gevolgen van
groepsdruk kunnen zijn. Jouw GGD (z.d.) beschrijft op een duidelijke
manier deze dingen. ‘’Groepsdruk betekent dat een groep mensen bewust
of onbewust druk op je uitoefent om iets wel of niet te doen. Als je iets
doet onder groepsdruk, dan doe je iets wat je niet zou doen als je alleen
zou zijn. Dat kan iets positiefs of iets negatiefs zijn.’’
Maar waar komt deze groepsdruk dan precies vandaan? Dit komt vanuit de
behoefte om ergens bij te horen. Bijna iedereen heeft dan ook de neiging
om zich aan te passen aan de groep, waardoor ze mee zullen gaan met
het grootste gedeelte van de groep (Jouw GGD, z.d.). Als ik dit gelijk
toepas op mijn cliënten, zie ik dat cliënten vaak eenzaam zijn, waardoor ze
op zoek gaan naar contact, het ergens bij horen. Hierdoor is groepsdruk
een veel voorkomend iets.
,‘’Groepsdruk en groepsdynamiek vergen tegen deze achtergrond zeker in
het forensisch jeugdwerkveld aandacht. Niet zelden ervaren jongeren dat
ze zichzelf staande moeten zien te houden binnen de (tijdelijk gesloten)
setting van een (leef)groep (Adjiembaks et al., 2020, p. 10)’’. Zoals je hier
ziet, is het op macroniveau een probleem in onze samenleving. Het is een
veelvoorkomend probleem van de laatste tijd, en voornamelijk binnen de
doelgroep waar ik werk.
Als we kijken op mesoniveau, zien we dat dit een probleem is binnen de
groep in onze instelling. In de groep ontstaat er groepsdruk, waardoor de
cliënten een slechte invloed op elkaar uitoefenen. Aangezien dit terugval
veroorzaakt, is het belangrijk om dit probleem op te lossen.
‘’Het blijkt een reëel gegeven te zijn met een impact op de innerlijkheid
van mensen. Zeker voor jongeren, wiens primaire aandacht tijdens de
puberteit komt te liggen bij hun vrienden, is dit een realiteit (Groepsdruk
en Individualiteit, z.d.)’’. Dit heeft te maken met het microniveau, namelijk
naar de persoon op zich. Dit heeft impact op de persoonlijke ontwikkeling
van de cliënten, en dat maakt het ook urgent en relevant om dit probleem
aan te pakken.
Signaleringsmodel
Als signaleringsmodel heb ik een voorbeeld gebruikt uit het boek Opgelet (2013,
p. 33). Hierbij gaat het om een omschrijving maken van het signaal en aandacht
geven aan verschillende onderwerpen die ik hieronder zal omschrijven.
Het soort problematiek waarop het signaal betrekking heeft.
Het soort problematiek is groepsdruk binnen een groep in de instelling. Dit heeft
dan vervolgens al gevolg om samen drugs te gaan gebruiken, waardoor er
meerdere cliënten terugval hebben.
De doelgroep waarop het signaal betrekking heeft.
De doelgroep is voornamelijk de GGZ, maar eigenlijk alle vormen van zorg
waarbij er ondersteuning wordt geboden in een groepsverband.
De geografische bepaaldheid van het signaal.
Het is een landelijk probleem binnen onze welzijnssector.
De achterliggende oorzaak van het signaal.
De cliënten voelen zich eenzaam, en willen erbij horen. Hierdoor gaan ze zich
aanpassen aan de normen van de groep, waardoor ze hun eigen meningen
opzijzetten.
Wie of welke instantie bij het signaal betrokken is.
Alle GGZ-instellingen zijn bij dit signaal betrokken.
De frequentie waarmee het signaal is waargenomen.
De frequentie is niet te meten, aangezien het een proces is. Wel kunnen we
concluderen dat het in veel groepen voorkomt, en het de afgelopen jaren is
toegenomen.
, Het onderzoek
Groepsdruk binnen de geestelijke gezondheidszorg (ggz) kan verschillende
oorzaken hebben, die voortkomen uit groepsdynamische processen en de
interacties tussen groepsleden. Een belangrijke factor is de behoefte van
individuen om geaccepteerd te worden door de groep. Deze behoefte kan leiden
tot conformiteit aan groepsnormen en -waarden, zelfs als deze indruisen tegen
persoonlijke overtuigingen of therapeutische doelen. Dit fenomeen wordt
versterkt door de angst voor afwijzing of uitsluiting, waardoor groepsleden
geneigd zijn zich aan te passen aan de heersende groepscultuur (De Jong et al.,
z.d.).
Daarnaast spelen groepsdynamische processen zoals hiërarchie, rolverdeling en
onderlinge relaties een cruciale rol. Sterke persoonlijkheden of subgroepen
binnen de groep kunnen druk uitoefenen op anderen om zich op een bepaalde
manier te gedragen, wat kan leiden tot negatieve groepsdruk. Bovendien kunnen
onuitgesproken regels en verwachtingen binnen de groep bijdragen aan een
omgeving waarin groepsdruk ontstaat (Adjiembaks et al., 2020).
In de context van de ggz is het essentieel voor professionals om zich bewust te
zijn van deze dynamieken. Door inzicht te hebben in de oorzaken van groepsdruk
kunnen zij interventies ontwikkelen die gericht zijn op het bevorderen van een
gezonde groepsdynamiek en het verminderen van negatieve groepsdruk. Dit
omvat het creëren van een veilige omgeving waarin open communicatie wordt
aangemoedigd en individuele grenzen worden gerespecteerd (Nederlandse
vereniging voor groepsdynamica en groepspsychotherapie et al., 2019).
Het signaal is heel relevant om verder onderzoek naar te doen in dit verslag. Het
aanpakken van groepsdruk binnen de geestelijke gezondheidszorg (ggz) is van
groot belang vanwege de significante invloed die groepsdynamiek kan hebben op
zowel cliënten als professionals.
Ik heb een aantal redenen waarom het relevant en ernstig is onder elkaar gezet:
Cliëntwelzijn en herstel: Negatieve groepsdruk kan cliënten ertoe
aanzetten zich aan te passen aan ongezonde gedragingen of zich terug te
trekken uit therapie, wat het herstelproces belemmert. Een veilige
groepsomgeving bevordert een positieve therapie-ervaring (Nederlandse
vereniging voor groepsdynamica en groepspsychotherapie et al., 2019).
Therapeutische effectiviteit: In groepstherapieën kan groepsdruk leiden
tot conformiteit of angst om open te zijn, waardoor de effectiviteit van de
therapie vermindert. Het is essentieel om een omgeving te creëren waarin
open communicatie en individuele expressie worden aangemoedigd
(Nederlandse vereniging voor groepsdynamica en groepspsychotherapie et
al., 2019).
Professionele werkomgeving: Ook hulpverleners kunnen te maken
krijgen met groepsdruk binnen teams, wat kan leiden tot stress, ethische
dilemma's of het niet durven uiten van professionele meningen. Een
gezonde teamdynamiek is cruciaal voor effectieve samenwerking en
besluitvorming (Nederlandse vereniging voor groepsdynamica en
groepspsychotherapie et al., 2019).
Voorkomen van schadelijke groepsculturen: In gesloten of
residentiële ggz-instellingen kunnen er groepsnormen ontstaan die
schadelijk zijn, zoals het overnemen van destructieve gedragingen. Het
aanpakken van groepsdruk helpt bij het voorkomen van dergelijke
negatieve groepsculturen (Adjiembaks et al., 2020).
Groepsdruk
Bij de bewoners valt op dat velen weinig sociale contacten hebben. Na een
jaar wonen op het LDO leren zij elkaar steeds beter kennen, maar dit heeft
vaak een negatieve uitwerking. Ze zijn opgelucht dat ze eindelijk iemand
om zich heen hebben, maar hierdoor ontstaat groepsdruk om samen drugs
te gebruiken.
Spanning
Er ontstaan regelmatig situaties binnen de groep die voor veel spanning
zorgen. Veel bewoners reageren hierop door te vluchten voor hun
problemen, waardoor hun persoonlijke ontwikkeling stagneert en hun
traject minder succesvol verloopt. Deze spanning heeft ook invloed op het
personeel, dat onder de druk lijdt. Wanneer de problematiek te groot
wordt, zie je vaak dat medewerkers vertrekken. Dit heeft een negatieve
impact op de bewoners, die daardoor steeds minder vertrouwen krijgen in
het personeel, en omgekeerd.
Psychische gezondheidsproblemen
Een groeiend aantal bewoners kampt met psychische aandoeningen. Aan
de buitenkant lijken zij in eerste instantie geen problemen te hebben,
maar na verloop van tijd worden zorgwekkende situaties zichtbaar.
Bewoners raken bijvoorbeeld in een psychose of vertonen agressief
gedrag.
Juridische problemen
Veel bewoners weten niet hoe ze met boetes of belastingaangiftes moeten
omgaan. Dit leidt tot oplopende schulden, en vaak ontvangen ze minder
geld dan waar ze recht op hebben, simpelweg omdat ze niet weten hoe ze
bijvoorbeeld hun belastingaangifte correct moeten indienen.
Het signaal dat ik verder wil uitwerken gaat over de groepsdruk. Ik wil
eerst even gaan kijken wat dit precies inhoudt, en wat de gevolgen van
groepsdruk kunnen zijn. Jouw GGD (z.d.) beschrijft op een duidelijke
manier deze dingen. ‘’Groepsdruk betekent dat een groep mensen bewust
of onbewust druk op je uitoefent om iets wel of niet te doen. Als je iets
doet onder groepsdruk, dan doe je iets wat je niet zou doen als je alleen
zou zijn. Dat kan iets positiefs of iets negatiefs zijn.’’
Maar waar komt deze groepsdruk dan precies vandaan? Dit komt vanuit de
behoefte om ergens bij te horen. Bijna iedereen heeft dan ook de neiging
om zich aan te passen aan de groep, waardoor ze mee zullen gaan met
het grootste gedeelte van de groep (Jouw GGD, z.d.). Als ik dit gelijk
toepas op mijn cliënten, zie ik dat cliënten vaak eenzaam zijn, waardoor ze
op zoek gaan naar contact, het ergens bij horen. Hierdoor is groepsdruk
een veel voorkomend iets.
,‘’Groepsdruk en groepsdynamiek vergen tegen deze achtergrond zeker in
het forensisch jeugdwerkveld aandacht. Niet zelden ervaren jongeren dat
ze zichzelf staande moeten zien te houden binnen de (tijdelijk gesloten)
setting van een (leef)groep (Adjiembaks et al., 2020, p. 10)’’. Zoals je hier
ziet, is het op macroniveau een probleem in onze samenleving. Het is een
veelvoorkomend probleem van de laatste tijd, en voornamelijk binnen de
doelgroep waar ik werk.
Als we kijken op mesoniveau, zien we dat dit een probleem is binnen de
groep in onze instelling. In de groep ontstaat er groepsdruk, waardoor de
cliënten een slechte invloed op elkaar uitoefenen. Aangezien dit terugval
veroorzaakt, is het belangrijk om dit probleem op te lossen.
‘’Het blijkt een reëel gegeven te zijn met een impact op de innerlijkheid
van mensen. Zeker voor jongeren, wiens primaire aandacht tijdens de
puberteit komt te liggen bij hun vrienden, is dit een realiteit (Groepsdruk
en Individualiteit, z.d.)’’. Dit heeft te maken met het microniveau, namelijk
naar de persoon op zich. Dit heeft impact op de persoonlijke ontwikkeling
van de cliënten, en dat maakt het ook urgent en relevant om dit probleem
aan te pakken.
Signaleringsmodel
Als signaleringsmodel heb ik een voorbeeld gebruikt uit het boek Opgelet (2013,
p. 33). Hierbij gaat het om een omschrijving maken van het signaal en aandacht
geven aan verschillende onderwerpen die ik hieronder zal omschrijven.
Het soort problematiek waarop het signaal betrekking heeft.
Het soort problematiek is groepsdruk binnen een groep in de instelling. Dit heeft
dan vervolgens al gevolg om samen drugs te gaan gebruiken, waardoor er
meerdere cliënten terugval hebben.
De doelgroep waarop het signaal betrekking heeft.
De doelgroep is voornamelijk de GGZ, maar eigenlijk alle vormen van zorg
waarbij er ondersteuning wordt geboden in een groepsverband.
De geografische bepaaldheid van het signaal.
Het is een landelijk probleem binnen onze welzijnssector.
De achterliggende oorzaak van het signaal.
De cliënten voelen zich eenzaam, en willen erbij horen. Hierdoor gaan ze zich
aanpassen aan de normen van de groep, waardoor ze hun eigen meningen
opzijzetten.
Wie of welke instantie bij het signaal betrokken is.
Alle GGZ-instellingen zijn bij dit signaal betrokken.
De frequentie waarmee het signaal is waargenomen.
De frequentie is niet te meten, aangezien het een proces is. Wel kunnen we
concluderen dat het in veel groepen voorkomt, en het de afgelopen jaren is
toegenomen.
, Het onderzoek
Groepsdruk binnen de geestelijke gezondheidszorg (ggz) kan verschillende
oorzaken hebben, die voortkomen uit groepsdynamische processen en de
interacties tussen groepsleden. Een belangrijke factor is de behoefte van
individuen om geaccepteerd te worden door de groep. Deze behoefte kan leiden
tot conformiteit aan groepsnormen en -waarden, zelfs als deze indruisen tegen
persoonlijke overtuigingen of therapeutische doelen. Dit fenomeen wordt
versterkt door de angst voor afwijzing of uitsluiting, waardoor groepsleden
geneigd zijn zich aan te passen aan de heersende groepscultuur (De Jong et al.,
z.d.).
Daarnaast spelen groepsdynamische processen zoals hiërarchie, rolverdeling en
onderlinge relaties een cruciale rol. Sterke persoonlijkheden of subgroepen
binnen de groep kunnen druk uitoefenen op anderen om zich op een bepaalde
manier te gedragen, wat kan leiden tot negatieve groepsdruk. Bovendien kunnen
onuitgesproken regels en verwachtingen binnen de groep bijdragen aan een
omgeving waarin groepsdruk ontstaat (Adjiembaks et al., 2020).
In de context van de ggz is het essentieel voor professionals om zich bewust te
zijn van deze dynamieken. Door inzicht te hebben in de oorzaken van groepsdruk
kunnen zij interventies ontwikkelen die gericht zijn op het bevorderen van een
gezonde groepsdynamiek en het verminderen van negatieve groepsdruk. Dit
omvat het creëren van een veilige omgeving waarin open communicatie wordt
aangemoedigd en individuele grenzen worden gerespecteerd (Nederlandse
vereniging voor groepsdynamica en groepspsychotherapie et al., 2019).
Het signaal is heel relevant om verder onderzoek naar te doen in dit verslag. Het
aanpakken van groepsdruk binnen de geestelijke gezondheidszorg (ggz) is van
groot belang vanwege de significante invloed die groepsdynamiek kan hebben op
zowel cliënten als professionals.
Ik heb een aantal redenen waarom het relevant en ernstig is onder elkaar gezet:
Cliëntwelzijn en herstel: Negatieve groepsdruk kan cliënten ertoe
aanzetten zich aan te passen aan ongezonde gedragingen of zich terug te
trekken uit therapie, wat het herstelproces belemmert. Een veilige
groepsomgeving bevordert een positieve therapie-ervaring (Nederlandse
vereniging voor groepsdynamica en groepspsychotherapie et al., 2019).
Therapeutische effectiviteit: In groepstherapieën kan groepsdruk leiden
tot conformiteit of angst om open te zijn, waardoor de effectiviteit van de
therapie vermindert. Het is essentieel om een omgeving te creëren waarin
open communicatie en individuele expressie worden aangemoedigd
(Nederlandse vereniging voor groepsdynamica en groepspsychotherapie et
al., 2019).
Professionele werkomgeving: Ook hulpverleners kunnen te maken
krijgen met groepsdruk binnen teams, wat kan leiden tot stress, ethische
dilemma's of het niet durven uiten van professionele meningen. Een
gezonde teamdynamiek is cruciaal voor effectieve samenwerking en
besluitvorming (Nederlandse vereniging voor groepsdynamica en
groepspsychotherapie et al., 2019).
Voorkomen van schadelijke groepsculturen: In gesloten of
residentiële ggz-instellingen kunnen er groepsnormen ontstaan die
schadelijk zijn, zoals het overnemen van destructieve gedragingen. Het
aanpakken van groepsdruk helpt bij het voorkomen van dergelijke
negatieve groepsculturen (Adjiembaks et al., 2020).
